مركز پژوهش‌هاي مجلس:

آمريكا بزرگ‌ترين بازنده در تقسيم قدرت كنوني در عراق به‌شمار مي‌آيد

مركز پژوهش‌هاي مجلس اعلام كرد كه آمريكا در رده اصلي‌ترين و بزرگ‌ترين بازندگان در تقسيم قدرت كنوني در عراق به‌شمار مي‌آيد.

کد خبر: ۱۰۸۸۴۸

سه‌شنبه - ۲۱ دی ۱۳۸۹ / January 11, 2011

به گزارش  گروه سياسي «خبرگزاري دانشجو»، مركز پژوهش‌هاي مجلس شوراي اسلامي ضمن تحليل هفته (12) تشكيل دولت در عراق و افزايش سرعت افول آمريكا در برابر قدرت‌ منطقه‌اي ايران اعلام كرد كه هشت‌ماه پس از برگز‌اري انتخابات پار‌لماني در عراق، ‌گروه‌ها و احزاب سياسي اين كشور، بر سر تشكيل دولت و تقسيم قدرت به توافق رسيدند. با توجه به اينكه در انتخابات پار‌لماني عراق سه جر‌يان عمده قو‌مي و مذ‌هبي موفق به كسب بيشتر كرسي‌هاي پارلماني شده بودند رقابت در تعيين دولت جديد در عراق ميان فهرست العراقيه به نمايند‌گي از گروه مذهبي سني‌هاي عرب، بازماندگان بعثي‌ها و سكولار‌هاي شيعه، دو فهرست ائتلاف دولت قانون و ائتلاف ملي عراق به ر‌هبري نور‌ي الما‌لكي و سيد‌عمار حكيم به نمايند‌گي از جريان‌هاي شيعه مذ‌هبي و ائتلاف كرد‌ها به ر‌هبري جلال طالباني و مسعود بارزاني به نمايندگي از گروه قومي كرد‌ها به‌وجود آمده بود.

اين مركز افزود: با وجود اين، در روند معرفي رؤساي قواي سه‌گانه جديد در عراق،‌ ديدگاه‌هاي مختلفي وجود داشتند كه اين ديدگاه‌ها را مي‌توان به دو صورت مورد بررسي قرار داد: نخست طيف طرفدار نخست‌وزيري اياد علاوي با تمر‌كز بر 91 كرسي به‌دست آمده از‌سوي ائتلاف وي، تلاش داشتند تا او را به‌عنوان نخست‌وزير جديد عراق معر‌في كنند. در اين طيف، عمده كشور‌هاي عربي، آمر‌يكا و تركيه حضور داشتند.

مركز پژوهش‌ها يادآور شد: جريان دومي كه مي‌توانست قدرت اجرايي در عراق را به‌دست آورد، شيعيان بودند. اين جريان كه به رهبري مالكي و حكيم هدايت مي‌شد و مورد حمايت جمهوري ا‌سلامي اير‌ان بود، در صورت ائتلاف با يكديگر مي‌توانست بيش از 160 كرسي پارلمان را از آن خود كند. در اين ميان كرد‌ها نيز نقش مكمل را ا‌يفا كرده و به سمتي حركت مي‌كردند كه بيشترين امتياز را به آنها مي‌داد. با وجود اين براساس يك تجربه تاريخي، كردها بيشتر تمايل داشتند كه با شيعيان ائتلاف كنند.

اين مركز ادامه داد: بيشتر جريان‌هاي سياسي عراق بر اين باور بودند كه تقسيم قدرت در اين كشور مانند دوره قبل صورت گيرد، به‌گونه‌اي كه نخست‌‌وزيري براي شيعيان به‌عنوان اكثريت جمعيت عراق، رياست‌جمهوري براي كردها و رياست پارلمان نيز براي اعراب سني باشد، اما جريانات طرفدار فهرست العراقيه در بيرون از مرزهاي عراق ـ در ميان كشورهاي عربي و آمريكا ـ خواستار نخست‌وزيري علاوي و باقي‌ماندن قدرت در دست اين جريان بودند و تا آخرين لحظات تصميم‌گيري در اين مورد نيز از موضع خود كوتاه نيامدند.

