حداد عادل:

مجتهدی حال فلسفی‌اش از قال فلسفی‌اش بیشتر بود

رییس فرهنگستان زبان و ادبیات فارسی گفت: مرحوم مجتهدی قال فلسفی اش از حال فلسفی اش کمتر بود و صحبت‌هایش به قصد به رخ کشیدن معلومات نبود.

کد خبر: ۱۱۴۳۶۸۶

سه‌شنبه - ۱۱ ارديبهشت ۱۴۰۳ / April 30, 2024

به گزارش گروه فرهنگی خبرگزاری دانشجو، آیین بزرگداشت استاد پیشکسوت گروه فلسفه دانشگاه تهران زنده یاد دکتر کریم مجتهدی صبح امروز (سه شنبه ۱۱ اردیبهشت ماه) در دانشکده ادبیات دانشگاه تهران برگزار شد.

** مجتهدی دنبال خودنمایی و جلوه‌گری نبود

غلامعلی حدادعادل که خود تحصیلکرده رشته فلسفه دانشگاه تهران است در این مراسم به مناسبت روز معلم و سالروز درگذشت شهید مطهری خاطره‌ای از شهید مطهری نقل کرد و سپس گفت: من با شهید مطهری مرتباً کلاس داشتم، یک بار ایشان به من گفتند می‌خواهم بروم نزد میرزاعبدالله مجتهدی و تو هم باید بیایی. من هم قبول کردم، اما روزی که خواستیم نزد ایشان برویم به ما خبر دادند که ایشان فوت کردند. میرزا عبدالله مجتهدی هم از اقوام و بستگان مرحوم کریم مجتهدی بود بنابراین مرحوم مجتهدی در شهر تبریز و در خانواده‌ای فاضل بزرگ شده بود.

وی افزود: مرحوم مجتهدی رسماً معلم ما نبود، چون بنده سال ۱۳۴۹ وارد دانشگاه شدم که آقای مجتهدی آن زمان در دانشگاه تدریس نمی‌کرد. بنده در دوره دکتری شاگرد دکتر مهدوی بودم، ایشان وقتی به ما درس فلسفه می‌دادند اعتنایی به زمان نداشتند به این معنا که ما هر درس را به جای نیم سال در دو سال می‌خواندیم. دکتر یحیوی وقتی به ما درس کانت را می‌داد آقای مجتهدی هم کنار ایشان می‌نشست، اما دخالتی در تدریس نمی‌کرد. پایان نامه بنده هم با دکتر مهدوی بود و قبل از انقلاب تمام شد ا ما زمان دفاع آن مصادف با انقلاب و مسائل انقلاب فرهنگی شد به همین دلیل آقای مهدوی دیگر دانشگاه نیامدند و دکتر مجتهدی استاد راهنمای رساله من شد و خوشبختانه الان نام ایشان روی پایان نامه من است. ۴۵ سال بعد از انقلاب هم این حشر و نشر با مرحوم مجتهدی ادامه داشت.

وی افزود: ایشان مرد شریف و متخلق به اخلاق انسانی بود، دنبال خودنمایی و جلوه گری نبود و صحبت هایش به قصد به رخ کشیدن معلومات نبود. بیش از آنچه به پاسخ اهمیت بدهد به سوال اهمیت می‌داد و کلید تفکر را در یافتن سوال درست می‌دید به همین خاطر همیشه با حرف هایش سوال ایجاد می‌کرد.

رییس فرهنگستان زبان و ادبیات فارسی ادامه داد: ممکن است این سوال مطرح شود که خواندن رشته فلسفه چه فایده‌ای برای کشور دارد، من در پاسخ به این سوال می‌گویم نگاه فلسفه نگاهی است که از مبادی و پشت سر یک موضوع سوال می‌کند همه گرفتاری‌های امروز ما به خاطر فکر نکردن است. به همین خاطر همیشه می‌گویم معلم خوب کسی است که فکر کردن را یاد بدهد. فلسفه به ما یاد می‌دهد فکر چیست و درست فکر کردن چگونه است. ایشان قال فلسفی اش از حال فلسفی اش کمتر بود علاقه به ایران و اسلام و زبان فارسی داشت و از هیچ کاری در این حوزه‌ها مضایقه نمی‌کرد.

حدادعادل بیان کرد: دکتر مجتهدی خیلی به کانت علاقه داشت. هم در دانشگاه این درس را تدریس می‌کرد هم تالیفات بسیاری در حوزه کانت دارد. در تفکر مجتهدی تاثیری از فضای سنگین دهه ۴۰-۵۰ دیده نمی‌شد و در همان فضا مستقل فکر می‌کرد.

وی در پایان گفت: نگاه مرحوم مجتهدی نسبت به تجدد و مدرنیته مارکسیستی نبود و معمولاً سراغ مقولاتی می‌رفت که کسی سراغ آن نرفته بود. من و ایشان با یکدیگر برای شرکت در همایشی درباره هانری کربن به فرانسه رفتیم و این سفر باعث شد ما کمی از حالت استاد-شاگردی خارج شویم و بیشتر با هم رفیق شویم و بنده درباره زندگی خصوصی ایشان بیشتر بدانم.

