نقد و تحليل فيلم «اخراجي‌ها 3»؛

اخراجي ها؛ اخلاق گرايي يا هنجارشكني؟

فيلم «اخراجي‌ها 3» مي‌توانست با كمي دقت در پرداخت و رعايت اصول استاندارد در سينماورزي اثر قابل دفاعتري در سينماي دفاع مقدس باشد، اما عدم رعايت اصول سينمايي و بي‌موالاتي در پرداخت‌هاي تصويري، اين فيلم را از اين جهات به اثري غير قابل دفاع تبديل كرده است.

کد خبر: ۱۲۰۹۷۴

يکشنبه - ۲۸ فروردين ۱۳۹۰ / April 17, 2011

گروه فرهنگي «خبرگزاري دانشجو»؛  ترديدي نيست كه سازنده فيلم اخراجي ها بنا بر آنچه خود بر آن تاكيد دارد و هاله اي كه اطراف فيلمش شكل گرفته و حواشي ديگر اثرش، نكاتي مهمي در ذهن داشته كه بنا بوده اين نكات در يك اثر سينمايي ظهور و بروزي تصويري داشته باشد.

مرور حواشي اخراجي هاي 3 و سخنان متنوع و متعددي كه كارگردان اين فيلم تا به امروز داشته، مي تواند مشخص كننده اين مباحث مهم باشد.

مسائلي همچون وضعيت رزمندگان جبهه و جنگ در سال هاي پس از جنگ و در جامعه امروز، سوءاستفاده برخي از اهالي سياست از مردم در مقاطعي همچون انتخابات و جهل مصالحه قرار گرفتن جوانان با ترفندهاي مختلف، انحراف در آرمان ها و ارزش هاي اصيل انقلاب و مردم، نياز به شكستن مرزهاي كاذب ميان طيف ها و اقشار مختلف مردم و رسيدن به يك پيوند ايماني و معنوي ميان آحاد مختلف ملت، بي ثمره بودن منازعات مختلف سياسي در ميان احزاب و طيف هاي سياسي مختلف تحت القاب و عناوين گوناگون و يكي بودن نتيجه نهايي سياست زدگي و جناح بازي هر چند با ظواهر و شعارهاي مختلف و ...

ترديدي نيست كه تمامي اين نكات و مباحث از مسائل مهم و معتنابه جامعه امروز ايران هستند و چه بسا اين مباحث به صورت جدي و پررنگ در ذهن كارگردان اخراجي ها وجود داشته است، اما سوال اينجاست كه چه ميزان از اين موارد توانسته است در فيلم اخراجي هاي 3 ظهور و بروز سينمايي بيابد و در قالب يك قصه خوب و دراماتيك به اثر تصويري قابل دفاع تبديل شود.

اين مهم است كه كارگردان يك فيلم سينمايي چه چيزهايي در ذهن داشته باشد، اما مهمتر اين است كه اين ارزش هاي ذهني تا چه حد توانسته باشند صورت و شكل سينمايي بيابند و تاثير هنري داشته و در نهايت بتوانند مخاطب را بر اساس ارزش هاي بصري، با خود درگير كنند.

فيلم سينمايي اخراجي ها 3 در عين حال كه به لحاظ فرامتني و عقبه فكري حائز ارزش هاي متنوعي مي تواند باشد، اما به جهت ارزش هاي سينمايي اثر قابل دفاعي نيست.

فيلم متاسفانه از يك قصه خوب سينمايي كه حاوي مولفه ها و شاخصه هاي ارزشي هنر تصوير باشد، بي بهره است و نيز هيچ يك از تيپ هاي آن تبديل به شخصيت نمي شوند و به همين دليل در مخاطب تاثير چنداني نمي گذارند، او را با خود درگير نمي كنند و به بيان ديگر مسئله فيلم و آدم هايش به مسئله مخاطب و دغدغه او تبديل نمي شود؛ هر چند ممكن است در لحظه موجب پديد آمدن عكس العمل هاي كوتاه مدت شود، اما از تاثيرگذاري جدي و بلند مدت برخوردار نيست.

فيلم اخراجي ها 3 كم و بيش همچون اقران پيشينش يعني اخراجي هاي 1 و 2 از ويژگي هاي مالوف و مانوس فيلم هاي معروف به فيلم فارسي برخوردار است كه ويژگي بارزشان ابتذال و سطحي نگري است.

اين ابتذال و سطحي نگري در معاني و شكل هاي مختلفي بروز كرده است؛ از نوع جلف بازي ها و لودگي ها و ديالوگ هاي سطحي و شعاري و هنجارشكني هاي ديگر به طرق مختلف گرفته تا بيان به اصطلاح گل درشت و سطحي مضامين و معاني نهفته در عقبه ذهني كارگردان كه بنا بوده در فيلم به تصويرسازي سينمايي و روايت دراماتيك نزديك شود كه البته نشد.

فيلم اخراجي ها مي توانست با كمي دقت در پرداخت و رعايت اصول استاندارد در سينماورزي اثر قابل دفاعتري در سينماي دفاع مقدس باشد، اما عدم رعايت اصول سينمايي و بي موالاتي در پرداخت هاي تصويري، اين فيلم را از اين جهات به اثري غير قابل دفاع تبديل كرده است.

اخراجي هاي 3 في الواقع در پرداخت سينمايي و تصويرسازي «شايد بدون آن كه خود بخواهد» ادامه دهنده راه فيلم فارسي هاي دوران گذشته سينماي ايران شده است و بسياري از مولفه هايي كه موجبات توجه و فروش فوق العاده آن را فراهم كرده، همان مولفه هايي است كه فيلم فارسي هاي سينماي پيش از انقلاب را گاه به مركز توجه مخاطبان تبديل مي كرد.

نكته ديگري كه درباره فيلم اخراجي هاي 3 در امتداد دو نمونه قبلي اش بايد يادآوري كرد، اين است كه ده نمكي در اين فيلم نسبت به اخراجي هاي 1 و 2 از جهت ساختار سينمايي دچار پسرفت شده است.

شايد بتوان گفت در ميان سه گانه اخراجي ها، اخراجي هاي 1 از هر جهت فيلم قابل دفاعتري بود؛ هم مضامين و مفاهيم فيلم مهم، تابوشكن و ويژه بودند و در عين حال نو و بروز و حرف زمانه و هم از جهت ساختاري فيلم توانسته بود شاخص هاي بصري و دراماتيك را تا حدودي بدست آورد و مخاطب را با خود درگير كند.

اما متاسفانه اين روند در اخراجي هاي 2 و 3 ادامه نيافت تا جايي كه اين نمونه آخر تبديل به يك فيلم شلوغ، پراكنده و بدون قصه شد كه اصلا هيچ گونه وفاداري نسبت به ارزش هاي سينمايي و ساختار سينمايي از خود نشان نمي دهد.

فيلمي كه نه شخصيت پردازي دارد نه چيزي به نام قصه به معني درست و حقيقي كلمه دارد و نتوانسته چفت و بست قابل قبولي ميان اجزاي خود پديد آورد.

و بالاخره نكته نهايي درباره فيلم اخراجي هاي 3 كه قابل اشاره است، ادامه تابوشكني هاي اخلاقي و عبور از برخي خط قرمزها در ديالوگ ها و رفتار آدم هاي اين فيلم است؛ اتفاقي كه براي بسياري از مخاطبان فيلم شائبه عبور از مرزهاي حيا و اخلاق عمومي را پديد مي آورد و آنان را با بهت، حيرت و تاسف مواجه مي كند./انتهاي پيام/