مركز پژوهش‌ها خاطرنشان كرد: در اين شرايط،‌ هشت‌ماه را‌يزني براي تقسيم قدرت در عراق، نيمه آبان‌ماه نتيجه خود را نشان داد و اين ماه را به‌عنوان ماهي سرنوشت‌ساز براي آينده سياسي عراق تبد‌يل كرد. شيعيان كه تا پيش از ا‌ين بر سر فرد‌ي كه بايد به‌عنوان نخست‌وزير عراق قدرت سياسي را در اين كشور به‌دست مي‌گيرد، اختلاف نظر داشتند، اكنون به توافق ر‌سيده و ما‌لكي را به‌عنوان نامزد خود در نظر گرفتند و از جانب ديگر جر‌يان تعادل‌بخش‌ كرد‌ها نيز همچنان خواستار در دست داشتن رياست‌جمهوري شدند. بنا‌براين با توافق اين دو جريان، تلاش ا‌صلي براي نها‌يي كر‌دن ساختار قدرت در عراق شروع شد

.

اين مركز افزود: پس از رايزني‌هاي مقدماتي، نشست نهايي براي اعلام نامزدها، در شهر اربيل و در منزل شخصي مسعود بارزاني بدون حضور اياد علاوي ـ كه با اين نشست مخالف و آن را در حكم زدن ميخ آخر به احتمال رياست‌جمهوري و يا نخست‌وزيري خود مي‌دانست كار خود را به مدت دو روز شروع كرد. طراح اصلي اين نشست، شخص بارزاني بود كه بر آن بود تا قدرت در عراق همانند دولت قبل تقسيم شود. نمايندگان علاوي در اين نشست افرادي چون رافع العيساوي، اسامه النجيفي و صالح المطلك بودند كه هر سه؛ رويكردهاي ‌به‌شدت مخالف جريان شيعيان و كردها داشتند، اما اين افراد نيز در اين نشست با توافق‌هاي به‌دست آمده با ديگر جريان‌ها براي تقسيم قدرت و مشاركت در آن، راهي بغداد شدند. نشست دوروزه اربيل با توافقاتي مقدماتي به‌كار خود پايان داد تا نشست نهايي در بغداد برگزار شود.

مركز پژوهش‌ها در ادامه اعلام كرد: در نشست بغداد تصميم بر آن شد تا نوري مالكي به‌عنوان نخست‌وزير انتخاب شود، جلال طالباني به‌عنوان رئيس‌جمهور و رياست مجلس هم به اسامه النجيفي از فهرست العراقيه برسد. اياد علاوي نيز به رياست ارگاني با عنوان شوراي ملي سياست عالي عراق انتخاب مي‌شود. با اين وجود، اين توافقات به آساني ميسر نگرديد به‌گونه‌اي كه حاضران در اين نشست‌ها، توافقات، آن را بسيار توفاني و سخت برشمردند كه با دخالت‌هاي متعدد سفير آمريكا در بغداد همراه بود.

اين مركز يادآور شد: در مجموع،‌ توافقات اخير و تقسيم قدرت كنوني ميان جريان‌هاي عراقي را مي‌توان از سطوح مختلف تحليل و براساس كشورهاي برنده و بازنده در رقابت سياسي ميان گروه‌هاي قومي و مذهبي عراق به‌صورت زير تحليل كرد:

1. برنده واقعي انتخابات و تشكيل دولت در عراق مردم اين كشور هستند. آنها هرچند با هشت‌ماه تأخير موفق به تعيين مسئولان و مقامات اجرايي خود شدند، اما اين موفقيت مي‌تواند متضمن پيشرفت و امنيت اين كشور باشد. تلاش عراقي‌ها براي داخلي كردن مسائل خود و حل‌وفصل نهايي اين موضوع در خاك عراق، تلاش برخي از قدرت‌هاي منطقه‌اي و بين‌المللي براي تأثيرگذاري بر تحولات آينده عراق را به‌شدت كاهش داد و ازاين‌رو مي‌توان به استقلال داخلي عراق اميدوار بود.

