معرفی غشا‌های عامل‌دار شده برای بهبود فرایند نمکزدایی در سیستم‌های شیرین سازی

اخیرا گروهی از محققان دانشگاه صنعتی امیرکبیر با عامل‌دار کردن گرافن اکسید، غشا‌هایی را برای فرایند الکترودیالیز برای سیستم‌های شیرین سازی ارائه کردند که عملکرد بالاتری نسبت به غشا‌های تجاری دارد.

کد خبر: ۱۱۵۱۳۹۳

يکشنبه - ۲۰ خرداد ۱۴۰۳ / June 09, 2024

به گزارش گروه دانشگاه خبرگزاری دانشجو، لیلا قدیری دانش آموخته دکترای دانشگاه صنعتی و مجری طرح، کمبود آب آشامیدنی را یکی از چالش‌های جهانی امروز دانست و گفت: ۷۲ درصد از کره زمین از آب تشکیل شده و بخش اعظمی از آن مربوط به دریا‌ها و اقیانوس‌ها است که حاوی درصد بالایی از املاح و غیر قابل آشامیدن است.

وی ادامه داد: ایران در بعضی مناطق به شدت با کمبود آب قابل شرب مواجه است به گونه‌ای کیفیت و سلامت ساکنین این مناطق را به خطر انداخته است. این مشکل می‌تواند تا سطح وسیعی با توسعه زیرساخت‌های مربوط به روش‌های شیرین سازی آب با توجه به دسترسی به منابع آب شور مرتفع شود. تاکنون، روش‌های متنوعی برای شیرین سازی آب ارائه شده است که از میان آن‌ها روش‌های مبتنی بر غشا‌ها به علت آسان‌تربودن، کم هزینه بودن و امکان به کارگیری در مناطق و کاربرد‌های مختلف بیشتر مورد توجه قرار گرفته اند.

این دانش آموخته دکتری دانشگاه صنعتی امیرکبیر با بیان اینکه در حال حاضر برای انجام فرایند شیرین سازی آب از غشا‌های مبادله کننده یون تجاری خارجی استفاده می‌شود که دارای معایبی، چون فرایند سنتز پیچیده، تولید واسطه‌های سمی به همراه واکنش‌های خطرناک تحت فشار و دمای بالا، قیمت بالا و عدم قابلیت کارکرد در دمای بالا هستند، راهکار‌های غلبه بر معایب غشا‌های مبادله کننده یون تجاری را سنتز و تهیه غشا‌های جدید عنوان کرد.

ناجی روش الکترودیالیز را یکی از پرکاربردترین روش‌های توسعه یافته غشایی برای حذف املاح از آب شور معرفی کرد و یادآور شد: نیروی محرکه این روش میدان الکتریکی است که به غشا‌های مبادله کننده کاتیونی و آنیونی آب‌دوست که به ترتیب پشت سرهم در میان دو الکترود فلزی قرار داده شده‌اند اعمال می‌شود. این فرآیند یکی از روش‌های غشایی شیرین سازی آب دریا محسوب می‌شود، که در آن، غشا نقش کلیدی و اساسی را در نمک‌زدایی و شیرین سازی آب دارد.

وی یاداور شد: پایین بودن هدایت یونی و نفوذ گزینشی، پایین بودن میزان مقاومت الکتریکی و در نتیجه مصرف انرژی الکتریکی بالا از جمله چالش‌های اصلی غشا‌های سنتز شده مبادله کننده یون، مورد استفاده در فرایند الکترودیالیز به شمار می‌رود. یکی از موثرترین روش‌ها جهت حل مشکل پایین بودن هدایت یونی غشا‌های مبادله کننده کاتیون، به کار بردن گرافن اکسید عامل‌دار شده در ساختار غشا جهت افزایش آب‌دوستی، افزایش استحکام مکانیکی و افزایش هدایت یون است.

ناجی خاطر نشان کرد: بر این اساس در این پژوهش عامل‌دار شدن گرافن اکسید، با استفاده از گروه‌های سولفونه و فسفره انجام شد. اثر تنوع و میزان بارگذاری گروه‌های مبادله کننده کاتیون در ساختار غشای پلیمری پلی وینیلیدن فلوراید، مکانیزم اتصال گروه‌های عاملی آب‌دوست و مبادله کننده کاتیون، و تاثیر اصلاحات انجام شده بر ویژگی‌های فیزیکو شیمیایی، الکتروشیمیایی و عملکرد جداسازی در غشا جهت نمک زدایی مورد بررسی قرار گرفت.

