گزارش|

نیروگاه برق هسته‌ای، کلید طلایی رفع ناترازی ها/ چگونه تولید برق هسته‌ای اروپایی‌ها را از بحران ناترازی نجات داد

ناترازی برق، معضلی که ایران را با قطعی‌های مکرر و خسارات اقتصادی مواجه کرده، نیازمند راهکاری پایدار است. تجربه موفق اروپا، به‌ویژه فرانسه، نشان می‌دهد انرژی هسته‌ای می‌تواند با تولید پایدار و پاک، ناترازی را رفع کند.

کد خبر: ۱۲۶۵۵۸۲

يکشنبه - ۰۴ خرداد ۱۴۰۴ / May 25, 2025

به گزارش خبرنگار دانشگاه خبرگزاری دانشجو، ناترازی برق، یکی از چالش‌های اصلی بخش انرژی در بسیاری از کشورها، از جمله ایران، است. این مشکل زمانی رخ می‌دهد که عرضه برق با تقاضای رو به رشد آن همخوانی ندارد، منجر به قطعی‌های برنامه‌ریزی‌شده، کاهش تولید صنعتی وضربه به اقتصاد و سبک زندگی می‌شود. در ایران، عواملی مانند افزایش مصرف، فرسودگی زیرساخت‌ها، وابستگی به سوخت‌های فسیلی، و محدودیت‌های ناشی از تحریم‌ها این ناترازی را تشدید کرده‌اند. با این حال، تجربه کشورهای پیشرفته، به‌ویژه در اروپا، نشان می‌دهد که انرژی هسته‌ای می‌تواند راهکاری پایدار، ایمن و کارآمد برای رفع این مشکل باشد.

اهمیت انرژی هسته‌ای در تولید برق پایدار

انرژی هسته‌ای، که از فرآیند شکافت هسته‌ای (فسیون) در رآکتورها تولید می‌شود، یکی از کارآمدترین منابع انرژی است. هر گرم اورانیوم غنی‌شده می‌تواند انرژی معادل چندین تن سوخت فسیلی تولید کند، که این امر چگالی انرژی فوق‌العاده بالای آن را نشان می‌دهد.

مزایای تولید برق با  انرژی هسته‌ای شامل موارد زیر است:
1. پایداری و قابلیت اطمینان: نیروگاه‌های هسته‌ای می‌توانند به‌صورت مداوم و بدون وابستگی به شرایط آب‌وهوایی برق تولید کنند، برخلاف انرژی‌های تجدیدپذیر مانند خورشیدی و بادی.2. کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای: انرژی هسته‌ای تقریباً هیچ دی‌اکسید کربنی تولید نمی‌کند، که آن را به گزینه‌ای ایده‌آل برای مقابله با تغییرات اقلیمی تبدیل می‌کند.
3. بازدهی بالا: راندمان نیروگاه‌های هسته‌ای  با پیشرفت فناوری‌های نسل چهارم و رآکتورهای کوچک مدولار (SMR) در حال بهبود است.
4. کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی: در ایران، که بخش عمده برق از نیروگاه‌های گازی و سیکل ترکیبی (حدود 80\%) تأمین می‌شود، توسعه انرژی هسته‌ای می‌تواند وابستگی به گاز طبیعی را کاهش دهد و گام مهمی در رفع ناترازی ها است.

الگوی اروپایی: چگونه انرژی هسته‌ای اروپا را از بحران ناترازی نجات داد

اروپا، به‌ویژه کشورهایی مانند فرانسه، نمونه‌ای موفق از استفاده از انرژی هسته‌ای برای رفع ناترازی برق ارائه می‌دهد. فرانسه، که حدود 70\% از برق خود را از 56 نیروگاه هسته‌ای فعال تأمین می‌کند، یکی از پایدارترین سیستم‌های انرژی در جهان را دارد. این کشور در دهه‌های 1970 و 1980، پس از بحران‌های نفتی، تصمیم گرفت با سرمایه‌گذاری گسترده در انرژی هسته‌ای، وابستگی خود به سوخت‌های فسیلی وارداتی را کاهش دهد.