2. در بعد داخلي، جريان‌هاي شيعه و كرد ‌به‌دليل دستيابي به اهداف و خواسته‌هايشان در فرآيند توزيع قدرت در عراق موفق بوده و بدون شك اياد علاوي بزرگ‌ترين شكست‌خورده اين انتخابات به‌شمار مي‌رود. علاوي كه تا آخرين لحظه بر خواست‌هايش پافشاري كرد و در اين مورد از حمايت‌هاي بي‌دريغ دولت آمريكا در تمام سطوح برخوردار بود، اما در نهايت و در كمال تعجب ديد كه برخي از همراهانش مانند العيساوي، النجيفي و المطلك او را تنها گذاشته و خود وارد ساختار قدرت و دولت شده‌اند. اين مسئله براي علاوي از چنان اهميتي برخوردار بود كه وي در يكي از جلسات نشست بغداد با طرح اين موضوع كه به من خيانت شده، نشست را ترك كرد.

3. جمهوري اسلامي ايران به‌عنوان كشور همسايه عراق بدون شك پيروز واقعي فرآيند سياسي عراق است. درحالي كه تنها جمهوري اسلامي ايران از تركيب فعلي قدرت و نخست‌وزيري مالكي در عراق حمايت مي‌كرد، ديگر كشورها خواستار تغيير در اين تركيب بودند. ايران با گذاشتن وتوي بزرگ بر شخص علاوي ـ كه مورد تأييد ديگر كشورهاي عربي و به‌خصوص آمريكا بود ـ عملاً در برابر اين كشورها ايستادگي كرد و بر معرفي نامزد مورد نظر خود يعني نوري مالكي، تأكيد داشت. در اين ميان، هماهنگي ايران با تركيه و سوريه در مورد عراق، توان ديپلماتيك جمهوري اسلامي و نفوذ سياسي و معنوي آن را به‌خوبي آشكار كرد، تا جايي كه عربستان سعودي در اين مسير تنها ماند. شكست سخت آمريكا در نبرد انتخاباتي عراق از ايران به‌تبع بسيار سنگين‌تر از شكست كشورهاي غربي از ايران بود.

4. عربستان در بعد منطقه‌اي شكست‌خورده اصلي تشكيل دولت در عراق به‌شمار مي‌آيد. زيراكه هزينه‌هاي سرسام‌آوري كه رياض در هنگام تبليغات و برگزاري انتخابات متحمل شد به همراه تلاش‌هاي رسانه‌اي اين كشور در طول هشت‌ماه گذشته براي تأثيرگذاري بر روند سياسي در عراق، بدون هيچ‌گونه نتيجه‌اي پايان يافت. پادشاه عربستان دو هفته پيش از معرفي رؤساي سه‌گانه قوا و تقسيم قدرت در اين كشور، از گروه‌ها و جريان‌هاي سياسي عراق خواسته بود تا پس از عيد قربان با حضور در رياض براي تشكيل دولت به رايزني بپردازند، كه اين درخواست نه تنها با مخالفت جريان‌هاي اصلي در اين كشور مواجه شد، بلكه با تشكيل دولت عملاً بازي عربستان ناتمام ماند.

5. آمريكا در رده اصلي‌ترين و بزرگ‌ترين بازندگان در تقسيم قدرت كنوني در عراق به‌شمار مي‌آيد زيراكه ناكامي‌هاي آمريكا در رقابت سياسي با ديگر بازيگران منطقه‌اي و به‌ويژه جمهوري اسلامي ايران بازتعريف ساختار سياسي جديد عراق با شكست مواجه شد.

