گزارش/

اضطراب در کودکان؛ علل، نشانه‌ها و راه‌های درمان

اضطراب در کودکان موضوعی حساس و قابل توجه است که می‌تواند اثرات گسترده‌ای بر رشد و زندگی آن‌ها داشته باشد. این احساس، اگرچه گاهی طبیعی به نظر می‌رسد، ممکن است به اختلالی جدی تبدیل شود که نیازمند توجه و درمان است. شناسایی علائم، درک دلایل و ارائه راهکارهای مؤثر از جمله مهم‌ترین گام‌ها برای کمک به کودکان در مقابله با اضطراب هستند.

کد خبر: ۱۲۴۲۵۳۹

سه‌شنبه - ۰۵ فروردين ۱۴۰۴ / March 25, 2025

به گزارش گروه اجتماعی خبرگزاری دانشجو، اضطراب در کودکان یک تجربه طبیعی است که ممکن است در مواجهه با موقعیت‌های جدید یا شرایط استرس‌زا بروز کند. با این حال، زمانی که این اضطراب بیش از حد یا مداوم شود، می‌تواند به یک اختلال جدی تبدیل شود و تأثیر منفی بر زندگی روزمره کودک داشته باشد. علل اضطراب در کودکان شامل عوامل ژنتیکی، محیطی، زیستی و رویدادهای زندگی است. به عنوان مثال، کودکی که در محیطی پر از تنش رشد می‌کند یا تجربه‌های آسیب‌زا داشته، ممکن است بیشتر مستعد اضطراب باشد. همچنین تغییرات ناگهانی در زندگی، مانند جابه‌جایی یا از دست دادن عزیزان، می‌توانند محرک‌های مهمی برای اضطراب باشند.

علائم اضطراب در کودکان

این اضطراب می‌تواند به اشکال مختلف بروز کند، از جمله اضطراب جدایی، که در آن کودک از دوری والدین یا مراقبان خود می‌ترسد، یا اضطراب اجتماعی، که در آن کودک از موقعیت‌های اجتماعی یا ارزیابی دیگران وحشت دارد. علائم اضطراب در کودکان ممکن است جسمی، عاطفی یا رفتاری باشند. این علائم شامل بی‌قراری، تغییر در الگوهای خواب، سردرد یا دل‌درد، نگرانی‌های بیش از حد، و اجتناب از فعالیت‌های روزمره می‌شود. اگر به این علائم توجه نشود و اضطراب درمان نشود، می‌تواند به مشکلات بلندمدتی مانند عملکرد تحصیلی ضعیف، اختلالات اجتماعی، و حتی مشکلات روانی در بزرگسالی منجر شود.

اضطراب در کودکان ممکن است به اشکال مختلف بروز کند:

اضطراب جدایی: کودکان مبتلا به این اختلال از دوری والدین یا مراقبان خود می‌ترسند و این می‌تواند در فعالیت‌های روزمره آنها خلل ایجاد کند.

اضطراب عمومی: این شامل نگرانی‌های بیش از حد درباره موضوعات مختلف مثل مدرسه، خانواده یا سلامتی است.

اضطراب اجتماعی: در این نوع، کودکان از موقعیت‌های اجتماعی یا از ارزیابی دیگران می‌ترسند.

فوبیا: ترس‌های شدید و غیرمنطقی از اشیاء یا موقعیت‌های خاص مانند ترس از تاریکی یا ارتفاع.

برای مدیریت اضطراب در کودکان، والدین و مراقبان باید محیطی امن و حمایت‌گر ایجاد کنند. صحبت کردن با کودک درباره احساساتش و آموزش مهارت‌های مقابله‌ای می‌تواند به کاهش اضطراب کمک کند. در موارد شدیدتر، مشاوره با متخصصان روانشناسی کودک یا استفاده از درمان‌های شناختی-رفتاری (CBT) می‌تواند مفید باشد. همچنین، انجام فعالیت‌هایی مانند ورزش منظم، تغذیه سالم، و خواب کافی می‌تواند تأثیر مثبت داشته باشد. در برخی موارد، ممکن است دارو درمانی نیز با توصیه پزشک ضروری باشد. توجه به نیازهای عاطفی و روانی کودک و پیشگیری از شرایط استرس‌زا می‌تواند نقش مهمی در کاهش اضطراب و ارتقای سلامت روانی کودکان ایفا کند.

دلایل اضطراب در کودکان

اضطراب در کودکان یک موضوع گسترده و پیچیده است که به دلایل مختلف می‌تواند در زندگی آنها شکل بگیرد. این اضطراب ممکن است به شکل نگرانی‌های مداوم درباره مسائل روزمره، ترس‌های خاص یا حتی اجتناب از فعالیت‌های اجتماعی بروز کند. گاهی اوقات کودکان از بیان احساسات خود ناتوان هستند، به همین دلیل اضطراب آنها ممکن است با علائم جسمی مانند سردرد، دل‌درد یا تغییرات رفتاری مانند تحریک‌پذیری یا انزوا همراه باشد. شناخت این نشانه‌ها از سوی والدین و معلمان بسیار مهم است تا بتوانند به موقع به کمک کودک بشتابند.

