همایش ملی آقای نادر برگزار شد

همایش ملی آقای نادر با پرداختن به برشی از زندگی استاد نادر طالب زاده و نقش تاثیرگذار ایشان در بخش‌های مختلف و بررسی هوش مصنوعی و بررسی موضوعات مختلف اجتماعی و فرهنگی به کار خود پایان داد.

کد خبر: ۱۲۵۶۱۸۲

چهارشنبه - ۱۰ ارديبهشت ۱۴۰۴ / April 30, 2025

به گزارش گروه فرهنگی خبرگزاری دانشجو، به مناسبت سالروز عروج نادر طالب زاده استاد حوزه، فرهنگ، رسانه و مقاومت که صبح امروز (۹ اردیبهشت) در سالن تالار علامه امینی دانشگاه تهران که با مشارکت موسسه افق نو و بنیاد فرهنگی روایت فتح برگزار شد و تا پاسی از شب ادامه داشت، حامد قشقاوی؛ دبیر امور بین‌الملل کنفرانس موسسه افق افق نو در ابتدا در مورد موضوع پنل امروز را هنر، فرهنگ و جامعه دانست واظهار داشت: قصد داریم درباره دغدغه‌های جامعه ایرانی در این حوزه‌ها صحبت کنیم، درست است که عمده کار‌های ما با استاد طالب زاده در حوزه بین الملل بود، اما الان احساس می‌کنیم مسائل داخلی بی ارتباط با حوزه بین الملل نیست، از این رو دغدغه مطرح کردن مسائل فعلی جامعه ایرانی و ارتباطش با اتفاقات جهانی در همایش ملی امسال به وجود آمد.

بهروز افخمی کارگردان سینما و تلویزیون هم در ادامه ضمن تأکید بر موضوع هوش مصنوعی، گفت: من فکر می‌کنم تحولات مرتبط با هوش مصنوعی و از بین رفتن انسان، فرهنگ و سینما و ... به وسیله هوش مصنوعی برای ما آشناست، درواقع این مسائل در ما ترس ایجاد نمی‌کند و غریبه نیست. مثل همان ماهواره و انفجار اطلاعات که شهید آوینی آن زمان نوشتند من از آن خیلی نمی‌ترسم...

من نمیدانم به کسانی که مدعی‌اند هوش مصنوعی خیلی کار‌ها می‌تواند بکند چگونه می‌توان فهماند خیلی کاری از هوش مصنوعی برنمی‌آید.

وی تصریح کرد: اخیراً فیلمنامه نویسان هالیوود اعتصاب کردند و درخواست کردند فیلنامه نویسی هوش مصنوعی ممنوع شود.

افخمی تصریح کرد: به نظر من آن‌ها که چنین درخواستی کردند خودشان میدانستند که در محدوده محدودی مینویسند پس هوش مصنوعی می‌تواند به جایشان بنویسد. یعنی اگر در چارچوب محدودی نباشیم هوش مصنوعی نمی‌تواند جایمان را بگیرد.

وی ادامه داد: درواقع اگر هوش مصنوعی هم بخواهد فیلمنامه‌ای بنویسد بالاخره آخرش یک فیلنامه نویس متخصص باید بخواند و قضاوت کند که کدام فیلمنامه بهتر است؛ «فیلمنامه‌ای که توسط انسان نوشته شده با فیلم‌نامه‌ای ک هوش مصنوعی نوشته»، پس ناچارا لازم است فیلمنامه نویس به ذوق هنری خودش اتکاء کند و تشخیص نهایی با انسان فیلم‌نامه‌نویس است و فیلم‌نامه نویس باید بداند که او واقعاً فیلمنامه نویس متخصص است.

افخمی مطرح کرد: چرا نباید از هوش مصنوعی ترسید؟ مثال بارز پاسخ به این سوال، خود حاج نادر طالب زاده است. به همان دلیل که با هوش مصنوعی نمیتوان جای حاج نادر را پر کرد، نباید از هوش مصنوعی ترسید، چون هوش مصنوعی نمیتواند جای خلاقیت عمیق را بگیرد. هوش مصنوعی نمیتواند جای جوان‌های چارچوب ناپذیر را پر کند. یکی از این جا‌ها ایران است.

وی اذعان داشت: ایران جایی است که در آن همچنان کسانی هستند که کار‌های اصیل انجام می‌دهند و محدود به چارچوب‌های هوش مصنوعی نمی‌شوند.