در اين مورد مي‌توان موارد ذيل را برشمرد:

الف) ناكامي آمريكايي‌ها در به قدرت رساندن العراقيه: آمريكايي‌ها تا آخرين لحظات تلاش داشتند فهرست العراقيه را به‌عنوان نيروي مورد اعتماد خود در اين كشور به قدرت برسانند. هنگامي كه از پست نخست‌وزيري نااميد شده و از اصرار جريان‌هاي شيعي براي كنترل اين جايگاه براي خود مطلع شدند، به پست رياست‌جمهوري راضي شدند. به اين منظور فشارها بر جلال طالباني براي انصراف از نامزدي رياست‌جمهوري وارد آمد كه اين فشار تا آخرين لحظات رأي‌گيري براي رياست‌جمهوري ادامه داشت. اين فشارها از طريق سفير آمريكا در بغداد و سفرهاي متعدد "جو بايدن " و همچنين حضور سناتور "جان مك‌كين "، بر طالباني اعمال مي‌شد كه با مقاومت وي اين درخواست به ‌نتيجه نرسيد.

ب) ناكامي در استفاده از قدرت خود به‌عنوان كشور اشغالگر: با توجه به اينكه آمريكايي‌‌ها همچنان ده‌ها هزار نظامي در عراق دارند و در ساختار امنيتي عراق داراي نفوذ بسياري هستند، براي اين كشور غيرقابل تحمل بود كه بپذيرد درخواست‌هايش در عراق مورد پذيرش قرار نمي‌گيرد و مقامات و سياستمداران عراقي بهايي به اظهارنظرها و درخواست‌هاي آنها نمي‌دهند.

ج) رضايت اجباري به حفظ وضع موجود: آمريكايي‌ها به وضع موجود عراق به ناچار تن داده‌اند و براي آنكه سرمايه‌گذاري انجام شده بر علاوي را همچنان حفظ كنند در سطح رياست‌جمهوري با وي تماس گرفته تا به او اطمينان دهند عنوان رئيس شوراي ملي سياست عالي عراق كه وي به‌دست آورده است، عنوان مهمي است و واشنگتن تلاش خواهد كرد تا تصميمات اين شورا در سياست‌هاي كلي عراق ديده شود، اين وعده درحالي داده مي‌شود كه رياست عالي اين شورا با نخست‌وزير خواهد بود و در آن 15 تن از افراد كليدي عراقي حضور خواهند داشت و آنها حرف نهايي را خواهند زد و عملاً علاوي يكي از اعضاي رأي‌دهنده خواهد بود.

د) عبور از تمام خطوط قرمز آمريكا در فرآيند توزيع قدرت در عراق: حضور جريان صدر در ساختار قدرت در عراق براي دولت آمريكا خط قرمز محسوب مي‌شد براساس اين همواره بر ضرورت عدم حضور جريان صدر به رهبري مقتدا صدر تأكيد مي‌شد با اين وجود، نخست‌وزيري مالكي هنگامي مسجل شد كه وي در شهر قم به ديدار مقتدا صدر رفت و اين جريان با حمايت از مالكي و به‌دست گرفتن برخي از پست‌هاي كليدي كابينه، وارد ساختار سياسي عراق شده است. ديدار مالكي با مقتدا صدر در شهر قم، نشان از جايگاه محكم ايران در پيوند دادن جريان‌هاي شيعي با هم داشت.

هـ) موفقيت اسلام‌گرايي در برابر سكولاريسم: يكي از مهمترين اهداف آمريكا از اشغال عراق، توسعه دمكراسي از نوع آمريكايي آن بود كه در طول سال‌هاي اخير به‌شدت بر آن تبليغ مي‌شود. آنها اسلام‌گرايي طرفدار ايران را به هيچ عنوان برنتابيده و ازاين‌روي در تلاش بودند تا اسلام‌گرايان عراق را از صحنه سياسي اين كشور خارج كنند. دليل حمايت آنها از علاوي شيعه ـ اما سكولار ـ را همين مسئله مي‌توان برشمرد. به‌عبارت ديگر، اسلام‌گراها در عراق سكولاريسم مورد حمايت آمريكا را شكست دادند.

و) شكست آمريكا از ايران در رقابت سياسي: برخي از تحليلگران سياسي رقابت اصلي در عراق را ميان ايران و آمريكا ـ به همراه طيف رنگارنگ اعراب همراه اين كشور ـ مي‌دانستند، در اين رقابت، آمريكايي‌ها هرچند در ابتدا مايل بودند مالكي و علاوي به‌صورت مشترك، دولت آينده را تشكيل داده و جريان‌هاي قدرتمند مذهبي شكل گرفته در ائتلاف ملي اين كشور را از دور خارج كنند، اما وتوي ايران بر علاوي و رد نخست‌وزيري مالكي توسط آمريكا نشان داد كه در اين بازي سياسي چه كسي برنده است.