مورد فرانسه: یک الگوی موفق

- ظرفیت تولید: فرانسه با ظرفیت نصب‌شده حدود 63,000 مگاوات از نیروگاه‌های هسته‌ای، یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان برق هسته‌ای در جهان است.
- پایداری شبکه: نیروگاه‌های هسته‌ای فرانسه به دلیل تولید مداوم و بدون وقفه، پیک‌های تقاضای برق را به‌خوبی مدیریت می‌کنند.
- صادرات برق: فرانسه نه‌تنها نیاز داخلی خود را تأمین می‌کند، بلکه صادرکننده عمده برق به کشورهای همسایه مانند ایتالیا، اسپانیا و آلمان است.
- کاهش آلودگی: استفاده گسترده از انرژی هسته‌ای باعث شده فرانسه یکی از پایین‌ترین نرخ‌های انتشار CO_2 در میان کشورهای صنعتی داشته باشد.

سایر کشورهای اروپایی

- سوئد: حدود 40\% از برق این کشور از نیروگاه‌های هسته‌ای تأمین می‌شود، که به پایداری شبکه و کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی کمک کرده است.
- اوکراین: با وجود چالش‌های سیاسی، حدود 50\% از برق این کشور از انرژی هسته‌ای تأمین می‌شود، که نقش حیاتی در تأمین انرژی در شرایط بحرانی دارد.
- انگلستان: این کشور برنامه‌هایی برای توسعه نیروگاه‌های جدید هسته‌ای دارد تا جایگزین نیروگاه‌های قدیمی شود و اهداف کربن‌صفر را محقق کند.

تجربه اروپا نشان می‌دهد که انرژی هسته‌ای می‌تواند به‌عنوان یک ستون اصلی در سبد انرژی عمل کند و ناترازی را از طریق تولید پایدار و مقیاس‌پذیر رفع کند.

ناترازی برق در ایران: ابعاد و چالش‌ها

ایران با ظرفیت اسمی تولید برق حدود 90,000 مگاوات، در شرایط پیک مصرف (تابستان‌ها بیش از 70,000 مگاوات) با کمبود عملی 5,000-15,000 مگاوات مواجه است. این ناترازی به دلایل زیر ایجاد شده است:
- افزایش تقاضا: رشد مصرف خانگی و صنعتی، به‌ویژه در مناطق گرمسیری با استفاده گسترده از کولرهای گازی.
- فرسودگی زیرساخت‌ها: میانگین راندمان نیروگاه‌های حرارتی ایران (35-40\%) پایین‌تر از استانداردهای جهانی است.
- کمبود سوخت: در زمستان‌ها، اولویت تأمین گاز به بخش خانگی باعث کاهش تولید برق در نیروگاه‌های گازی می‌شود.
- فرهنگ مصرف بالای انرژی: مشخصاً یکی از دلایل بروز ناترازی اصراف انرژی در حوزه های گوناگون صنعتی، کشاورزی و خانگی است و با مصرف بهینه و صحیح میشود بحران را تا حد زیادی مدیریت کرد.

نتیجه این ناترازی، قطعی‌های گسترده برق، کاهش تولید صنعتی و افزایش آلودگی به دلیل استفاده از سوخت‌های مایع مانند مازوت است.

انرژِی هسته ای، کلید طلایی رفع ناترازی ها

ایران از سال 2011 با بهره‌برداری از نیروگاه هسته‌ای بوشهر (با ظرفیت 1,000 مگاوات) وارد عرصه تولید برق هسته‌ای شده است. با این حال، سهم انرژی هسته‌ای در سبد انرژی ایران کمتر از 2\% است، که بسیار پایین‌تر از پتانسیل کشور است. توسعه نیروگاه‌های هسته‌ای می‌تواند راهکاری کلیدی برای رفع ناترازی باشد:

1.افزایش ظرفیت تولید پایدار:
- هر نیروگاه هسته‌ای 1,000 مگاواتی می‌تواند به‌طور مداوم برق تولید کند، که معادل تولید چندین نیروگاه گازی با ظرفیت مشابه است.
- توسعه رآکتورهای کوچک مدولار (SMR) می‌تواند به‌سرعت ظرفیت تولید را افزایش دهد.

2. کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی:
- ایران با ذخایر غنی اورانیوم، می‌تواند سوخت هسته‌ای خود را تأمین کند و وابستگی به گاز طبیعی را کاهش دهد.

3. مقاومت در برابر تحریم‌ها:
- توسعه فناوری بومی هسته‌ای، ایران را از وابستگی به فناوری‌های خارجی بی‌نیاز می‌کند و اثرات تحریم‌ها را کاهش می‌دهد.

4. حفاظت از محیط‌زیست:

- جایگزینی نیروگاه‌های فسیلی با هسته‌ای، آلودگی ناشی از سوخت‌های مایع مانند مازوت را کاهش می‌دهد و ضمن حفظ محیط زیست و هوا پاک، نیازمندی کشور به نیروگاه های فسیلی را کاهش میدهد که نقش محوری در حفظ محیط زیست خواهد داشت.

نگاهی به مانع‌تراشی های آمریکا  و اروپا در توسعه صنعت هسته‌ای ایران

ایران به‌عنوان یکی از امضاکنندگان پیمان منع گسترش تسلیحات هسته‌ای (NPT) حق قانونی برای توسعه فناوری صلح‌آمیز هسته‌ای دارد. با این حال، ایالات متحده و برخی کشورهای اروپایی با اعمال تحریم‌ها و فشارهای سیاسی، موانع متعددی در مسیر پیشرفت صنعت هسته‌ای ایران ایجاد کرده‌اند:

1. تحریم‌های اقتصادی و فناوری:
- تحریم‌ها دسترسی ایران به تجهیزات، قطعات یدکی و فناوری‌های پیشرفته هسته‌ای را محدود کرده است.
- شرکت‌های بین‌المللی از همکاری با ایران در پروژه‌های هسته‌ای، مانند تکمیل فازهای دوم و سوم نیروگاه بوشهر، منع شده‌اند.

2. فشارهای سیاسی و دیپلماتیک:

- مذاکرات برجام (2015) اگرچه با حسن نیت دولت وقت ایران و پشتیبانی مجلس همراه بود ، اما خروج یک‌جانبه آمریکا در سال 2018 و عدم پایبندی اروپا به تعهدات خود، توسعه صنعت هسته‌ای ایران را متوقف کرد.خیانت های متعدد طرف های غربی در مذاکرات خود بحران دیگری در زمینه دیپلماسی هسته ای کشور ایجاد کرد.
- آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (IAEA) تحت فشار کشورهای غربی، نظارت‌های غیرضروری و سخت‌گیرانه‌ای بر برنامه هسته‌ای ایران اعمال کرده است که نمونه آن در هیچ کشوری دیده نشده است در حالی که در کشور هایی مانند اسراییل ظن استفاده از تسلیحات اتمی تاکتیکی هم وجود دارد.

3. تضاد با الگوی اروپا:
- در حالی که کشورهای اروپایی مانند فرانسه از انرژی هسته‌ای برای تأمین امنیت انرژی خود بهره می‌برند، همان کشورها ایران را از دستیابی به این فناوری محروم کرده‌اند. در حالی که در دنیای امروز فناوری و بهره وری حرف آخر را میزند با اعمال فشار و تحریم ها در زمینه رشد فناورانه کشور در حوزه برق هسته ای مانع تراشی می کنند.

4.ترور دانشمدان و متخصصان هسته ای کشور:

یکی از کثیف ترین روش های ضربه زدن به روند توسعه انرژی هسته ای در ایران، ترور و به شهادت رساندن متخصصان هسته ای کشور بود که توسط سازمان های اطلاعاتی کشور های غربی و موساد انجام شد. هرچند این ترور ها افراد شایسته ای را به شهادت رساند اما به روند توسعه صنعت هسته ای کشور خللی وارد نکرد.

