خداوند براي چه ما را آفريد؟

هدف از زندگي عبارت است از وصول به كمال نهايي انسان يعني نقطه‌اي از كمال كه فراتر از آن براي انسان متصور نيست و آخرين پله نردبان ترقي‌ است كه همه تلاش‌ها و اوج گرفتن‌ها براي وصول به آن است.

کد خبر: ۱۰۶۴۸۷

شنبه - ۰۴ دی ۱۳۸۹ / December 25, 2010

گروه معارف«خبرگزاري دانشجو»؛ جهان‌بيني‌هاي مختلف باعث برداشت‌هاي متفاوت از هدف زندگي مي‌شود. با توجه به پردامنه بودن اين مباحث از بيان و نقد افكار مختلف صرف نظر كرده و هدف زندگي را از ديدگاه مكتب اسلام مورد بررسي و تحليل قرار مي‌دهيم.

براي دست‌يابي به هدف ارائه شده از زندگي توسط اسلام بايد به نكاتي توجه داشته باشيم.

1. با توجه به اين‌که اسلام زندگي بشر را تنها در محدوده اين عالم مادي نمي‌بيند، زندگي روزمره بشري نمي‌تواند امري آرماني تلقي شود. از اين رو جنبه‌هاي آن نيز به‌عنوان اهداف اصلي از زندگي بشر قلمداد نخواهد شد.

2. مقاصدي‌ كه يك انسان در فرايند زندگي دنبال مي‌كند همه يكسان و هم عرض نيستند و در يك رتبه قرار ندارند برخي از اين اهداف مقدماتي بوده و زمينه‌ساز نيل به هدف‌هاي بالاترند، دسته‌اي ديگر هدف نهايي به شمار مي‌روند و برخي هدف‌هاي ميانه و حد وسط‌هاي ميان هدف‌هاي مقدماتي و نهايي به شمار مي‌روند و به عبارت ديگر اين سه دسته هدف در طول هم قرار دارند.(1)

3. هدف از زندگي عبارت است از وصول به كمال نهايي انسان يعني نقطه‌اي از كمال كه فراتر از آن براي انسان متصور نيست و آخرين پله نردبان ترقي‌ است كه همه تلاش‌ها و اوج گرفتن‌ها براي وصول به آن است. قرآن مجيد از اين نقطه اوج با واژگان فوز (كاميابي) فلاح (رستگاري) و سعادت (خوشبختي) ياد كرده، مي‌فرمايد:

«وَ مَنْ يُطِعِ ا... وَ رَسُولَهُ فَقَدْ فازَ فَوْزاً عَظِيماً»(2) هركس از خداوند و رسولش فرمانبري كند حقيقتاً به كاميابي بزرگي دست يافته است، «أُولئِكَ عَلى هُدىً مِنْ رَبِّهِمْ وَ أُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ»(3) مؤمنان واقعي برخوردار از هدايتي از سوي خداوندگارشان هستند و آنان رستگارانند، «وَ أَمَّا الَّذِينَ سُعِدُوا فَفِي الْجَنّة خالِدِينَ فِيها»(4) اما كساني كه خوشبخت شدند در بهشت جاودانه خواهند بود.

رسيدن به قرب الهي، هدف از زندگي است‌

اكنون جان سخن در اين است كه مصداق و مورد اين هدف و كمال نهايي چيست؟ قرآن كريم مصداق اين كمال نهايي را قرب به خدا مي‌داند كه همه كمالات جسمي و روحي مقدمه رسيدن به آن است و بالاترين، ناب‌ترين، گسترده‌ترين و پايدارترين لذت، از وصول به مقام قرب حاصل مي‌شود و نقطه اوج قرب به خدا، مقامي است كه انسان به ذات اقدس الهي رهنمون مي‌شود و در جوار رحمت الهي استقرار مي‌يابد. از قرب الهي گاه به «عندا... بودن» تعبير مي‌شود «إِنَّ الْمُتَّقِينَ فِي جَنَّاتٍ وَ نَهَرٍ فِي مَقْعَدِ صِدْقٍ عِنْدَ مَلِيكٍ مُقْتَدِرٍ»(5) به راستي كه پرهيزكاران در باغ‌ها و جويبار در جايگاهي راستين نزد پادشاهي مقتدرند.