6. حفظ محدوديت جريانات شيعي در ساختار سياسي عراق: توافقات انجام شده و محوريت شيعيان در فر‌آيند سياسي عراق كه حدود 65 درصد از جمعيت را شامل شده ـ و محور بودنشان در ساختار قدرت سياسي عراق كاملاً طبيعي است ـ و نيز حفظ موقعيت كرد‌ها در ساختار سياسي عراق به‌خوبي ثابت كرد از يك‌سو كه با همگرايي شيعيان با يكديگر و همگرايي طبيعي و تاريخي آنان با جامعه كر‌دي و توده‌هاي اهل سنت، امكان دخالت جدي آمريكا و كشورهايي نظير عربستان منتفي است و ازسوي ديگر سكولاريزه كردن سيستم سياسي عراق با وجود قوانين موجود عراق و هوشياري مردم و رهبران آن امكانپذير نيست.

تشكيل دولت در عراق كه پيروزي قاطع ايران در نبردي منطقه‌اي و بين‌المللي به‌حساب مي‌آيد، تأثيرات و پيامدهاي مثبت فراواني در آينده منطقه بر جاي خواهد گذاشت ازجمله:

الف) ايران همچنان به‌عنوان قدرت اول منطقه، تعيين‌كننده بسياري از معادلات و معاملات مهم و تأثيرگذار خواهد بود. اثرگذاري بر ساختار چندوجهي سياسي در عراق و مواجهه با آمريكا و كشورهاي عربي، ميزان حضور و نفوذ جمهوري اسلامي ايران را بار ديگر به رخ رقبا كشيد.

ب) ايران قرار است به زودي با گروه 1+5 مذاكرات مهمي داشته باشد. پيرو‌زي سياسي ايران در عراق مي‌تواند قدرت چانه‌زني ايران در اين نشست را بالا ببرد. اين نكته در‌حالي مهم ارز‌يابي مي‌شود كه پس از سفر موفقيت‌آميز رئيس‌جمهور ايران به لبنان، عملاً پيروزي خيره‌كننده‌اي براي جمهوري اسلامي ايران به‌دست آمده است كه با‌يد نهايت بهره‌برداري از آن را به‌عمل آورد.

ج) ايران به‌عنوان دو‌مين شريك تجاري عراق با قدرت‌گيري مجدد دوستان خود در اين كشور همچنان روند مبادلات تجاري را با اين كشور را ادامه خواهد داد. موقعيت عراق براي توليد‌كنندگان و صادر‌كنندگان اير‌اني ـ در‌حالي كه ايران در معرض تحريم‌هاي كشور‌هاي غربي است ـ مو‌فقيت بزر‌گي از نظر اقتصادي متوجه جمهوري اسلا‌مي ايران خواهد كرد.

7. با توجه به حضور سه تن از اعضاي اصلي فرا‌كسيون العراقيه در قالب رئيس پارلمان، معاون رئيس‌جمهوري و معاون نخست‌وزيري اميد مي‌رود كه مشاركت سني‌هاي عراق در قدرت، آنها را به سمت احترام به قانون و حفظ استقلال عراق رهنمون سازد و از اين رهگذر دست كشور‌هاي خارجي در مسائل اين كشور كو‌تاه و دامنه امنيت مر‌دمي در ا‌ين كشور گسترده‌ شود.

مركز پژوهش‌ها در نتيجه‌گيري خود اعلام كرد: حفظ دستاوردهاي موجود با استفاده از ديپلماسي فعال به‌خصوص در حوزه پارلماني يكي از مهمترين اولويت‌هاي حوزه سياست خارجي است. جمهوري اسلامي ايران مي‌تواند با استفاده از ظرفيت‌هاي موجود علاوه‌بر توسعه روابط سياسي، بر توسعه روابط اقتصادي و فرهنگي با عراق گام برداشته و از آن در راستاي شكوفايي اقتصادي دو كشور همسايه استفاده كند.

