افزایش ۳۷ درصدی صادرات ایران در ۲ ماهه ۱۴۰۱

گمرک ایران روز گذشته جزئیات تجارت خارجی کشور طی دوماهه نخست سال جاری را منتشر کرد؛ از جمله موارد جالب‌ توجه در آمار‌های گمرک، رشد ۳۷ درصدی ارزش صادرات کشور است.

کد خبر: ۱۰۱۳۸۰۹

چهارشنبه - ۱۱ خرداد ۱۴۰۱ / June 01, 2022

به گزارش گروه اقتصادی خبرگزاری دانشجو، گمرک ایران روز گذشته جزئیات تجارت خارجی کشور طی دوماهه نخست سال جاری را منتشر کرد. ازجمله موارد جالب‌توجه در آمار‌های گمرک، رشد ۳۷ درصدی ارزش صادرات کشور است. رشد بیش از ۱۰۰۰ درصدی صادرات ایران به برخی مقاصد صادراتی که قبلا چندان سهم قابل‌توجهی بین مقاصد صادراتی ایران نداشتند، درکنار آن کاهش صادرات ایران به مقاصد سنتی همچون سوریه (کاهش ۶۷ درصدی)، روسیه (کاهش نزدیک به ۲۹ درصدی)، افغانستان (کاهش ۳۸ درصدی)، مالزی (کاهش ۴۳ درصدی)، فرانسه (کاهش ۴۷ درصدی) و برزیل (کاهش ۹۷ درصدی) از موارد قابل‌تامل تجارت خارجی ایران در دوماهه نخست سال ۱۴۰۱ است.

رشد ۳۷ درصدی صادرات

براساس آمار‌های گمرک ایران در دوماهه نخست سال جاری میزان صادرات غیرنفتی کشور حدود ۱۷ میلیون تن کالا به ارزش هشت‌میلیارد و ۵۱۶ میلیون دلار بوده است. این میزان در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته به‌لحاظ وزنی رشد ۱.۶ درصدی و به‌لحاظ ارزش دلاری رشد ۳۷ درصدی را تجربه کرده است. همچنین طی دوماهه نخست امسال میزان واردات کالا پنج‌میلیون و ۱۸۲ هزار تن به ارزش هشت میلیارد و ۱۱۵ میلیون دلار بوده که به‌لحاظ وزنی کاهش ۳.۴ درصدی و به‌لحاظ ارزش نیز رشد ۲۴ درصدی داشته است. مقایسه ماهانه صادرات غیرنفتی کشور از فروردین سال ۱۳۹۹ نیز نشان می‌دهد میزان صادرات غیرنفتی کشور در فروردین امسال حدود ۳.۷ میلیارد دلار بوده که از رقم صادرات ۲.۹ میلیارد دلاری فروردین ۱۴۰۰ و رقم ۱.۶ میلیارد دلاری صادرات فروردین ۱۳۹۹ به ترتیب ۲۵ و ۱۲۵ درصد بیشتر است. همچنین صادرات ماهانه اردیبهشت امسال چهار میلیارد و ۸۱۷ میلیون دلار بوده که نسبت به صادرات ۳.۳ میلیارد دلاری اردیبهشت سال گذشته ۴۴ درصد و نسبت به صادرات ۲.۶ میلیارد دلاری اردیبهشت ۱۳۹۹ رشد ۸۳ درصدی دارد.

تغییر فاز نقشه تجاری ایران

براساس داده‌های گمرک ایران در دوماهه نخست امسال ۱۰ مقصد اول صادرات غیرنفتی ایران به ترتیب شامل چین، امارات‌متحده‌عربی، عراق، ترکیه، هند، افغانستان، عمان، پاکستان، اندونزی و تایلند است. طی دوماهه امسال میزان صادرات ایران به کشور‌های مذکور همچون چین ۳۲.۵ درصد، امارات حدود ۷۷ درصد، عراق حدود ۳۸ درصد، ترکیه ۹۷ درصد، هند ۲۲.۵ درصد، عمان ۱۲۶ درصد و پاکستان نزدیک به ۱۱ درصد رشد داشته است. اما در همین مدت صادرات ایران به افغانستان کاهش ۳۸ درصدی، اندونزی کاهش دو درصدی و به تایلند هم کاهش نزدیک به ۲۵ درصدی داشته است.
اما بین کشور‌هایی که در رتبه ۱۱ تا ۷۵ (کشور‌های منتخب) قرار دارند نیز طی دوماهه نخست امسال اتفاق قابل‌تاملی رخ داده است که گرچه برای قضاوت زود است، اما به نظر می‌رسد یک تغییر فاز در نقشه تجاری ایران درحال رخ دادن است. این تغییر فاز مربوط به رشد قابل‌توجه و عجیب و قریب صادرات ایران به برخی مقاصدی است که تاکنون چندان جدی گرفته نمی‌شدند. همچنین کاهش صادرات ایران به برخی مقاصد سنتی هم در نوع خود جالب‌توجه است. برای مثال در دوماهه نخست امسال میزان صادرات ایران به سنگاپور رشد ۱۱۲۸ درصدی داشته است. صادرات ایران به کشور آفریقایی موزامبیک طی دوماهه نخست سال جاری رشد نزدیک به ۳۴ هزار درصدی را تجربه کرده، به مقصد میانمار رشد ۸۴۲ درصدی، به آلبانی رشد ۲۸۸۶ درصدی، به اردن رشد ۱۶۶۷ درصدی، به بلژیک رشد ۳۱۹ درصدی، به تاجیکستان رشد ۵۶۰ درصد، به مصر رشد ۱۱۰۶ درصدی، به سومالی رشد ۱۳۶ درصدی، به لهستان رشد ۱۱۲ درصدی و به مقصد مراکش رشد ۱۹۹۷ درصدی را تجربه کرده است.