** انضباط در کار دانشگاهی مجتهدی

محمدرضا بهشتی استاد فلسفه دانشگاه تهران در ادامه این مراسم گفت: بنده رساله فوق لیسانسم را با ایشان گذراندم. مرحوم مجتهدی گذشته از دانستنی‌ها و اندوخته‌های بسیاری که داشت منش، نظم خاص و برخورد آراسته‌ای داشت. ایشان معتقد بود کار دانشگاهی یک انضباطی می‌خواهد و احترام به اینکه دانشجو باید انضباط داشته باشد در کلاس‌های ایشان دیده می‌شد. به رغم اینکه میدان اصلی مطالعه ایشان غرب بود، اما به ایران و سنت ایران بسیار توجه داشت و همانطور که دوستان هم اشاره کردند راجع به کاربرد واژه‌های خارجی بسیار حساس بود.

وی افزود: بنده اوایل که به کلاس‌های ایشان می‌رفتم برایم فضای کلاس هایشان کمی عجیب بود، چون پیش از اینکه فلسفه یک دوره را درس بدهند کمی درباره فرهنگ عمومی آن دوره برای مان می‌گفتند که برای من چیز تازه‌ای بود، اما بعد‌ها فهمیدم چقدر کار درستی می‌کردند. یکی دیگر از کار‌های ایشان این بود که محتوای یک کتاب خارجی را ترجمه می‌کرد و به عنوان یک اثر مستقل منتشر می‌کرد و اشاره هم داشت این کتاب اقتباس از فلان کتاب است که به نظرم بسیار کار درستی است. ممکن است امروز انجام چنین کار‌هایی به پای ناتوانی فرد گذاشته شود، اما به نظر من یک میانبر خوب برای انتقال مطالب و حتی بهتر از ترجمه‌های نامعقول است.

آخرین سخنران این مراسم، سیدحمید طالب زاده استاد تمام گروه فلسفه دانشگاه تهران بود.

** مجتهدی؛ به مثابه آموزگار

وی گفت: بنده به مرحوم مجتهدی به مثابه یک کشاورز نگاه می‌کنم. یک کشاورز دانا در دوره‌ای و سال‌هایی که آکادمی ما تهی از اندیشه مدرن بود کار کاشتن و رشد دادن به نهال اندیشه مدرن در زمین سنت ایرانی را بر عهده گرفت. او یک کشاورز دانا بود و به اندیشه فلسفی به مثابه یک دانش نگاه می‌کرد. دانش در زمینه‌ای که قابل رشد و مناسب است.

وی افزود: دریافت درس بدون ادب نفس امکان پذیر نیست. فلسفه با فرهنگ عجین است نمی‌توان فلسفه را فقط در مباحث درسی خلاصه کرد. مرحوم مجتهدی ادب درس را با ادب نفس یعنی فرهنگ پیوند داد.

طالب زاده گفت: مرحوم مجتهدی به فرهنگ می‌پرداخت و می‌دانست فلسفه بدون فرهنگ امکان پذیر نیست. ایشان متوجه بود اصلی‌ترین فضیلتی که دانش می‌تواند بر پایه آن استوار باشد صلابت صداقت است، چون اندیشیدن با راستی و صداقت پیوند عمیق دارد. هر جا یک فضیلت باشد دسته دیگری از فضائل هم است و هیچ فضیلتی منفرد نیست.

این استاد فلسفه دانشگاه تهران ادامه داد: ادب نفس لوازمی دارد که یکی از آن لوازم سختگیری است. شاید سختگیری مرحوم مجتهدی تلخ بود، اما به معنای ادب نفس بود و تا این اتفاق نمی‌افتاد دانش هم محقق نمی‌شد. اهمیتی که ایشان به زبان فارسی می‌داد به خاطر این بود که به شلختگی الفاظ حساس و معتقد بود یک واژه خارجی باید در متن خودش فهمیده شود و زبان باید آراسته و پیراسته باشد. نمی‌شود با شلختگی علم و دانش را ترویج کرد.

وی در پایان بیان کرد: مرحوم مجتهدی به شاخه‌های مختلف فرهنگ توجه و تسلط زیادی به ادبیات و تئاتر قرن بیستم داشت. علاقه‌مند به فلسفه اسلامی بود و به سهروردی، ملاصدرا و قطب الدین عشق می‌ورزید. ما فلسفه می‌آموزیم تا مصمم و تا آخر عمر دانشجو باشیم. به همین خاطر هم باید گفت حب دانایی حقیقت فلسفه است و مرحوم مجتهدی تا آخرین لحظه به این امر اهتمام داشت. بعد از مرگ مجتهدی خیلی‌ها نسبت به او بی مهری و قدرناشناسی کردند در حالی که ما باید همیشه قدردان و سپاسگزار او باشیم، من اگر بخواهم برای مجتهدی یک لقب انتخاب کنم می‌گویم مجتهدی؛ به مثابه آموزگار.