حامد قشقاوی ادامه داد: در حال حاضر در دنیا خیلی کار‌ها حول اثرگذاری هوش مصنوعی در حال انجام است، مثلا نقش هوش مصنوعی در جنگ غزه، در حال حاضر هم ادعا می‌شود که هوش مصنوعی می‌تواند انواع شخصیت‌ها از جمله نادر طالب زاده را بیرون بدهد، اما می‌دانیم که نمی‌دهد. اینها موضوعاتی است ک باید درباره اش صحبت شود.

در ادامه دکتر اسفندیاری رئیس دانشگاه صدا و سیما گفت: این دانشگاه نسبت به موضوع هوش مصنوعی اهتمام پیدا کرده است. به طور مثال همایش هوش مصنوعی، فرهنگ و رسانه، همین ماه، در مرکز همایش‌های بین المللی صدا و سیما برگزار خواهد شد.

وی ادامه داد: همچنین یکی از صحبت‌های ما با دانشکده‌ها همین است که در پنج سال آینده روند آموزش‌های ما در حوزه فرهنگ و هنر تغییر خواهد کرد، اما نباید از آن بترسیم.

اسفندیاری اذعان داشت: درست است که هوش مصنوعی خیلی از کار‌ها را راحت میکند، مثلا به راحتی انیمیشن ژاپنی را کپی میکند؛ اما نهایتاً با استفاده از تجربه کنونی بشری میتواند جمع آوری اطلاعات و بازآرایی داشته باشد و بعید است که بتواند نوآوری‌های بدیعی را انجام بدهد و این نوآوری ویژگی انسان است.

رئیس دانشگاه صداوسیما تصریح کرد: هوش مصنوعی شکل نهاد‌های ما را تغییر خواهد داد، اما مثلا هیچ گاه نمیتوان ویژگی‌های حاج نادر طالب زاده را از هوش مصنوعی انتظار داشت. او واقعاً نادر بود.

وی گفت: او مصداق بارزی برای آیه "و من یخرج من بیته مهاجراً الی الله و رسوله... " بود.

اسفندیاری ادامه داد: کسی که از آمریکا و اساتید و دانشگاه‌های آمریکایی و ... مهاجرت می‌کند و به سمت ایران می‌آید، در حالی که اینجا هم کسی را نداشت؛ و درنهایت راننده بولدوزر می‌شود.

ارشد سینما از آمریکا، می‌آید راننده می‌شود؛ در واقع این آدم هر روز در حال مهاجرت بوده است، هر بار که از خانه خارج میشده در حال مهاجرت بوده.

از سرزنش‌ها نمیترسیده، بی اعتنا به تمسخر‌ها و آزار‌ها بوده، این ویژگی‌هایی است که باعث منحصر‌به‌فرد شدن می‌شود.

در آیه ۳۰ سوره یس، خدا حسرت عجیبی میخورد که هیچ پیامبری نفرستادم مگر این که مسخره‌اش کردند، گویا هر کس حرف جدیدی میزده با این تمسخر مواجه میشده و خدا هم از این بابت افسوس و دریغ میخورد.

حامد قشقاوی در ادامه گفت‌و‌گو تصریح کرد: در این رابطه، مدام خاطره‌هایی یادمان می‌آید، خاطرم هست برخی جواب نامه‌های حاج نادر را نمی‌دادند، اما بعد از فوتشان میگفتن شماره پسرشان رو بدهید تسلیت بگوییم. کار حاج نادر برایشان فرستاده میشد میگفتن "کارِ نادر طالب زاده است " و اهمیت نمی‌دادند.

دکتر اسفندیاری گفت: بله این نوع مقاومت از هوش مصنوعی برنمی‌آید، صرفاً از امثال حاج نادر طالب‌زاده برمی‌آید.

مثلا کاری مثل افق نو، کار بسیار سختی است. ما، چون بعضا تجربه‌اش را داریم، میدانیم آوردن مهمانان خارجی بسیار سخت هست.

وی تصریح کرد: ایشان افراد اخراجی پنتاگون را آوردند و مارپیچ سکوت را شکستند و در این مورد تاثیر گذار و نقش بسزایی داشتند. حالا بین صد نفر افراد خارجی دعوتی ممکن هست گاهی یک نفر هم خطا پیش بیاید، طبیعی است.

