گفت‌وگوي تفصيلي ابوطالبي با «خبرگزاري دانشجو»؛

تعبير هوشمندانه‌اي كه ميرزا به كار ‌برد

عضو هيئت علمي مؤسسه امام خميني(ره) گفت: ميرزاي شيرازي در فتواي معروف خود عمق قبح و حرمت استعمال تنباكو را نشان مي‌دهد يعني نمي‌گويد استعمال حرام است، مي‌گويد در حكم محاربه با امام زمان است كه در حقيقت تعبير هوشمندانه‌اي است كه ميرزا به كار مي‌برد.

کد خبر: ۱۲۵۷۹۸

شنبه - ۲۴ ارديبهشت ۱۳۹۰ / May 14, 2011

گروه انديشه «خبرگزاري دانشجو»؛ به مناسبت سالروز لغو امتياز تنباكو توسط آيت‌لله ميرزا حسن شيرازي، به گفت‌وگويي با حجت الاسلام مهدي ابوطالبي، عضو هيئت علمي مؤسسه آموزشي-پژوهشي امام خميني (ره) درباره نهضت تنباكو و نقش روحانيت در آن، وجه تمايز آن با جريانات قبل و بعد و شرايط حاكم بر آن دوران پرداختيم.

مهدي ابوطالبي با بيان اينكه تحريم تنباكو جنبشي است كه مبتني بر فتواي ديني و شرعي اتفاق افتاده است، گفت: قبل از تحريم تنباكو نيز حركت اجتماعي مبتني بر فتاواي روحانيون داشتيم؛ مانند فتواي جهاد براي جنگ با روس‌ها و فتواي ميرزا مسيح مجتهد براي مقابله با سفارت روس در ايران كه اقدام به دستگيري تعدادي از زنان ايراني و انتقال آنها به گرجستان كرده بودند و به موجب آن گريبايدوف، سفير روس  در ايران به قتل رسيد.

تفاوت تحريم تنباكو با جريان‌‌هاي قبلي مانند قتل گريبايدف و جنگ‌هاي ايران و روس

عضو هيئت علمي مؤسسه امام خميني (ره) گفت: تفاوت قيام تنباكو با جريان‌‌هاي قبلي مانند جريان قتل گريبايدف و جريان جنگ‌هاي ايران و روس از دو زاويه قابل بررسي است: اولا در تنباكو مقابله مردم با استعمار خارجي و استبداد خارجي است؛ يعني از طرفي حكومت داخلي با رياست ناصرالدين شاه پشت اين قانون است و اصرار هم دارد كه تعطيل نشود و از طرف ديگر استعمار خارجي مانند انگليس پشت اين حركت ايستاده؛ اين در حالي است كه در حركت‌هاي قبلي مردم فقط در مقابل جريان‌ خارجي قرار داشتند.

وي عنوان كرد: در حركت‌هاي قبلي، خصوصا در قضيه جهاد حتي خود فتحعلي‌شاه به عنوان حاكم داخلي از علما درخواست كرد كه فتواي جهاد بدهند و مردم همراه با حكومت در مقابل نيروهاي خارجي ايستادند، ولي در قيام تنباكو حكومت نه تنها با مردم نبود، بلكه مانند نيروهاي خارجي در مقابل مردم قرار گرفت.

ابوطالبي با بيان دومين تمايز جريان مشروطه با جريان‌هاي قبلي گفت: در قيام تنباكو به نوعي «نافرماني مدني» شكل مي‌گيرد؛ يعني ميرزاي شيرازي نه فتواي جهاد، نه فتواي اعتراض‌، نه راهپيمايي و نه تجمع داده است، بلكه فقط يك فتواي شرعي آن هم در زمينه خاص صادر كرده و صرفا تحريم تنباكو را دستور داده، بنابراين هيچ دستوري مبني بر انجام حركت هاي اعتراض آميز و جهاد را نداده است.

اتفاقات قبل از صدور فرمان تحريم تنباكو در جامعه

عضو هيئت علمي مؤسسه امام خميني (ره) بيان كرد: عملا مردم در نهضت تنباكو در منزل خودشان هستند و ديگر تنباكو نمي‌كشند؛ در اين نهضت ابتدا ميرزاي شيرازي تلگراف‌هاي متعدد به ناصرالدين شاه مي‌زند و از او مي‌خواهد فرمان را لغو كند؛ علاوه بر آن اعتراضاتي نيز رخ مي‌دهد، ولي هيچ كدام كار را تمام نمي‌كند، در اين قيام مردمي، ناصرالدين شاه بشدت مقاومت كرده، نهضت‌ها و تجمعات را سركوب و برخي از بزرگان را تبعيد مي‌كند و پاسخ تعطيلي قرارداد را نيز به تلگراف‌هاي ميرزاي شيرازي نمي‌دهد.

