رمزگشایی از چرایی ایجاد بدهی‌های دولت

در نشست علمی و تخصصی مطرح شد: ۸۰ درصد از بدهی‌های دولت تعهدات ایجاد شدة بین دستگاهی است که بدون لحاظ منابع واقعی ایجاد می‌شود، منابع واقعی و مصارف واقعی رمز بودجه موفق است. بدهی ابزار تامین مالی نیست، عمل کردن به بند "ه" تبصره ۱۹ قانون بودجه امسال در حل بنیادین بدهی‌های دولت لازم و ضروری است.

کد خبر: ۱۰۵۱۹۴۱

پنجشنبه - ۰۸ دی ۱۴۰۱ / December 29, 2022

به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری دانشجو، یکصد و پنجمین نشست علمی-تخصصی خود را با عنوان"کانون‌های ایجاد بدهی بخش عمومی؛ کنترل و ساماندهی" برگزار کرد. ابراهیم نامداری "مدیر کل دیوان محاسبات استان تهران" به عنوان مدیر علمی نشست و همچنین، دکتر محسن برزوزاده "تحلیلگر و متخصص مالیه عمومی و مدیر کل خزانه"، دکتر مهدی بنانی "رئیس مرکز مدیریت بدهی‌های عمومی و روابط مالی دولت" به بیان دیدگاه‌های خود پرداختند.
در ابتدا ابراهیم نامداری "مدیر کل دیوان محاسبات استان تهران" به عنوان مدیر علمی نشست ضمن بیان اهمیت محور‌های مطرح شده در نخستین همایش بهبود روند بودجه ریزی در ایران؛ حکمرانی بودجه از تفریغ تا تدوین و ارائه گزارشی از فعالیت‌های انجام شده در کارگروه تخصصی تحت مدیریت خود ذیل این همایش، گفت: رصد و پایش بدهی‌های دولت از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است و متاسفانه استمرار شرایط تحریمی کشور، پدیده کرونا و ناکارآمدی برخی از بخش‌های اقتصادی کشور موجب انباشت بدهی‌های دولت در سال‌های اخیر شده است.
در ادامه دکتر مهدی بنانی "رئیس مرکز مدیریت بدهی‌های عمومی و روابط مالی دولت" به عنوان سخنران ابتدایی این نشست گفت: متاسفانه هنوز برای مدیریت بدهی‌های دولت یک رویه واحد را در کشور نداریم.
وی ضمن بیان تعریف مفهوم بدهی دولت خاطر نشان کرد: بدهی دولت در سه سطح وجود دارد اول بدهی وزارتخانه‌ها است دوم طرح‌های عمرانی دولت و سومین بخش را بدهی فرادستگاهی دولت تشکیل می‌دهد که در این بخش مسئولیت‌هایی بر اساس قانون بر عهده دولت گذاشته می‌شود و این مسئولیت‌ها به ایجاد بدهی دولت منجر می‌شود. این بدهی‌ها توسط حسابداری کل مورد بررسی و تدقیق قرار می‌گیرد. بدهی‌های دولت ماهانه حساب می‌شود. جالب است بدانید بر اساس آخرین آمار موجود ۸۰ درصد بدهی‌های دولت مربوط به بخش سوم می‌شود.
دکتر بنایی با اشاره به سامانه موجود در وزارت امور اقتصادی و دارایی گفت: بر اساس قانون نتایج این سامانه هر سه ماهه برای مجلس شورای اسلامی ارسال می‌شود.
وی ضمن بررسی دلایل شکل گیری ۸۰ درصد از بدهی‌های دولت گفت: در واقع قوانین مصوب در مجلس به صورت سیستمی برای دولت ایجاد بدهی می‌کند. مشکل اصلی ناترازی دولت نیز این بدهی‌های فرادستگاهی است. متاسفانه منابعی در برخی قوانین دیده می‌شود که تحقق آن منبع با سوالات جدی مواجه است.
وی ضمن اشاره به قانون کنترل تعهدات دولت خاطر نشان کرد: نفس ایجاد تعهد باید با توجه به منابع واقعی باشد. سامانه کنترل تعهدات و کنترل تضامین دو سامانه مورد نیاز در این مهم هستند که خوشبختانه سامانه تضامین راه اندازی شده است. در همین خصوص راستی آزمایی تعهدات دولت یکی از مهمترین مواردی است که باید این سامانه بتواند به آن ورود کند.
بنایی ضمن بیان اهمیت انضباط مالی دولت خاطر نشان کرد: ما زمانی باید بدهی را برای دولت ایجاد کنیم که از قبل بدانیم می‌توانیم این بدهی را با منابع واقعی پرداخت کنیم. در واقع محدود کردن تعهدات و بازپرداخت تعهدات مهمترین رکن ایجاد انضباط مالی دولت است.
این محقق مسائل مالی ضمن بیان اهمیت اطلاع دقیق از میزان بدهی‌ها و پرداخت تعهدات قبلی ایجاد مصارف جدید را بدون ملاحظه تعهدات قبلی یک آسیب جدی دانست و ادامه داد: اینکه یک تعهد چه زمانی ایجاد شده است نباید ملاک عمل باشد بلکه وجود منابع واقعی باید مورد توجه قرار گیرد و باید این را بدانیم بی تردید بدهی ابزار تامین مالی نیست. بودجه باید واقع گرایانه باشد و این مهم با در نظر گرفتن منابع واقعی و مصارف واقعی محقق می‌شود.