اسفندیاری ادامه داد: مثلا یکی از کسانی که توسط حاج نادر در آن دوره دعوت شد و خیلی حاشیه برایش درست شد، الکس جونز بود. تاکر کاوسون که از نزدیک‌ترین ژورنالیست‌های به ترامپ هست و رسانه موثری دارد، اخیراً با او مصاحبه کرد و در حال حاضر این شخص از صدا‌های موثر ضد جنگ با ایران در آمریکا است، با ادبیات آخر الزمانی. آنقدری که او دل آمریکا را نسبت به جنگ با ایران خالی می‌کند خودمان نمی‌کنیم و از قدرت ایران می‌گوید، حاج نادر از آن زمان ایشان را شناسایی کردند.

وی گفت: تدریس ایشان در دانشگاه صدا و سیما در دوره‌ای محدود بود. در دوره تدریس، شخصیت بسیار جذابی برای دانشجو‌ها داشتند، دانشجو‌ها فقط از علمش استفاده نمیکردند بلکه مجذوب شخصیت او می‌شدند. بسیاری شاگردانش اکنون از کارگردانان و تهیه کنندگان به نام هستند.

حامد قشقاوی ادامه داد: دانشجویان افغانستانی و لبنانی که حاج نادر با آنها کار کرده بود، بعد از فوتش برایش نامه نوشتند.

وی ادامه داد: پرویز جاهد، منتقد سینما، میگوید قوی‌ترین سمینار سینمایی را اواخر دهه هفتاد در باغ فردوس نادر طالب زاده برگزار کرد. بعد‌ها سید حسن نصرالله نیز از او به خاطر تربیت نسل رسانه‌ای حزب الله تشکر کرد.

اصلا ملی بودن همایش به همین معناست که او با طیف‌های متنوع فکری مراوده داشت.

بهروز افخمی تصریح کرد: آخرین هفته‌های زندگی نادر، رفتم مصاحبه‌ای با او بکنم، نشستن برایش سخت بود و به سختی نفس می‌کشید.

وی ادامه داد: او در آن روز‌های آخر، درباره حکم ناعادلانه اموال پدری به خاطر شخص خودش حرفی نمی‌زد، او غصه مملکت و حاکمیت را میخورد، نه غصه اموال پدری را. در واقع بخشی از اموال پدر و جد مادریش را غصب کرده بودند، اما بیشتر غصه جمهوری اسلامی را میخورد ک با این کار‌ها تیشه به ریشه خود میزند. اگر حکومت دینی است امتحانات زیادی را از سر میگذراند. اگر درباره یک حکمی سهل انگاری کند درمورد حکم دیگری اهمیت بدهد، امواج سهمگینی ممکن است برایش پیش بیاید.

دکتر اسفندیاری: به عنوان صحبت آخر، آقای قشقاوی اشاره به تجربه حضور الیور استون محضر حاج نادر کردند.

وی ادامه داد: در همین رابطه باید گفت: امروزه مخصوصاً بعد از واقعه غزه، مسئله دیپلماسی عمومی پررنگ‌تر شده است. کسانی که وضعیت بی نظمی ظالمانه‌ای را در این مخصوصاً دو سال دارند به رخ می‌کشند.

اسفندیاری اذعان داشت: خیلی‌ها اعتراف کردند در این جهان شرایط جنگل حاکم است و نهاد‌های بین المللی و قوانین و ... ابزاری است برای اعمال زور قدرتمندان.

وی تصریح کرد: جیدی ونس معاون ترامپ می‌گوید؛ یک زمانی به نفع ما بود، نیروی کار ارزان و... ما رفتیم در کشور‌های جنوب شرق آسیا، اما الان انتقال تکنولوژی اتفاق افتاد و آن‌ها از ما جلو زدند، پس زیر میز تجارت جهانی زدند. پس سوال اساسی همچنان این است که آیا واقعا جهانی شدن یک پروسه به نفع همه است یا یک پروژه‌ای به نفع قدرتمندان؟ آقای طالب زاده کار مهمی که کردند استفاده از دیپلماسی عمومی برای برقراری ارتباط بین اندیشه‌های مختلف در این حوزه‌هاست.