توسعه نیروگاه‌های هسته‌ای در ایران به سبک الگوی اروپایی، الگوی موفق ثابت شده

برای رفع ناترازی برق و دستیابی به پایداری انرژی، ایران باید الگوی موفق کشورهایی مانند فرانسه را در پیش گیرد. اقداماتی مانند موارد زیر می‌تواند به توسعه صنعت هسته‌ای در ایران کمک کند:

1. افزایش ظرفیت تولید هسته‌ای:
- تکمیل فازهای دوم و سوم نیروگاه بوشهر (2,100 مگاوات).
- ساخت نیروگاه‌های جدید در مناطق استراتژیک، مانند سواحل خلیج‌فارس و دریای عمان.
- توسعه رآکتورهای کوچک مدولار (SMR) با ظرفیت 50-300 مگاوات، که هزینه کمتر و زمان ساخت کوتاه‌تری دارند.

2. تسریع روند توسعه فناوری بومی:
- سرمایه‌گذاری در تحقیقات هسته‌ای برای تولید سوخت و رآکتورهای بومی.

- تقویت همکاری با کشورهای دوست، مانند روسیه و چین، برای انتقال فناوری.

3. مدیریت زباله‌های هسته‌ای:
- ایجاد زیرساخت‌های ایمن برای دفع زباله‌های رادیواکتیو، مشابه استانداردهای اروپا.
- استفاده از فناوری‌های بازیافت سوخت هسته‌ای برای کاهش حجم زباله‌ها.

4. تسریع روند آموزش نیروی انسانی:
- توسعه برنامه‌های آموزشی برای تربیت متخصصان هسته‌ای در دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی.
- همکاری با سازمان‌های بین‌المللی برای ارتقای دانش فنی.

5. جذب سرمایه‌گذاری خصوصی :
- ایجاد مشوق‌های مالی برای جذب سرمایه‌گذاری داخلی و خارجی در پروژه‌های هسته‌ای.
- استفاده از ظرفیت‌های بخش خصوصی در ساخت و بهره‌برداری از نیروگاه‌ها.

مزایای توسعه انرژی هسته‌ای برای ایران

رفع ناترازی برق: افزایش 10,000 مگاوات ظرفیت هسته‌ای می‌تواند کمبود فعلی را جبران کند.
- کاهش آلودگی: جایگزینی نیروگاه‌های فسیلی با هسته‌ای، انتشار CO_2 و آلاینده‌های دیگر را کاهش می‌دهد.
- امنیت انرژی: کاهش وابستگی به گاز طبیعی و افزایش خودکفایی انرژی.
- توسعه اقتصادی: ایجاد فرصت‌های شغلی و تقویت صنایع مرتبط با فناوری هسته‌ای.

انرژی هسته‌ای، به‌عنوان یک منبع پاک، پایدار و کارآمد، کلید طلایی برای رفع ناترازی برق در ایران است. الگوی موفق اروپا، به‌ویژه فرانسه، نشان می‌دهد که سرمایه‌گذاری در انرژی هسته‌ای می‌تواند امنیت انرژی، پایداری شبکه و کاهش آلودگی را تضمین کند. ایران، با پتانسیل‌های غنی انسانی و منابع طبیعی، توانایی تبدیل شدن به یک قدرت منطقه‌ای در تولید برق هسته‌ای را دارد. با این حال، موانع تحمیلی از سوی ایالات متحده و برخی کشورهای اروپایی، که با استانداردهای دوگانه خود مانع پیشرفت فناوری صلح‌آمیز هسته‌ای ایران شده‌اند، باید با تقویت دیپلماسی و توسعه فناوری بومی برطرف شود.

دولت ایران باید با الگوبرداری از تجربه اروپا، برنامه‌ای بلندمدت برای توسعه نیروگاه‌های هسته‌ای، به‌ویژه رآکتورهای کوچک مدولار، تدوین کند. این رویکرد نه‌تنها ناترازی برق را رفع می‌کند، بلکه ایران را به یک الگوی موفق در منطقه برای استفاده صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای تبدیل خواهد کرد.