دکتر بنایی ضمن برشمردن پیش شرط موفق کنترل تعهدات دولت افزود: انجام این مهم نیازمند پاسخگویی و تعهد سیاسی قدرتمند است، چارچوب نظارتی مطلوب و تدوین بودجه واقع گرایانه از ملزومات و پیش شرط‌های کنترل تعهدات دولت به شمار می‌رود.
وی ضمن بیان نظارت موفق بدهی‌های موجود در دستگاه‌های اجرایی خاطر نشان کرد: اکثر مسائل موجود در بدهی‌ها تعهداتی است که به هیچ عنوان به منابع توجه نکرده است. ما باید در چارچوب منابع موجود حرکت کنیم. سیستم مدیریت بدهی و سیستم مدیریت موجودی باید باهم حرکت کنند.
در ادامه این نشست دکتر محسن برزوزاده "تحلیلگر و متخصص مالیه عمومی و مدیر کل خزانه" به عنوان سخنران دوم با بیان بحث مدیریت بدهی دولت در بخش عمومی گفت: ما باید به گونه‌ای حرکت کنیم که تصمیمات ما شوک اقتصادی برای کشور ایجاد نکند. مدیریت بدهی‌ها نباید منابع و مصارف کشور را دچار ریسک کند.
وی ضمن اشاره به سیاست‌های برنامه چهارم توسعه گفت: در تمام دنیا مدیریت مالی دولت، شامل چهار رکن دارایی، بدهی، درآمد و هزینه می‌شود. در واقع استقراض‌های دولت باید به گونه‌ای باشد که کشور را دچار شوک اقتصادی نکند.
برزوزاده ضمن اشاره به اهمیت نگاه ذینفعان در بودجه ریزی کشور گفت: کسری اعتبار و کسری نقدینگی با هم متفاوت هستند. مدیریت بودجه با سازمان برنامه است. تمشیت این مهم با وزارت امور اقتصادی و دارایی است. مدیریت هزینه در کشور مهم است و باید با یک اقدام بین دستگاهی مورد توجه قرار گیرد.
این پژوهشگر حوزه مالیه عمومی، ضمن اشاره به منبعی همچون رسوب منابع در حساب خزانه گفت: بر اساس آخرین آمار در بودجه سال جاری تاکنون ۸۳ همت بودجه عمرانی در کشور توزیع شده که ۱۳ همت آن اوراق بوده است که در کل اوراق مطلوب پیمانکار نیست.
دکتر برزوزاده ضمن اهمیت کنترل هزینه و کاهش هزینه استقراض گفت: در واقع نیازمند گزارش گری مالی چند سطحی هستیم.
وی ضمن اشاره به دیدگاه‌های مراجع بین المللی گفت: باید به ابزار‌های مورد نیاز دست پیدا کنیم. تمام درآمد‌های کشور باید به خزانه واریز شود. حسابرسی هوشمند می‌تواند توسط دیوان محاسبات در این مهم نقش مهمی داشته باشد. اگر یک دستگاهی درآمد خود را به خزانه واریز نمی‌کند حتما در کسری‌های موجود نقش دارد و باید مورد رسیدگی قرار گیرد.
وی با بیان اینکه بانک مرکزی در مقام سیاست گذاری است ادامه داد: سیاست گذاری درست، در پرداخت اعتباری می‌تواند راه گشای عملی باشد که نیازمند اقدام مشترک بانک مرکزی و سازمان برنامه است. متاسفانه هنوز نتوانستیم به آنالیز دقیقی از اقدام پیمانکار در سطوح مختلف دست پیدا کنیم.
این مقام مسئول ضمن اشاره به مدل‌های موجود خاطر نشان کرد: اجرای کامل آئین نامه بند "ه" تبصره نوزده قانون بودجه امسال می‌تواند بسیاری از مشکلات را در این بخش مرتفع نماید. سیاست پرداخت اعتباری باید بین سه دستگاه بانک مرکزی، وزارت امور اقتصادی و دارایی و سازمان برنامه و بودجه کشور به یک وحدت رویه برسیم. حساب واحد خزانه نیز یکی از مهمترین اقداماتی است که توسط وزارت امور اقتصادی و دارایی اجرا شده است و برای اجرای کامل آن نیازمند مشارکت همه دستگاه‌ها است.
وی ضمن بیان تفاوت پایداری بدهی و مدیریت بدهی گفت: ما باید یک چک لیست پرداختی درست داشته باشیم. ما چگونه می‌توانیم متوجه شویم در بخش‌های گوناگون چه میزان هزینه شده است این مهم تنها با تحقق بند "ه" تبصره ۱۹ قانون بودجه امسال می‌تواند مشکلات را حل کند.
برزوزاده در پایان گفت: پایگاه جامع نظام مالی دولت یک اصل مورد نیاز است. ما باید به سمت گزارشگری چند سطحی گام برداریم.