وی ادامه داد: در شرایط جهانی اتفاقات مهمی در حال رخ دادن است. برای اولین بار در آمریکا افکار منفی نسبت به اسرائیل از مثبت پیشی گرفت (۵۳ درصد)

و بین افراد ۱۸ تا ۳۵ ساله، این نسبت حدود ۷۰ درصد است. این یعنی نسل‌های بعدی آمریکا نسلی ضد اسرائیل است (اگر عملیات جدیدی برای تغییر این افکار عمومی انجام ندهند)، اگر تنها نتیجه ۷ اکتبر همین باشد، می‌ارزد.

اسفندیاری تصریح کرد: یک گروه رپ ایرلندی اخیراً در کنسرتشان در آمریکا شعار ضد اسرائیلی دادند، رسانه‌های آمریکایی برآشفتند. امثال نادر طالب‌زاده زمینه این ارتباطات فکری و روشنگری‌ها و دیپلماسی عمومی را ایجاد کردند.

حامد قشقاوی در ادامه همایش سوالی را مطرح کرد و گفت: امروز اگر در جامعه ایرانی بخواهید یکی دو دغدغه مهم فرهنگی هنری اجتماعی را نام ببرید چه میگویید؟

بهروز افخمی در پاسخ این سوال گفت: امروز برای دنیا مشخص شده که تمدن یک لایه نازک فریبکارانه است ک بر اصل توحش حاکم بر دنیا کشیده شده و شرایط جنگل حاکم است.

وی ادامه داد: باید بپذیریم که اشتباه کردیم ک فکر میکردیم میتوانیم دنیا را تبدیل کنیم به یک بهشتی ک انسان‌هایش عقلایی هستند که میتوانند بدون توحش کنار هم زندگی کنند.

افخمی تصریح کرد: بعضی صحبت‌های امام را سانسور کردند و کم کم در آرشیو‌ها پنهان می‌شود.

وی اذعان داشت: خاطرم هست امام می‌فرمود: شما جوان‌ها تصمیم گرفتید انقلاب کنید که عدالت را محقق کنید و ظلم را ریشه کن کنید معلوم است که نمیشود، اما ما وظیفه داریم که این کار را بکنیم.

افخمی تصریح کرد: کسانی که با فرهنگ پهلوانی شاهنامه آشنا هستند می‌دانند پهلوان‌ها به دنبال ایجاد بهشت یا پیروزی نیستند بلکه دنبال کشته شدن جوانمردانه و پیروزمندانه هستند.

وی با تاکید بر نقش فرهنگ گفت: فرهنگ فراموش شده ما این است که شهادت خوشحال کننده‌تر از پیروزی است. قاعده برقرار، جنگ است نه صلح، توحش است نه تمدن، هر کس صحبت از تمدن کرد بدانید می‌خواهد فریبی انجام دهد اسلحه ات را بگیرد. این حرف‌ها را اگر بزنیم فکر می‌کنند دیوانه هستیم، اما این مسائل امروز برای خیلی از آمریکایی‌ها واضح شده هر چند هنوز برای برخی ایرانی‌ها مشخص نشده است.

دکتر اسفندیاری در ادامه بحث گفت: آثار ادوارد سعید استاد شرق شناسی نیز در راستای صحبت‌های آقای افخمی است، او می‌گوید غربی‌ها برای استعمار شرق آمدند و گفتند ما نژاد برتریم و ... در عرصه فرهنگی هم گفتند ما متمدنیم و شما وحشی، ما آمده‌ایم شما را متمدن کنیم، شما صلاحیت استفاده از منابعتان را ندارید

حامد قشقاوی گفت: بله، متاسفانه حتی ما نمیدانیم که چه تعداد کشته در جنگ جهانی دوم ۸۰ میلیون نفر است. حاج نادر می‌گفت وحشی گری‌هایی که بلژیک در کنگو انجام داده فرانسه در الجزایر نکرده اگر بهره وری درست را نداشتند دست را قطع میکردند.

اسفندیاری تصریح کرد: بله، مشکل این است ک ابتدا جا می‌اندازند ما نرمال نیستیم، ک پایشان را روی گردنمان بگذارند. نرمال نبودن از واژه‌های مهم استعماری است. ما کهن‌ترین نظام و حکومت جهانیم، اما روشنفکر ایرانی حسرت کشور‌های امارات و قطر و ... را میخورند. اصلا گویا نظام فکری عوض شده است، مثلا در مذاکرات گونه‌ای وانمود کردند، که گویی آمریکا تهدیدی کرد تا ایران مجبور شد مذاکره کند، اگر واقعا ما اینقدر ضعیفیم و در حال فروپاشی هستیم، چرا آمریکا نامه می‌نویسد و درخواست مذاکره می‌کند.