وي ادامه داد: بعد از صدور فرمان تحريم تنباكو و تبعيت كامل مردم از حكم، ديگر هيچ درگيري رخ نمي دهد و با عدم استعمال تنباكو، شركتي كه براي قرارداد تنباكو به ايران آمده، بيكار مي‌شود؛ در قيام تنباكو نيز درگيري ها و تظاهرات‌هايي شكل مي گيرد، ولي نتيجه نمي دهد و عامل موثر، حركت مدني و اجتماعي در قالب پرهيز از استعمال تنباكو است.

بحث مرجعيت و تقليد مردم از مراجع عنصر مؤثر در نهضت تنباكو است

ابوطالبي گفت: نهضت تنباكو فتواي ديني مبتني بر يكسري وقايع قبلي است؛ در اين مقطع بحث مرجعيت، تقليد مردم از مراجع و برقراري ارتباط اعتمادآميز بين مردم و علما به عنوان مراجع، رابطه مرجعيت و به تعبيري رابطه امت و امامي كه بين مردم و مراجع شكل مي‌گيرد كه حرف مراجع براي آنها به عنوان حرف امام زمان حجيت دارد.

عضو هيئت علمي مؤسسه امام خميني (ره) با بيان اينكه ريشه‌هاي عميق‌تر رابطه امت و مراجع به صفويه برمي‌گردد، تصريح كرد: در اين دوره تشيع در ايران رسميت پيدا كرد، فرهنگ شيعه در ايران روز به روز گسترش يافت و هويت فرهنگ ايراني‌ها متأثر از تشيع شد؛ اين هويت در فرهنگ سياسي مردم در جنبش‌هاي سياسي- اجتماعي خود را نشان مي‌دهد و اين در حقيقت رابطه بين مردم و علماست.

وي ادامه داد: در متون تاريخي به نحوه‌هاي مختلف آمده كه مردم معتقد بودند حرف ميرزا، حرف امام زمان است و حكم ميرزا، حكم امام زمان است و حتي در بعضي مواقع تعبير كرده اند، حكم ميرزا شبيه توقيعاتي است كه از امام زمان (عج) صادر شده است؛ در حقيقت اينكه تبعيت از ميرزا تبعيت از امام است و ولايت پذيري از ميرزا، ولايت پذيري از امام زمان(عج)  است، باعث تاثيرگذاري اين حكم در اين فضا شد و اقشار مختلف مردم (متدينان، روحانيون، مذهبي ها، درباري‌ها و غيردرباري‌ها)به طور گسترده از اين حكم تبعيت كردند.

ابوطالبي گفت: در اسناد مختلف ديده مي‌شود كه انگليسي ها از اينكه مردم ايران يك شبه يك عادت چند ساله را كنار گذاشتند و قليان‌ها را شكستند، تعجب كردند؛ اين چيزي نيست مگر حكم ولايت فقيه و اعتقاد به اينكه تحريم تنباكو حكم امام است و نمي توان آن را كنار گذاشت.

حكم ميرزا عمق قبح و حرمت استعمال تنباكو را نشان مي‌دهد

عضو هيئت علمي مؤسسه امام خميني (ره) با بيان محوري بودن بحث ولايت در تشيع عنوان كرد: ولايت از خدا شروع مي‌شود و بعد ولايت رسول تا ولايت ائمه و فقيه كه در طول اين سال‌ها بين مردم نهادينه شده است، مي رسد؛ تعبير نايب امام در ذهنيت ايراني‌ها جا افتاده و حتي جهانگردان نيز به اين امر اذعان دارند، لذا در اين زمان مردم ايران ولايت پذيري دارند؛ البته نكته مهم كه به تيزبيني ميرزا برمي گردد، به جملاتي مربوط است كه ميرزا در متن حكم مي‌نويسد.

وي با اشاره به جمله مرحوم مدرس درباره نهضت تنباكو گفت: ميرزاي شيرازي در خارج از ايران در گوشه اتاق خود در نجف اين حكم را نوشته، بنابراين تاثيرگذاري اين حكم به جملاتي كه وي انتخاب كرده، برمي‌گردد: «اليوم استعمال توتون و تنباكو باي نحو كان در حكم محاربه با امام زمان (عج) است»؛ ميرزا مي‌گويد «باي نحو» يعني هر نوع استعمال، لذا فقط كشيدن نيست، بلكه خريد، فروش و هر نوع استفاده از تنباكو همين حكم را دارد.

ابوطالبي تصريح كرد: نكته مهم‌تر اين است كه ميرزا عمق قبح و حرمت استعمال تنباكو را نشان مي‌دهد يعني نمي‌گويد استعمال حرام است و مي‌گويد در حكم محاربه با امام زمان است؛ يك زمان مي‌گوييم غيبت حرام است يك موقع گفته مي‌شود خوردن گوشت برادر مومن است كه نوع دوم تعبير هوشمندانه‌اي است كه ميرزا به كار مي‌برد؛ چرا كه از لحاظ احساسي يك نوع انزجار ايجاد مي‌كند و حس ديني مردم را برمي‌انگيزاند./انتهاي پيام/