اما در همین مدت صادرات ایران به مقاصد سنتی همچون روسیه کاهش نزدیک به ۲۹ درصدی داشته است. صادرات کشورمان به سوریه کاهش نزدیک به ۶۷ درصدی، به مالزی کاهش ۴۳ درصدی، به کشور غنا کاهش ۹۲ درصدی، به کره‌جنوبی کاهش ۷۴ درصدی، به قرقیزستان کاهش ۷۱ درصدی، به لبنان کاهش ۶۸ درصدی، به فرانسه کاهش ۴۷ درصدی و به برزیل کاهش نزدیک به ۹۷ درصدی داشته است.

عامل افزایش صادرات

آن‌طور که در مباحث قبلی گفته شد، کالا‌های صادراتی ایران طی ۲ ماهه نخست امسال درحالی به‌لحاظ وزنی رشد ۱.۶ درصدی داشته که به‌لحاظ ارزش دلاری کالا‌های صادراتی ایران طی این مدت رشد ۳۷ درصدی داشته است. مقایسه رشد وزنی و ارزش کالا‌های صادراتی گویای یک نکته است؛ این‌که رشد ارزش صادرات به‌واسطه افزایش وزنی کالا‌ها نبوده و برای کشف دلیل افزایش صادرات باید به‌دنبال دلایل کیفی بود. یکی از مواردی که می‌تواند دلیل افزایش ارزش صادرات ۲ ماهه نخست امسال را توضیح دهد، ارزش هر تن اقلام صادرات غیرنفتی کشور است. بررسی این شاخص از سال ۱۳۸۸ تا ۲ ماهه نخست امسال آن‌طور که در نمودار آمده، نشان می‌دهد طی سال‌های ۱۳۸۸ تا سال ۱۳۹۴ میانگین ارزش هر تن اقلام صادراتی کشور بین ۴۵۰ تا ۵۰۰ میلیون دلار بوده است، اما از سال ۱۳۹۵ به بعد ارزش هر تن اقلام صادراتی کشور به ۳۱۰ تا ۳۷۰ دلار طی سال‌های ۹۵ تا ۹۹ رسید. در سال ۱۳۹۹ ارزش هر تن اقلام صادراتی کشور ۳۹۶ دلار بوده، اما این میزان با رشد ۲۶ درصدی به ۵۰۰ دلار در هر تن رسیده است. درخصوص افزایش میانگین قیمت هر تن اقلام صادراتی کشور چند فرضیه مطرح است. اولی شفاف شدن هرچه بیشتر تجارت خارجی ایران طی سال‌های اخیر است، به‌طوری‌که بنابر ادعای فعالان تجارت خارجی، تا سال‌های اخیر که موضوع تعهد ارزی و بازگشت ارز به کشور چندان جدی گرفته نمی‌شد، برخی صادرکنندگان اقلام صادراتی خود را برای دریافت جوایز صادرکننده نمونه و دیگر مزایای تشویقی بیش‌اظهاری می‌کردند که همین عامل افزایش میانگین قیمت صادرات کشور می‌شد. مورد بعدی می‌تواند تغییرات صادرات اقلام و مواد خام در سبد صادراتی کشور باشد. به‌عبارتی هرچه سهم اقلام خام در سبد صادراتی بیشتر شده، میانگین ارزش صادرات کاهش یافته و هرچه سهم اقلام با ارزش‌افزوده بالا بیشتر شده، میانگین قیمت کالا‌های صادراتی افزایش یافته است. مورد دیگر، تعدیل ۳۰ درصدی قیمت کالا‌های صادراتی کشور در سال‌های اخیر بوده که از سوی گمرک انجام شده و هدف این تعدیل، اختصاص هزینه به صادرکنندگان برای دور زدن تحریم‌ها بوده است. اما مورد چهارمی که امسال بیش از سال‌های قبل مصداق دارد، مساله افزایش قیمت‌های جهانی اقلام کشاورزی، معدنی و فلزات و مشتقات نفتی است. به‌عبارتی، پس از شیوع کرونا به‌واسطه اختلال در زنجیره جهانی کالا و خدمات و کاهش شدید قیمت نفت، ارزش اقلام صادراتی کشور کاهش جالب‌توجهی داشت که طی سال گذشته این مورد برطرف شده و در سال جاری نیز با تورم جهانی کالا‌ها و همچنین جنگ روسیه- اوکراین قیمت‌های جهانی روی میانگین قیمت کالا‌های صادراتی و همچنین روی ارزش صادرات ایران تاثیر مثبت گذاشته است.