قرب الهي چيست؟

انسان داراي دو جنبه فطري و عملي است كه استكمال اين دو هدف زندگي وي را تشكيل مي‌دهد. مراد از جنبه نظري، بُعد شناختي و معرفتي انسان است. هر معرفت جديدي به نسبت نوع و اهميت آن، رشد و كمال جديدي را در نفس آدمي ايجاد مي‌كند. ميزان اين تكامل معرفتي، رابطه مستقيم با رتبه وجودي معلوم و موضوع آگاهي دارد.

انساني كه محدوده شناخت‌ها و معرفت‌هاي او در حد محسوسات و صورت‌هاي خيالي باقي نمي‌ماند، به لحاظ استكمال علمي در حد تجرد مثالي متوقف مي‌شود و انساني كه به درك امور عقلاني موفق گردد به تجرد عقلاني مي‌رسد. به همين ترتيب، آن دسته از انسان‌هايي كه به درك حضوري و شهودي اسماء و صفات حق تعالي نائل مي‌شوند، مراتب و درجات استكمال نظري بالاتري را بدست مي‌آورند.

مراد از جنبه عملي روح و استكمال عملي انسان آن است كه نفس آدمي در سايه رفتارهاي خاص تحولات و فعاليت‌هاي نويني مي‌يابد. مقصود از عمل اختصاصاً رفتارهاي خارجي و فيزيكي نيست بلكه اعمال باطني و دروني آدمي را نيز شامل مي‌شود؛ اموري نظير نيت، اخلاص، خشوع و خضوع باطني و....

در آيات قران از غايت بعد نظري انسان كه علم به توحيد الهي و علم به اسماء حسناي پروردگار است، به لقاء ا... ياد شده است: «يا أَيُّهَا الْإِنْسانُ إِنَّكَ كادِحٌ إِلى رَبِّكَ كَدْحاً فَمُلاقِيهِ»(6)‌اي انسان! حقا كه تو به سوي پروردگار خود به سختي در تلاشي و او را ملاقات خواهي كرد.

اين شناخت و معرفت به هيچ رو معرفت حصولي و مفهومي نيست؛ زيرا معرفت حصولي نسبت به خداوند، معرفتي ناقص و محدود است و نمي‌توان آن را كمال نهايي جنبه نظري انسان قلمداد كرد.
هدف‌ نهايي بعد عملي انسان، رسيدن به مقام عبوديت است: «و ما خلقت الجن و الانس الا ليعبدون»(7) و جن و انس را نيافريدم جز براي آن‌كه مرا پرستند.

معبوديت پروردگار از مراحل اوليه كه همان خشوع و خضوع ظاهري (پوسته‌عبادي) است شروع مي‌شود و به مراتب نهايي كه اوج اخلاص است مي‌انجامد. ثمره رسيدن به اوج اخلاص، رسيدن به مقام «ولايت كليه الهي» است كه در اين مقام همه امور انسان از نيات و افكار گرفته تا افعال خارجي الهي مي‌شود و در هيچ كدام، نفس پرستي راهي ندارد و انسان خداگونه و متخلق به اخلاق الهي مي‌گردد.

جامع ميان كمال نظري و عملي انسان در فرهنگ قرآني «قرب الهي» ناميده مي‌شود.(8)

نتيجه: از نظر اسلام هدف از زندگي بشري وصول به مقام «قرب الهي»‌ است كه جامع ميان كمال نظري و عملي انسان است.

پي‌نوشت‌ها:

1. رجبي، محمود، انسان‌شناسي، ص143، انتشارات مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني، چاپ پنجم، 1379

2. احزاب، 71.

3. بقره،5.

4. هود، 108.

5. قمر، 54و55.

6. انشقاق، 6.

7. ذاريات، 56.

8. واعظي، احمد، انسان از ديدگاه قرآن، ص155، انتشارات سمت، ‌تهران، 1377، چاپ اول.

/انتهاي پيام/