توصیه امام کاظم علیه‌السلام به تلاش تام و تمام

در دین مبین اسلام به جدیت و همت مضاعف در کار توصیه‌های فراوان شده است. از فراوید جدیت در کار می‌توان به تقویت ثابت قدم شدن انسان در مقاطع مختلف زندگی اشاره کرد.

کد خبر: ۱۰۴۳۹۰۷

يکشنبه - ۲۹ آبان ۱۴۰۱ / November 20, 2022

به گزارش گروه فرهنگی خبرگزاری دانشجو، در دین مبین اسلام به جدیت و همت مضاعف در کار توصیه‌های فراوان شده است. از فراوید جدیت در کار می‌توان به تقویت ثابت قدم شدن انسان در مقاطع مختلف زندگی اشاره کرد.

عَن اَبِی الحَسَن (عَلَیهِ السَّلام) اَنَّهُ قالَ‌: عَلَیکَ بِالجِدِّ وَ لا تُخرِجَنَّ نَفسَکَ مِن حَدِّ التَّقصیرِ فی عِبادَةِ اللهِ وَ طاعَتِهِ فَاِنَّ اللهَ تَعالىٰ لا یُعبَدُ حَقَّ عِبادَتِه. (۱)

عَلَیکَ بِالجِد

این روایت از حضرت موسی‌بن‌جعفر است و سندش، سند بسیار معتبری است و صحیح است که توصیه میفرمایند به «جدّیّت»؛ جدّیّت یعنی تلاشِ تام و تمام؛ [یعنی]هر چه میتوانید تلاش کنید. جِدّ در مقابل هزل نیست، در مقابل وهن است، [به معنی]سستی‌کردن، عدم مبالات؛ قَوِّ عَلى خِدمَتِکَ جَوارِحی وَ اشدُد عَلَى العَزیمَةِ جَوانِحی وَ هَب لِیَ الجِدَّ فی خَشیَتِکَ وَ الدَّوامَ فِی الِاتِّصالِ بِخِدمَتِک. (۲) میفرمایند در رفتارِ دوران حیات خود، در مقابل وظیفه، در مقابل پروردگار دارای جِدّ باش!

وَ لا تُخرِجَنَّ نَفسَکَ مِن حَدِّ التَّقصیرِ فی عِبادَةِ اللهِ وَ طاعَتِه

این هم مکمّل و دنباله‌ی همان جِدّ است؛ میفرماید که خودت را از اندازه‌ی یک آدمِ مقصّر خارج نکن، خودت را از حدّ تقصیر در عبادتِ خدا بیرون نیاور؛ یعنی هیچ وقت گمان نکن که خب، ما دیگر آن کاری که باید بکنیم، انجام داده‌ایم؛ ما دیگر آن وظیفه‌ی لازم را در قِبال پروردگار انجام داده‌ایم؛ نه، هیچ وقت چنین چیزی برای من و شما پیش نمی‌آید؛ ما همیشه در مقابل خدای متعال، دچار تقصیر و کوتاهی هستیم. مغفرت الهی و گذشت الهی، مورد نیاز صدّیقین و اولیای معصومین است؛ یعنی آن‌ها هم «ما عَبَدناکَ حَقَّ عِبادَتِک»، (۳) حقّ عبادت الهی را، حقّ اطاعت الهی را به‌جا نیاوردند؛ با اینکه همه‌ی وجودشان غرق در عبادت و محبّت و معرفت الهی است، در عین حال «ما عَبَدناکَ حَقَّ عِبادَتِکَ وَ ما عَرَفناکَ حَقَّ مَعرِفَتِک»؛ (۴) بنابراین میفرماید که «وَ لا تُخرِجَنَّ نَفسَکَ مِن حَدِّ التَّقصیرِ فی عِبادَةِ اللهِ وَ طاعَتِه».

