لزوم همگرایی کشور‌های شرق در تقویت اتحاد استراتژیک شرقی (پیرو سفر ریاست جمهوری به پکن)

شاید باید با این سوال اغاز کنم که چرا وقتی صحبت از جهانی شدن می‌شود اولین چیزی که تداعی می‌شود واژه برترری استراتژیک غرب است؟

کد خبر: ۱۰۶۱۷۲۸

يکشنبه - ۳۰ بهمن ۱۴۰۱ / February 19, 2023

به گزارش گروه سیاسی خبرگزاری دانشجو، شاید باید با این سوال اغاز کنم که چرا وقتی صحبت از جهانی شدن میشود اولین چیزی که تداعی میشود واژه برترری استراتژیک غرب است؟ درست است که برخی از کشور‌های غرب در آغاز و استحاله در جهانی شدن پیشی گرفتند اکنون به نظر میرسد زمان و شرایط مناسبی برای شرق و خیزشی برای اتحاد استراتژیک در پسا جهانی شدن و منطقه گرایی جدید مهیا باشد که تکمیل و تایید آن نیازمند همگرایی کشور‌های شرقی میباشد.
سالهای زیادی است که در اکثر حوزههای فرهنگی و اقتصادی شاهد سنگینتر بودن ترازوی غرب در ترویج آموزههای خویش به جوامع شرقی هستیم. در عصر جهانی شدن همه کشور‌ها در مسیر پیشرفت قرار گرفتند که هر کدام در ابعاد مختلفی موفق بودهاند. اکنون که اکثریت کشور‌های منطقه از ارتباطات مختلف و فناوری-های نوین بهرهمند هستند به نظر زمان نزدیک شدن سیاستهای همگرایی کشور‌های شرق در راستای تعاملات جهانی با نگاه شرق گرایانه میباشد. البته این به معنای رد تعامل با کشور‌های غرب نیست بلکه بدین معناست که شرق هم میتواند جبهه متحدی را برای خط و مشی استراتژیک واحد تشکیل بدهد.
در محافل و مکاتب علمی و نوشتار‌های دانشگاهی تاثیرات و تاکید غرب بر جهانی شدن و پیشرفتهای مختلف به کرات وجود دارد و قابل چشم پوشی نیست. اما اکنون زمانی است که به نظر میرسد جهانی شدن در چرخه تکاملی قرار گرفته است و شاید در نیم قرن آتی یا حتی کمتر به دور تکاملی خود برسد. این پروسه با در اختیار قرار دادن انواع وسایل ارتباطی و اطلاعاتی و شکستن مرز‌ها تغییرات بنیادینی را در نظمهای گذشته در زندگی بشر ایجاد کرد. نمود بارز آن فراهم کردن زمینه برای همگرایی و منطقه گرایی و سپس تلاش برای صدور نظم منطقهای و سیاسی، روش‌های اقتصادی، اموزههای فرهنگی است. در چرخه تکاملی جهانی شدن که با سردمداری غرب صورت گرفت (البته منظور از سردمداری غرب به منزله نادیدهانگاری رشد شرق نمی‌باشد بلکه برخی از آن‌ها زودتر از کشور‌های شرقی در این چرخه وارد شدند و غرب توانست به یک اتحاد استراتژیک دست یابد) همه اصول؛ امور، فنون و آموزههای ابعاد سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی غرب به جهان صادر شد و در برخی موارد تایید و در برخی موارد تکذیب شد. اما سخن آنجاست که کشور‌های شرق که در این تکامل به قدرت خود افزودند با در نظر داشتن فرهنگ و تمدنهای کهن و قوی، منابع اقتصادی و طبیعی فراوان و نظم اجتماعی جامع، میبایست همگراییایی را اغاز نمایند و زمینه سازی رقابت با غرب را در یک جبهه واحد از زمان کنونی برای دوران تکاملی جهانی شدن و وارد شدن به عرصه پسا جهانی شدن ایجاد نمایند. به نظر میرسد بر اساس امار‌های رسمی و دولتی اکنون