نظر اسلام در مورد خانواده

نظام تربیتی اسلام با به رسمیت شناختن و ارج نهادن به تفاوت‌ها در خانواده بر آن است تا هر یک از دو جنس را در مسیر تحقّق انتظارات خاص پرورش دهد؛  البته این مطلب، به معنای نفی برابری زن و مرد در آنچه به ویژگی‌های مشترک انسانی دو جنس بر می‌گردد، نیست.

کد خبر: ۱۲۱۵۳۱

چهارشنبه - ۳۱ فروردين ۱۳۹۰ / April 20, 2011

گروه معارف «خبرگزاري دانشجو»؛ در ادارۀ امور خانواده، بحثی که فمینیست‌ها مطرح می‌کنند، بیانگر تقسیم کار ناعادلانه میان زوجین است که زنان باید کار خانه را انجام دهند و مردان، کارهای بیرون را و چون کار خانه، همواره تکراری است، زنان، دچار کسالت روحی می‌شوند.

امّا تنوّع کاری مردان در بیرون از خانه، آنها را شاد و سرزنده نگه می‌دارد. بر این اساس، آنها برابری کار در خانه و بیرون خانه میان زوجین را مطرح می‌کنند،در حالی‌که این بحث، در آموزه‌های دینی ما به گونه‌ای دیگر مطرح شده‌است، که مهم‌ترین اصول آن عبارت‌اند از::

1- تنظیم برخوردها، روابط و مناسبات عمومی و خصوصی هر یک از زوجین با یکدیگر، براساس آموزه‌ها و حقوق تبیین شدۀ دینی در مورد خانواده

2- مراجعه به داوری داور مقبول طرفین برای رفع اختلافات و ایجاد رضایت قلبی و عملی و تلاش برای بهبود روابط. قرآن، در آیۀ ۳۵ سورۀ مبارکه نساء، برای حلّ اختلافات میان زوجین، راه‌کاری ارائه کرده است.

که نشان‌دهنده موافق نبودن دین، با هر دو پدیدۀ مردسالاری و زن‌سالاری در خانواده است و در موارد نزاع و عدم توافق زوجین، جانب سخن هیچ یک را به صرف این که مرد یا زن است، تقویت نکرده است؛ بلکه ایجاد توافق و مسالمت را نخست به خواست و ارادۀ قلبی خود آنان و سپس به میانجیگری عادلانۀ دو نفر از افراد عاقل و دلسوز (از خانوادۀ دو طرف منوط دانسته است)

جالب است که ترکیب این هیئت، به صورتی ‌است که باید حقّ هر یک از زن و مرد، کاملاً رعایت شده باشد و هیچ شائبه‌ای از مقدّم داشتن بی دلیل یکی از آن دو، حتّی در ترکیب هیئت هم در میان نباشد.

3-  ایجاد فضایی مناسب در خانواده برای تربیت دینی و اخلاقی اعضای آن(بویژه فرزندان) و نیز ایجاد بستر مساعد برای انجام دادن هر چه بهتر وظایف دینی و از بین بردن موانع آن.

4- آگاهی کامل زوجین، نسبت به حقوق متقابل یکدیگر، به این صورت که هر یک از زن و مرد، هم آشنا به حقوق خود و هم آگاه به حقوق دیگری باشند.

بنابراین، همچنان که عدم آگاهی نسبت به حق خود، می‌تواند منشأ ایجاد اختلاف در برخورداری از حقوق اساسی برای آن دو باشد، بی‌اطّلاعی از حقّ همسر نیز می‌تواند موجب چنین انحرافی در ساخت خانواده گردد.

برای مثال، چنانچه مرد، به حقوقی که نسبت به همسرش دارد، واقف باشد، ولی از حقوقی که زن نسبت به او دارد، آگاهی نداشته یا نسبت به آن، بی‌توجّه باشد، در آن خانواده، مردسالاری پدید خواهد آمد که متأسّفانه در بسیاری از موارد، این  پدیده، در خانواده‌‌ها به چشم می‌خورد.

5-  گفتگو و مراقبت از شیوۀ برخورد نسبت به یکدیگر. بسیاری از مرزشکنی‌ها، حرمت‌ستیزی‌ها و سلطه‌طلبی‌ها، از عدم برقراری ارتباط و گفتگوی صحیح بین زن و شوهر و ناشناخته ماندن عواطف، احساسات و خواسته‌ها و انتظارات زوجین از همدیگر ناشی می‌شود.

6- راه‌کار دیگر برای ایجاد عدالت در خانواده، بهره‌گیری از اصل اخلاقی‌ای است که به وفور در کلمات معصومان(ع) در مورد زن و مرد، توصیه شده است و در حقیقت، نسخۀ شفابخشی برای بسیاری از مشکلات و مسائل اجتماعی، روانی و اخلاقی موجود در روابط با دیگران در سطح جامعه است و آن، «خود را به جای دیگری گذاشتن» است.(۱)

امّا در بحث سرپرستی خانواده ـ که یکی دیگر از بحث‌های اساسی‌ای است که در میان طرفداران فمنیسم مطرح است ـ، نظر اسلام بر این است که از آن جا که خانواده نیز مانند هر اجتماع دیگری، به سرپرست و رهبری واحد نیازمند است.

مردان، به خاطر بعضی ویژگی‌های طبیعی‌ای‌شان (مثل: قوّۀ تحمّل شداید و توان انجام دادن کارهای سخت) و نیز بعضی مسئولیت‌هایشان (مثل: پرداخت نفقه و مهریه)، باید سرپرستی خانواده را برعهده داشته باشند.

امّا این، منشأ هیچ امتیازی نیست و سرپرستی مرد، به گونه‌ای نیست که اراده و آزادی زنان را در خانۀ خویش از بین ببرد و استقلال و حقوق فردی و اجتماعی آنها را محدود کند.

بلکه به زنان، توصیه شده است که در مقابل این وظیفۀ سنگین مرد، سزاوار است که زن نیز وفادار و پاک‌دامن باشد و در غیاب او مرتکب هیچ خیانتی (اعم از: مالی، ناموسی، حفظ اسرار خانه، حفظ شخصیت شوهر و …) نشود و به مردان نیز توصیه شده است که نسبت به زنان، باید قدر‌شناس و مهربان باشند و حقوق آنها را رعایت کنند و به هیچ وجه، حق ندارند مانع رشد علمی و اجتماعی آنها شوند.

اسلام، در عین حال، به هیچ یک از زوجین، اجازه نمی‌دهد که با رفتارها یا تصمیم‌گیری‌های خود، کیان خانواده و حیات و دوام آن را به مخاطره بیندازند و در راه رشد و تعالی خویش!  به همسر یا فرزند خود، ظلم کنند.(2)

پی‌نوشت‌ها:

1- «عدالت‌سالاری در خانواده»، سیّد مهدی موسوی کاشمری، ماه‌نامۀ پیام زن، سال ۱۱، ش۳، ص۴۲٫

2- «نظام تعالی در خانواده و اجتماع»، محمّد رضا زیبایی‌نژاد، فصل‌نامۀ ریحانه، ش ۱۲، پاییز ۱۳۸۴؛ خلاصۀ تفاسیر قرآن مجید: المیزان و نمونه، تحقیق و تلخیص: عباس یوسف‌پور، تهران: شاهد، چهارم، ۱۳۸۳، ص

/انتهاي پيام/