اضطراب می‌تواند ناشی از عوامل مختلفی باشد:

ژنتیک: اگر یکی از والدین یا هر دو دچار اختلالات اضطرابی باشند، احتمال بیشتری وجود دارد که کودک نیز این ویژگی را به ارث ببرد.

محیط: فشارهای محیطی، تجربه‌های آسیب‌زا یا استرس مداوم در خانه یا مدرسه می‌توانند اضطراب را تشدید کنند.

عوامل زیستی: برخی تحقیقات نشان داده‌اند که عدم تعادل شیمیایی در مغز می‌تواند موجب اضطراب شود.

رویدادهای زندگی: تغییرات ناگهانی مانند جابه‌جایی، طلاق والدین یا از دست دادن عزیزان می‌توانند عوامل محرک باشند.

علاوه بر تأثیرات فوری، اضطراب درمان‌نشده می‌تواند نتایج طولانی‌مدتی بر زندگی کودک داشته باشد. به عنوان مثال، کودکانی که از اضطراب اجتماعی رنج می‌برند، ممکن است در برقراری ارتباطات بین‌فردی دچار مشکل شوند و این موضوع به انزوای اجتماعی و کاهش اعتمادبه‌نفس آنها منجر شود. همچنین، اضطراب عمومی ممکن است به کاهش عملکرد تحصیلی کودک منجر شود، زیرا کودک قادر به تمرکز بر تکالیف درسی یا امتحانات خود نخواهد بود. این مشکلات در صورت تداوم، به دوران نوجوانی و حتی بزرگسالی منتقل می‌شود و می‌تواند به افسردگی یا دیگر اختلالات روانی منجر شود.

برای کاهش اضطراب در کودکان، روش‌های مختلفی وجود دارد که باید متناسب با نیازهای خاص هر کودک انتخاب شوند. یکی از این روش‌ها، ایجاد یک محیط حمایتی و پایدار برای کودک است. والدین می‌توانند با گفتگو درباره نگرانی‌ها و احساسات کودک و گوش دادن به او، احساس امنیت را در او تقویت کنند. آموزش تکنیک‌های آرام‌سازی مانند تنفس عمیق یا مدیتیشن نیز می‌تواند ابزار مفیدی برای مقابله با اضطراب باشد. علاوه بر این، مراجعه به متخصصین روانشناسی یا استفاده از درمان‌های رفتاری و شناختی یکی از مؤثرترین راه‌ها برای درمان اضطراب شدید است.

از دیگر روش‌های کنترل اضطراب کودکان می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

ایجاد محیط امن و حمایتی: والدین می‌توانند با گوش دادن به کودک و درک احساساتش حس امنیت را در او تقویت کنند.

آموزش مهارت‌های مقابله‌ای: مانند تمرین‌های تنفس عمیق، مدیتیشن یا تکنیک‌های آرام‌سازی.

کمک‌گرفتن از متخصص: مشاوره با روانشناس کودک یا استفاده از درمان‌های شناختی-رفتاری (CBT) می‌تواند مؤثر باشد.

فعالیت‌های روزانه سالم: ورزش منظم، تغذیه مناسب و خواب کافی می‌توانند به کاهش اضطراب کمک کنند.

دارو: در موارد شدید، ممکن است دارودرمانی با نظر پزشک توصیه شود.

از منظر پیشگیری، والدین می‌توانند با ایجاد یک زندگی متعادل برای کودک، از بروز اضطراب جلوگیری کنند. تشویق به فعالیت‌های گروهی، ایجاد ساعات منظم خواب و تغذیه سالم، و پرهیز از قرار دادن کودک در محیط‌های پرتنش، همگی گام‌های موثری در این راستا هستند. همچنین، کودکان باید یاد بگیرند که شکست جزئی از زندگی است و والدین می‌توانند با نشان دادن واکنش‌های مثبت به اشتباهات، الگوی مناسبی برای مدیریت استرس باشند.

در نهایت، درک این نکته حیاتی است که هر کودک منحصر به فرد است و اضطراب او نیز ممکن است متفاوت باشد. توجه به نیازها و رفتارهای کودک و ارائه حمایت لازم می‌تواند به شکل‌گیری آینده‌ای مطمئن‌تر و شادتر برای او کمک کند. برای کمک به کودکان در مدیریت اضطراب، والدین و مراقبان باید محیطی امن و حمایت‌گر فراهم کنند. ارتباط باز، آموزش مهارت‌های مقابله‌ای، و کمک گرفتن از متخصصان سلامت روان از جمله روش‌های مؤثر در کاهش اضطراب است. علاوه بر این، ایجاد سبک زندگی سالم و پیشگیری از شرایط استرس‌زا می‌تواند به کاهش خطر بروز اضطراب در کودکان کمک کند.

نویسنده: علی کیمیایی