عضو هيئت علمي دانشگاه تربيت مدرس:

ISI تنها شاخص نشان دهنده توانمندي علمي كشورها نيست

عضو هيئت علمي دانشگاه تربيت مدرس گفت: شاخص‌هاي ISI مورد توافق همگان است؛ ولي اين شاخص‌ها نشان دهنده تمام ظرفيت علمي كشورها نيستند.

کد خبر: ۱۱۱۱۵۷

دوشنبه - ۱۱ بهمن ۱۳۸۹ / January 31, 2011

دكتر رضا حسن زاده در گفت‌وگو با خبرنگار علمي «خبرگزاري دانشجو»، اظهار داشت: شاخص هاي مورد استفاده ISI مورد توافق همگان است؛ يعني كسي نمي تواند به شاخص تعداد مقالات اعتراض، و به صورت قاطع شاخص تعداد استنادات يا ميزان استناد نسبت به تعداد مقالات را رد كند، اما در مورد اينكه آيا اين شاخص ها كافي هستند و همه آنچه كه در حوزه علم اتفاق مي افتد، محدود به اين شاخص هاست و اينكه اين شاخص ها مي توانند نشان دهنده تمام ظرفيت و توانمندي كشورها باشند، شك و ترديد فراواني وجود دارد.

وي افزود: موسسه تامسون رويترز يا ISI سابق با تشكيل پايگاه استنادي، مجلاتي را كه شاخص هاي مورد نظر موسسه از جمله انتشار منظم، هيئت تحريريه بين المللي، چكيده و فهرست منابع به انگليسي و نظير آن را رعايت كرده باشند، نمايه سازي مي كند و پس از تجزيه و تحليل هاي استنادي، بر اساس ميزان ارجاعات مقالات به همديگر امكان گزارش گيري هاي مختلف را فراهم مي آورد.

عضو هيئت علمي دانشگاه تربيت مدرس ادامه داد: يكي از چندين امكانات اين پايگاه ها شاخص هاي پايه علم معروف به ESI است كه با استفاده از ESI، امكان رتبه بندي كشورها و موسسات براساس تعداد مقالات، تعداد استنادات و نسبت استناد به تعداد مقالات در يك بازه زماني تقريبا 10 ساله (10 سال گذشته) وجود دارد؛ يعني رتبه بندي صرفا بر مبناي اين سه شاخص انجام مي شود.

حسن زاده گفت: در اين پايگاه امكان جستجوي مقالات داغ، مقالات پراستناد و نويسندگان پركار وجود دارد كه شاخصي از كميت و كيفيت مشاركت علمي كشورها، سازمان ها و افراد هستند؛ همچنين در ساير پايگاه ها نظير WOS امكان جستجوي مقالات بر اساس موضوعات، مجلات، كشورها، نويسندگان و سال نشر و غيره فراهم است و مي توان تعداد توليدات علمي يك شخص، يك سازمان و يك كشور را در زمان هاي مختلف جستجو كرد.

وي اظهار داشت: البته با وجود تمام اين امكانات، شاخص هاي ISI نمي تواند نشان دهنده تمام توانمندي علمي كشورها باشد و برخي شاخص ها با تاكيد بر تعداد مقالات و سياستگذاري بر مبناي آن موجب ناديده گرفته شدن ساير بخش ها مي شود.

عضو هيئت علمي دانشگاه تربيت مدرس گفت: يكي از مسائلي كه در اين پايگاه ها مورد توجه است، حاكميت زباني است؛ به طوري كه مجله اي در اين پايگاه ها نمايه مي شود كه حداقل چكيده و فهرست منابع به انگليسي داشته باشد و از سوي ديگر خود موسسه عنوان كند كه نمايه نشدن در اين پايگاه فقط به معناي عدم كيفيت نشريه نيست، بلكه امكانات اين موسسه محدوديت دارد و امكان نمايه سازي همه نشريات وجود ندارد، بنابراين در صورتي كه اين مهم ناديده گرفته شود و اعتبار هر نشريه به نمايه شدن آن در ISI وابسته باشد، ممكن است پيامدهاي ناگواري داشته باشد.