این محقق دانشگاه صنعتی امیرکبیر با تاکید بر اینکه غشا‌های مبادله‌کننده کاتیون پتانسیل بالایی در برخورداری از ویژگی‌های مطلوبی مانند انتخاب‌پذیری یونی، مقاومت شیمیایی، پایداری حرارتی و مکانیکی بالا، هدایت یونی بالا و انتخاب‌پذیری نسبت به یون‌های خاص را دارند، اظهار کرد: از جمله کاربرد‌های این غشا‌ها در فرایند الکترودیالیز می‌توان به جداسازی یون‌های مختلف از محلول‌های آبی، تصفیه آب و فاضلاب، فرایند‌های غشایی جداسازی یونی، استخراج فلزات ارزشمند از محلول‌های آبی و استفاده در صنایع مختلف اشاره کرد.

به گفته وی این تحقیقات به منظور ارتقای مرز‌های دانش در حوزه غشایی جداسازی یونی، بهبود ویژگی‌های فنی و عملکردی غشاها، بهینه‌سازی فرآیندها، ارزیابی کیفیت و کارایی غشاها، کاهش هزینه‌ها، کسب فناوری و همچنین اقتصادی‌سازی تولید غشا‌ها صورت گرفته است. با ادامه تحقیقات و بررسی‌های انجام شده و این محققان امیدوارند که قابلیت‌ها و کاربرد‌های این غشا‌ها در فرایند الکترودیالیز بهبود یابد و بتوان از آن‌ها در مقیاس تجاری و کاربرد‌های صنعتی گسترده‌تری بهره‌برداری کرد.

ناجی با بیان اینکه غشا‌های مبادله کننده یون جز کلیدی دستگاه الکترودیالیز هستند که ویژگی‌های ساختاری و فیزیکی آن‌ها نقش بسزایی در مقدار انرژی الکتریکی موردنیاز و کارایی فرایند جداسازی یون‌ها از آب دارد، ادامه داد: این غشا‌ها به صورت تجاری قابل خریداری هستند، اما قیمت بالای آن‌ها یکی از عوامل محدود کننده در توسعه دامنه کاربرد فرایند الکترودیالیز در زمینه‌های مختلف به خصوص در شیرین سازی آب در مقیاس بالا است. به همین دلیل، مراکز تحقیقاتی بسیاری در سراسر جهان مطالعات و تحقیقات خود را بر روی توسعه غشا‌های مبادله کننده یون ارزان قیمت با کارایی جداسازی بالا متمرکز کرده اند.

وی اضافه کرد: از این رو طرح پژوهشی حاضر با تهیه و انتخاب مواد اولیه، سنتز و عامل‌دار کردن گرافن اکسید توسط گونه‌های سولفونه و عوامل متنوع فسفر دار، سنتز و تهیه غشاها، ساخت دستگاه مورد نیاز جهت آزمایش غشاها، شروع شد و با بررسی و تجزیه نتایج آزمایشگاهی ادامه یافت. همچنین این طرح مورد حمایت صندوق حمایت از پژوهشگران و فناوران کشور و ستاد ویژه توسعه‌ی فناوری نانو قرار گرفت.

وی، تهیه و شناسایی مواد اولیه مناسب برای تهیه غشا‌های PVDF و فرایند سنتز گرافن اکسید را از چالش‌های اجرای این طرح ذکر کرد و گفت: کنترل ضخامت و تراکم غشاها، توزیع گرافن اکسید در ماتریس PVDF و افزایش میزان بارگذاری گروه‌های عاملی مبادله کننده کاتیون در ساختار گرافن اکسید به منظور افزایش قابلیت هدایت یون‌ها و بهبود عملکرد غشا‌ها از دیگر چالش‌هایی بودند که با مطالعات دقیق منابع و کنترل پارامتر‌های اثرگذار برطرف شدند.

ناجی در خصوص دستاورد‌های این پروژه افزود: غشا‌های مبادله‌کننده‌ی کاتیون پلی وینیلیدن فلوراید/گرافن اکسید عامل‌دار شده در صنایع و فناوری‌های مختلفی قابل استفاده است که از آن جمله می‌توان به شیرین سازی آب و حذف یون‌های مضر و آلاینده اشاره کرد. تصفیه و بازیافت مواد شیمیایی، حذف سختی آب، تولید آب بدون یون، حذف کاتیون‌های فلزی از آب، بازیابی مجدد آب در صنایع فلزی، بازیابی و یا جداسازی مواد دارویی و بازیابی فلزات با ارزش در صنایع فلزی، صنایع پزشکی و صنایع نفت و گاز و پتروشیمی از دیگر کاربرد‌های این غشا به شمار می‌رود.

این طرح با عنوان "تهیه و بررسی عملکرد غشا‌های مبادله کننده کاتیون پلی وینیلیدن فلوراید/گرافن اکسید عامل‌دار شده به منظور کاربرد در فرایند الکترودیالیز به راهنمایی دکتر لیلا ناجی، عضو هیات علمی دانشگاه صنعتی امیرکبیر اجرایی شده است.