فَاِنَّ اللهَ تَعالىٰ لا یُعبَدُ حَقَّ عِبادَتِه

بعد برای همین مطلب که شما همیشه در محدوده‌ی مقصّرین - [یعنی]تقصیرکنندگان- قرار دارید، استدلال ذکر میفرمایند: خدای متعال آن چنان که شایسته‌ی عبادت او است، هرگز عبادت نمیشود! ما یک کاری میکنیم، [برای]یک وظیفه‌ای، یک راهی که در مقابل ما گذاشته‌اند، تلاشی میکنیم که باید این تلاش را بکنیم؛ هیچ وقت گمان نکنید که حالا آن کاری را که ما باید بکنیم، انجام داده‌ایم، ما حقّ بندگی را انجام داده‌ایم؛ نه، هیچ وقت چنین چیزی را تصوّر نکنید. خیلی جهالت میخواهد که انسان به صِرف چند حسنه‌ای که انجام میدهد، کار خوبی که انجام میدهد، خودش را قانع کند بگوید: خب، دیگر الحمدﷲ ما فلان قدر صدقه که در روز میدهیم، نماز شب هم که میخوانیم، در فلان اداره هم که مشغول کار و تلاش هستیم، دیگر کارمان را انجام داده‌ایم؛ نخیر، ما مقصّریم، تقصیر داریم در قبال آنچه تکلیف و وظیفه‌ی ما است. عرض کردم که سند این روایت، یک سند بسیار معتبری است و انسان در بین این روایات اخلاقی و مانند این‌ها کمتر سند به این محکمی مشاهده میکند.۱۳۹۷/۰۷/۱۵

شرح حدیث در ابتدای جلسه درس خارج فقه

حدیث

۱) الکافی (ط - الإسلامیة)، ج‏۲، ص: ۷۲؛ الأمالی (للطوسی)، النص، ص: ۲۱۱.

عَنْ سَعْدِ بْنِ أَبِی خَلَفٍ، عَنْ أَبِی الْحَسَنِ (عَلَیْهِ السَّلَامُ) أَنَّهُ قَالَ: عَلَیْکَ بِالْجِدِّ، وَ لَا تُخْرِجَنَّ نَفْسَکَ مِنْ حَدِّ التَّقْصِیرِ فِی عِبَادَةِ اللَّهِ وَ طَاعَتِهِ، فَإِنَّ اللَّهَ (تَعَالَى) لَا یُعْبَدُ حَقَّ عِبَادَتِهِ.

ترجمه:

۲) مصباح المتهجد و سلاح المتعبد، ج‏۲، ص: ۸۴۴ إقبال الأعمال (ط - القدیمة)، ج‏۲، ص: ۷۰۶ مفاتیح الجنان؛ دعای کمیل

رُوِیَ أَنَّ کُمَیْلَ بْنَ زِیَادٍ النَّخَعِیَّ رَأَى أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ ع سَاجِداً یَدْعُو بِهَذَا الدُّعَاءِ فِی لَیْلَةِ النِّصْفِ مِنْ شَعْبَان‏... یَا رَبِّ قَوِّ عَلَى خِدْمَتِکَ جَوَارِحِی وَ اشْدُدْ عَلَى الْعَزِیمَةِ جَوَانِحِی وَ هَبْ لِیَ الْجِدَّ فِی خَشْیَتِکَ وَ الدَّوَامَ فِی الِاتِّصَالِ بِخِدْمَتِکَ حَتَّى أَسْرَحَ إِلَیْکَ فِی مَیَادِینِ السَّابِقِینَ وَ أَسْرَعَ إِلَیْکَ فِی الْبَارِزِین‏...

ترجمه:

۳) صحیفه سجادیه دعای سوم

صحیفه سجادیه دعای سوم: ... وَ الَّذِینَ یَقُولُونَ إِذَا نَظَرُوا إِلَى جَهَنَّمَ تَزْفِرُ عَلَى أَهْلِ مَعْصِیَتِکَ: سُبْحَانَکَ مَا عَبَدْنَاکَ حَقَّ عِبَادَتِک‏ ...

ترجمه:

۴) مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول، ج‏۸، ص: ۱۴۶

قال صلى الله علیه و آله و سلم: ما عبدناک حق عبادتک و ما عرفناک حق معرفتک.