حسن زاده افزود: همچنين در اين پايگاه مسئله كيفيت واقعي نشريات چندان مورد توجه نيست؛ زيرا برخي از نشريات ممكن است ساختار ظاهري را براي نمايه شدن در اين پايگاه داشته باشند، ولي در واقع از كيفيت مناسب برخوردار نباشند؛ اين پايگاه در برخي نشريات خود مقالاتي را با اخذ مبلغ به چاپ مي رساند، بنابراين حضور آنها در پايگاه هاي استنادي به معناي كيفيت آنها نيست.

وي گفت: در صورتي كه توليد علم را به انتشار مقاله در مجلات نمايه شده در پايگاه هاي استنادي محدود كنيم، خدمتي به دنياي علم نكرده ايم.

عضو هيئت علمي دانشگاه تربيت مدرس گفت: البته با اين همه نمي توان از اهميت بررسي هاي استنادي كه در اين گونه پايگاه ها انجام مي شود و روابط علمي بين كشورها، موسسات و دانشمندان كه رصد و تحليل مي گردد، غافل بود.

حسن زاده وضعيت ايران را در رتبه بندي ISI مناسب دانست و اظهار داشت: كشور ايران در رتبه بندي، به لحاظ تعداد مقالات در پايگاه ESI در 10 سال گذشته در رتبه 31 قرار دارد و در منطقه بعد از تركيه، مقام دوم را داراست و حتي در برخي حوزه ها مانند شيمي رتبه اول را در اختيار دارد و مي توان گفت كه تقريبا سهم انتشار مقالات توسط دانشمندان ايراني همسان با سهم جمعيتي ايران در جهان است؛ يعني ايران تقريبا يك درصد جمعيت دنيا را در اختيار دارد و هم اكنون در پايگاه هاي استنادي نيز يك درصد انتشارات دنيا را به خود اختصاص داده است، اما در شاخص نسبت استناد به تعداد مقالات از وضعيت مناسبي برخوردار نيست كه انتظار مي رود در آينده بهبود يابد.

وي عنوان كرد: البته اين رتبه تنها با احتساب توليدات بين المللي دانشمندان ايراني حاصل شده است و در صورتي كه توليدات دانشمندان در نشريات داخلي نيز به اين موارد اضافه شود و مهمتر از همه ظرفيت سازي براي انتشار توليدات علمي محققان ايران اسلامي فراهم گردد، وضعيت به مراتب بهتر خواهد بود.

عضو هيئت علمي دانشگاه تربيت مدرس با اشاره به اينكه ظرفيت نشريات داخلي براي انتشار دستاوردها و يافته هاي علمي دانشمندان ايراني كافي نيست، گفت: هم اكنون تعداد 670 نشريه مصوب براي انتشار يافته هاي علمي و پژوهشي وجود دارد؛ اين در حالي است كه حداقل به بیش از 1150 نشریه نیز برای پوشش دادن به مقاله های به زبان فارسی در كشور نیاز است، بنابراين در اين زمينه در حوزه سياستگذاري علم و فناوري بايد راهكارهاي مناسب پيش بيني شود.

حسن زاده ايجاد پايگاه استنادي جهان اسلام را براي ساماندهي تحليل هاي استنادي توليدات علمي كشور اقدامي بسيار مناسب و منطقي دانست و اظهار داشت: اين پايگاه هم اكنون توانسته است بخش اعظمي از توليدات علمي را به لحاظ نمايه سازي و تحليل هاي استنادي سامان دهد و علاوه بر آن سازوكاري براي ارزيابي نظام علم و فناوري كشور در مقايسه با كشورهاي اسلامي فراهم آورد.

وي گفت: همچنين با پروتكل همكاري كه بين اين پايگاه با پايگاه هاي استنادي ديگر به امضا رسيده است، چنانچه انتشارات داخلي دانشمندان ايراني به پايگاه هاي ديگر نيز اضافه شود، رشد قابل ملاحظه اي در جايگاه بين المللي كشور اتفاق خواهد افتاد.

عضو هيئت علمي دانشگاه تربيت مدرس يادآور شد: دستيابي به نقطه بهينه و مطلوب نيازمند همكاري هاي تنگاتنگ در سطح ملي بين نهادها، موسسات و عناصر دست اندركار نظام علم و فناوري كشور است.

حسن زاده گفت: با تاكيداتي كه در سطح كلان كشور بر توليد علم وجود دارد، انتظار مي رود كه در آينده وضعيت بسيار بهتري براي جايگاه ايران در منطقه و جهان حاصل شود./انتهاي پيام/