اين مركز ادامه داد: يكي از مهمترين دستاوردهاي تقسيم قدرت در عراق كه باز هم مي‌توان در نتيجه‌گيري از آن به‌عنوان پيروزي مطلق شيعيان و كردها ياد كرد، مخالفت آنها با الغاي قانون بعثي‌زدايي است، طرحي كه نمايندگان فهرست العراقيه در نشست نهايي خود به‌دليل عدم توافق با لغو آن جلسه پارلمان را ترك كردند.

مركز پژوهش‌ها افزود: آنچه از تحولات داخلي عراق بر مي‌آيد، پيروزي همه‌جانبه جمهوري اسلامي ايران در رويارويي مستقيم با آمريكا و برخي متحدان منطقه‌اي‌اش است. بدون شك حضور ايران در تقسيم قدرت در عراق به‌عنوان مهمترين چالش قدرت در منطقه و پيروزي قاطع تهران در اين معادله قدرت، نه‌تنها جايگاه ايران را به‌عنوان بازيگر مهم و تأثيرگذار در خاورميانه تثبيت كرده، بلكه با توجه به اين دستاورد در آينده نيز تنها با توجه به نظرات تهران است كه مي‌توان بر بسياري از منازعات و اختلافات در اين منطقه پايان داد.

اين مركز اعلام كرد: پيروزي سياسي و ديپلماتيك ايران در عراق كه برخلاف آمريكا نه با حضور مستقيم نظامي و نه فشارهاي سياسي ناشي از سفرهاي متعدد بلندپايه‌ترين مقامات حكومتي صورت گرفت، نشان داد جمهوري اسلامي ايران داراي ظرفيت‌هاي بسيار و متنوعي است كه در صورت بهره‌گيري از آن و مديريت صحيح منابع مي‌تواند بيشترين بهره را از اين جايگاه ببرد.

اين مركز خاطرنشان كرد كه در تشكيل دولت عراق با آنكه طرف‌هاي عراقي با تحريم‌ و تشويق طرف‌هاي آمريكايي و عربي روبرو بودند، اما تأكيد ايران بر نامزدي نوري المالكي و مخالفت با حضور اياد علاوي در ساختار اجرايي اين كشور، عملاً بر كرسي نشستن نظرات ايران را در پي داشت. وتوي بزرگ ايران بر علاوي به‌عنوان نامزد مورد اعتماد آمريكا و عدم موفقيت در اين رقابت، نشان از جايگاه دو كشور ايران و آمريكا در معادلات عراق دارد.

مركز پژوهش‌ها همچنين يادآور شد: ايران با استفاده از اين پيروزي مهم ديپلماتيك كه پيش از آن با سفر موفقيت‌آميز رئيس‌جمهور به لبنان همراه شد، مي‌تواند به تلاش‌هاي منطقه‌اي جهت ثبات پايدار در منطقه اميدوار باشد. آمريكا برآن بود تا با كنار گذاشتن ايران از مبادله قدرت در عراق، ايران را در تمام منطقه منزوي كند كه در اين مورد با هوشياري ديپلماسي ايران، اين خواست راه به جايي نبرد.

اين مركز افزود: درحالي كه روند سازش در خاورميانه به بن‌بست رسيده است و تحولات مهمي در عربستان و مصر در شرف وقوع است، حضور قدرتمند ايران در مسائل منطقه‌اي و تحولات ناشي از آن ضروري به‌نظر مي‌رسد؛ در اين ميان تا چند روز آينده مذاكرات مهمي ميان ايران و گروه 1+5 صورت مي‌گيرد و در اين مذاكرات مسائل مهمي مورد تبادل نظر قرار خواهد گرفت، پيروزي قاطع ايران در عراق كه عملاً پيروزي بر آمريكا در يك نبرد تمام‌عيار بود مي‌تواند قدرت چانه‌زني جمهوري اسلامي ايران در اين مذاكرات را بالا ببرد، بنابراين از اين پيروزي بايد نهايت بهره‌برداري را به‌عمل آورد./انتهاي پيام/