قدرتِ کشور‌های شرق بسیار متفاوت از قبل است و برخی از آن‌ها مانند روسیه و چین نمود بارزی هستند که در رقابت با غرب میباشند و در مواردی برتر از کشور‌های غربی هستند. چیزیکه مانع این امر میشود تفاوتها در نگرشهای سیاسی و عدم همگرایی استراتژیک است. به همین دلیل است شاهد آن هستیم که کشور‌های مختلفی خواهان همگرایی کشور‌های شرقی نیستند و موثرترین و کاراترین ابزار برای ایجاد موانع در اتحاد آن‌ها اختلافات سیاسی و فرهنگی است که محور‌های اقتصادی را به خوبی پوشش میدهد. با نگاه به حمایتهای غرب از اسراییل در اختلاف اکنی در منطقه و موارد دیگر همچون مسئله قره باغ به خوبی شاهد تلاش غرب در عدم اتحاد شرق هستیم. البته باید گفته شود منظور از همگرایی آن نیست که ارتباط با غرب را منحل نماییم بلکه برعکس در حین افزایش ارتباط با غرب باید اتحادی میان کشور‌های شرقی نیز صورت گیرد و در همه موارد تبادلات سیاسی، اقتصادی و فرهنگی نظم و گفتمان واحدی در مقابل نظم و گفتمانهای دیگر جهانی باشد. منظور از همگرایی جهت جلوگیری از انحطاط برخی قدرت‌های شرقی، فرهنگ‌های شرقی و اقتصاد شرق و تا حدودی کسب استقلال سیاسی است که نه تنها در تضاد با غرب و سایر دنیا نیست بلکه توانایی ایجاد ارتباط با همه جوامع سیاسی و فرهنگی و اقتصادی را دارد و حال که این توانایی به موجب پیشرفتهای مختلف جهانی شدن افزایش یافته است همگرایی و اتحاد جوامع شرقی زمینه سازگفتمانی برای پسا جهانی شدن خواهد شد. در صورت همگرایی استراتژیک اولا نه تنها از اختلافات کاسته خواهد شد بلکه زمینه برخی پیشرفتها دو چندان خواهد شد و دوما نوعی استقلال استراتژیک حداقلی شکل خواهد گرفت و مانع از دخالتهای مکرر در امور منطقه و تحولات منطقه خواهد شد به عبارتی در برخی زمینهها شاهد آن خواهیم بود که شرق متکی به تولیدات و تصمیمات خود شده باشد. اکنون هیچ کنشگر پارادیپلماتیک شرقی اگر شرایط موجود در اختیارش باشد کمتر از کنشگر پارادیپلماتیک غربی توانایی ندارد و میتواند به عنوان کنشگر فعال اقتصادی و فرهنگی در مسیر اهداف ملی عمل نماید. در سفر کنونی ریاست جمهوری به چین، جدای از همه اهداف دو کشور مانند کاهش اثرات تحریمها برای ایران و یا مقابله چین با تلاش غرب در عدم رشد چین و تلاش چین در مقابله با غرب و نفوذ بیشتر به شرق...، آنچه میتواند حاصل شود ترغیب سایر قدرتهای منطقه برای همگرایی و فعالتر کردن هرچه بیشتر سیاستها و دیپلماسیهای منطقهای و خاورمیانه در دهههای آتی می-باشد. این امر نیازمند توجه دولتمردان به روش‌های جدید مانند پارادیلماسی و سوق دادن کنشگران فعال پارادیپلماتیک به سمت منطقه گراییِ جهانی میباشد. منظور بنده از منطقه گرایی جهانی آن است که سیاستهای استراتژیکی شرق نیز حاکم شود و در حین ارتباط در برخی ابعاد مورد نیاز با جوامع دیگر، دیپلماسی و سیاستهای کنشگران در جهت هدف مذکور باشد؛ بنابراین شرقگرایی و اتحاد شرق به فروپاشی تک قطبی توسعه پایدار در همه زمینه‌های سیاسی و اقتصادی و فرهنگی کمک خواهد کرد.

مریم خالقی نژاد