وی ادامه داد: خودشان می‌گویند جنگ با ایران، فاجعه برای جهان است، اینها به متحدین خودشان رحم نمی‌کنند، اگر نامه می‌نویسند و مذاکره می‌کنند، چون میدانند چاره‌ای ندارند و نمی‌توانند با ایران جنگ کنند.

رئیس دانشگاه صداوسیما گفت: سال‌ها گفتند، چون روی موشک‌هایتان نوشتید مرگ بر اسرائیل، مشکل ایجاد شد و صلح اتفاق نمی‌افتد؛ خواهشاً طنز نگویید آنها هر دو جمله یک بار صحبت از بمباران می‌کنند.

سعید زیباکلام فیلسوف و نویسنده در بحث حکمرانی گفت: صحبت من به صورت غیرخطابی و مکتوب هست برای این که برایم فوق العاده مهم بود که این نکات رو تأمل شده را بیان کنم.

وی تصریح کرد: موضوعم این است که چگونه یک نهادی در جمهوری اسلامی ایران تدریج و تشکیل شد. ما درباره عموم کلان سیاست‌های نظام دارای گفتمان نیستیم و منظورم از گفتمان در همین ابتدا عبارت است از ابراز نظر، تبادل نظر، تحلیل و نقادی نظر در عرصه سیاست. از جمله آثار بزرگ این فقدان یکی این است که عموم کلان سیاسیت‌های مصوب و قانونی حکمرانی ما بسیار خام و سطحی باقی می‌ماند. زیرا در عرصه سیاست عموم نخبگان و تحلیلگران از بیان و تحلیل خودداری می‌کنند. زیرا میدانند نظام از نظرات مخالف و معارض ناخشنود می‌شود.

دکتر بیژن عبدالکریمی فیلسوف و پژوهشگر گفت: درباره فرمایشات استاد زیباکلام که دردمندانه بیان کردند تقریبا همدل هستم. اما فکر می‌کنم کاری که دکتر زیباکلام کردند و در جامعه امروز ما می‌کنیم توصیف وضعیت موجود است، همه ما پیوسته می‌کوشیم وضعیت موجود و درد‌ها در همه حوزه‌ها، از اقتصاد تا فرهنگ و حکمرانی را بیان بکنیم. من تا این مقدار در کنار استاد زیباکلام عزیز هستم. اما ذکر دو نکته رو خالی از فایده نمی‌دانم و فکر می‌کنیم ما بیش از این که بخواهیم توصیف اوضاع نابسامان رو داشته باشیم باید به دو پرسش هم توجه داشته باشیم یکی اینکه چرا وضعیت چنین است؟ چرا چنین شد؟ آیا این یک امر اخلاقی است؟ حاکمان ما بداخلاق‌اند؟ روی نفسشان کار نکردند؟ من بر این باورم که امام خمینی و فرزندانش پاک‌ترین نیرو‌های تاریخی بودند که این کشور به خودش دید.

وی ادامه داد: از شهید همت‌ها و باکری‌ها و طالب‌زاده‌ها و سردار سلیمانی‌ها و زین‌الدین‌ها به لحاظ اخلاقی فوق‌العاده بودند. شاید ما دیگر اینها را ندیدیم. اما چرا به اینجا رسیدیم؟ می‌فرمایند قرار چنین نبود. هیچ کس چنین قراری در سال ۱۳۵۶ نداشت و تصور نمی‌کرد در سال ۱۴۰۴ در این نقطه باشیم.

عبدالکریمی ادامه داد: پس آیا این مشکلات این یک بحث روانشناختی است؟ اگر این فرد نبود و کس دیگری بود ما سرنوشت دیگری داشتیم؟ استاد زیباکلام روی صداقت و شجاعت حاکمان دست گذاشتند. آیا ما در بین حکمرانان صداقت و شجاعت نمی‌بینیم؟ این مهم است. من چنین باوری ندارم

وی گفت: چه کسی این قرار را به هم زد؟ این کدام ساختارهاست که اجازه نمی‌دهد در حدود دو قرن این ملت به مطالباتش دست پیدا کند. چه حکومت سکولار باشد چه به اصطلاح دینی باشد. تفاوت ارزش‌های اخلاقی در بین این دو حکومت اصلا قابل مقایسه نیست. اما چرا با توجه به این همه فداکاری‌های مردم ما به بخش زیادی از مطالباتشان دست پیدا نکردند؛ لذا من فکر می‌کنم مسئله شخصی و اخلاقی و روانشناختی نیست بلکه ساختاریست. چیست که نمی‌گذارد ما از برهوت توسعه‌نایافتگی نجات پیدا کنیم؟

چطور می‌شود از این وضعیت رها و خارج شویم؟ به پاسخ این سوالات در هر عرصه‌ای کمتر پرداخته میشه. به جای توجه به تاریخ به اخلاق و روانشناسی و جزییات توجه می‌شود.

عبدالکریمی تصریح کرد: من بحثم رو با اجازه دوستان از اینجا آغاز می‌کنم که جبهه مقاومت ظهور جبهه مقاومت در جهان کنونی بیشتر به یک معجزه شبیه است. در جهانی که تمدن غرب و نظام سلطه تمام جهان را تحت سیطره خودش درآورده در غرب آسیا نیرو‌هایی دست به مقاومت زدند که ناشی از یک ایدئولوژی بزرگ است که ریشه در فرهنگ و تاریخ ما داشته است.

وی گفت: جبهه مقاومت به نظر من یک یگانه نیروی نفی در جهان کنونی است. بعد از فروپاشی جماهیر شوروی تقریبا جهان دیگر نیروی نفی ندارد. دیگر چگوارا و فیدل نیست که نیرو‌های نفی خود به نیرو‌های اثبات تبدیل شد. امروز آرمان داشتن و نزاع و چالش برای تحقق آرمان‌های انسانی از هر سو سرکوب می‌شود و آرمان‌های اکثر روشنفکران جهان داشتن خانه و ماشین و.. است. در این جهانی که نیروی نفی نیست بخشی از فرزندان ما کوشیده‌اند در برابرش مقاومت کنند و این معجزه است و نظام سیاسی ما در عرصه بین‌المللی یک شاهکار خلق کرده است. اما در کنار این شاهکار در عرصه داخلی نه فقط خوب عمل نکردیم که باید از یک شکست صحبت کنیم. تا جایی که من امروز آنقدر از جبهه داخلی می‌ترسم از آمریکا و اسراییل نمی‌ترسم. مسئله من این است که در جامعه با یک شکاف داخلی رو به رو هستیم و این را نمیشود انکار کرد که دوقطبی شدید داریم. ما در جنگ‌های هشت ساله اگر وحدت نبود نمی‌توانستیم دربرابر دشمن دفاع کنیم. امروز این وحدت وجود ندارد و این عدم انسجام داخلی در واقع محل رشد جرثومه‌های فساد است.

با این مسئله که چرا چنین است و چطور می‌توانیم قابل فهمش کنیم چندین پاسخ سطحی وجود دارد که استاد زیباکلام هم اشاره کردند. مثلا نفوذ بیگانگان می‌توانم با آن موافق باشم، اما مسئله عمیق‌تر است.

چرا ما به لحاظ رسانه‌ای شکست خوردیم؟ چرا مردم با رسانه ملی قهر کردند؟ باز هم ساده‌اندیشی است اگر بگوییم مدیریت بد و شخص را جابجا کنیم. باید در لایه‌های عمیق‌تری مسئله رو مورد بررسی قرار داد.

عبدالکریمی تصریح کرد: چرا فرهنگ بیگانه این چنین در ما نفوذ کرده است. در یک جمعی گفتم ما صفر ده بازی رو واگذار کردیم. چرا؟ اگر مسئله را صرفاً مدیریتی یا سیاسی یا تبلیغی بدانیم عوامانه برخورد کرده‌ایم. من می‌کوشم با مسائل متافیزیکی و آنتروپولوژیک و انتولوژیک و موارد این چنینی طرحش کنم.

ما امروز گفتمان انقلاب و جبهه مقاومت فیلسوفی ندارد تا آن را به زبان امروز تعبیر کند. انقلاب ایران در گسست تاریخی شکل گرفت. انقلاب ما در یک برهوت تاریخی یعنی انقطاع از سنت فکری و معنویمان شکل گرفت. انقلاب ما به تبع سنت نظری ما فاقد یک سنت اندیشه در فلسفه سیاسی و اجتماعی است.