کشتی غول پیکر پرنده چینی ها در حال تست دریایی دیده شد/ اکرانوپلان چیست و چرا برای چین اهمیت دارد؟

در روز های اخیر، تصاویر تست اکرانوپلان جدید در چین حسابی جنجال بپا کرده است. اکرانوپلان وسیله نقلیه منحصر به فردی است که جنبه های یک قایق را با یک هواپیما و یک هاورکرافت ترکیب می کند. اکرانوپلان ها می توانند با استفاده از اثر سطحی بر روی سطح آب یا یک بالشتک از هوا سوار شوند. به نظر میرسید با پایان جنگ سرد دوران این شناور ها به پایان رسیده که توسعه نمونه جدید چینی خبر از بازگشت غول های پرنده به ارتش ها میدهد.

کد خبر: ۱۲۸۲۳۵۶

چهارشنبه - ۱۸ تير ۱۴۰۴ / July 09, 2025

در سواحل دریای بوهای، غولی خاکستری‌رنگ و مرموز ظهور کرده است که نشانگر جهشی بلندپروازانه در استراتژی دریایی و توانمندی فناورانه جمهوری خلق چین است. این شناور که به سرعت توسط تحلیلگران غربی «هیولای دریای بوهای» لقب گرفته، یک وسیله نقلیه اثر سطحی (Wing-in-Ground Effect Vehicle) یا اکرانوپلان است؛ فناوری‌ای که زمانی نماد جاه‌طلبی‌های مهندسی اتحاد جماهیر شوروی بود و اکنون به نظر می‌رسد توسط پکن در حال بازتعریف و احیا است. در ادامه به تحلیل فنی این فناوری، بررسی دلایل استراتژیک سرمایه‌گذاری چین بر روی آن و ارزیابی جایگاه این «غول پرنده» در دکترین نظامی نوین این کشور می‌پردازیم. توسعه این وسیله نقلیه صرفاً یک نوآوری فنی نیست، بلکه پاسخی هوشمندانه به پیچیدگی‌های ژئوپلیتیک قرن بیست و یکم و تلاشی برای کسب برتری در حوزه‌های نوین رزم است.

اکرانوپلان چیست؟

۱-۱: فیزیک و تاریخچه اثر سطحی

اکرانوپلان یک وسیله نقلیه هیبریدی است که در مرز میان دانش هیدرودینامیک و آیرودینامیک قرار می‌گیرد. اساس کار آن بر پدیده‌ای به نام «اثر سطح» یا WIG استوار است. هنگامی که یک بال در فاصله بسیار نزدیک به یک سطح (مانند آب یا زمین) حرکت می‌کند، جریان هوای پرفشار در زیر بال محبوس می‌شود. این بالشتک هوایی فشرده، دو تأثیر عمده دارد:

1.  افزایش نیروی بَرآ (Lift): فشار بالای زیر بال، نیروی برآی بسیار بیشتری نسبت به حالت پرواز در ارتفاعات بالا تولید می‌کند.
2.  کاهش نیروی پَسا (Drag): این بالشتک هوایی مانع از شکل‌گیری گردابه‌های نوک بال (Wingtip Vortices) می‌شود که یکی از عوامل اصلی ایجاد نیروی پسای القایی در هواپیماهای معمولی است.

نتیجه این پدیده، دستیابی به نسبت برآ به پسای (L/D) فوق‌العاده بالا است که به اکرانوپلان اجازه می‌دهد با مصرف سوخت نسبتاً کم، محموله‌های سنگین را با سرعتی بسیار بیشتر از کشتی‌ها حمل کند.

این فناوری برای اولین بار توسط مهندس نابغه شوروی، روستیسلاو الکسیف، در دهه ۱۹۶۰ به صورت عملیاتی توسعه یافت. پروژه‌هایی مانند «هیولای دریای خزر» (KM) که یک اکرانوپلان غول‌پیکر با وزن بیش از ۵۴۰ تن بود، و اکرانوپلان تهاجمی کلاس «لون» (Lun)، مسلح به موشک‌های ضدکشتی، جهان غرب را در دوران جنگ سرد شگفت‌زده کرد. با این حال، پس از فروپاشی شوروی، به دلیل پیچیدگی‌های فنی، هزینه‌های بالا و تغییر اولویت‌های نظامی، این فناوری عملاً به بایگانی سپرده شد.

۱-۲: مزایا و چالش‌ها

اکرانوپلان‌ها ترکیبی منحصر به فرد از مزایا را ارائه می‌دهند:
سرعت و ظرفیت: سرعتی نزدیک به هواپیما (تا ۵۵۰ کیلومتر بر ساعت) و ظرفیت حمل باری نزدیک به کشتی.
رادارگریزی نسبی: پرواز در ارتفاع چند متری سطح آب، شناسایی آن‌ها را برای رادارهای مستقر در خشکی یا روی کشتی‌ها دشوار می‌سازد (Below-the-Radar Flight).
عدم نیاز به زیرساخت: برخلاف هواپیماها، برای نشست و برخاست نیازی به باند فرود ندارند و می‌توانند از هر سطح آب نسبتاً آرامی استفاده کنند.
ایمنی در برابر مین‌های دریایی: به دلیل عدم تماس با آب در حین حرکت، در برابر تهدیدات زیرسطحی مانند مین ایمن هستند.

با این حال، چالش‌هایی مانند پایداری در دریای مواج، خوردگی ناشی از آب شور، و پیچیدگی سامانه‌های کنترل پرواز همواره از موانع اصلی توسعه آن‌ها بوده است.

تحلیل فنی «هیولای دریای بوهای»

با بررسی دقیق تصاویر موجود، می‌توان دریافت که مهندسان چینی نه تنها به دنبال کپی‌برداری از طرح‌های شوروی، بلکه در پی بهینه‌سازی و رفع نواقص آن‌ها بوده‌اند.

۲-۱: طراحی بدنه و آیرودینامیک
طراحی بدنه این اکرانوپلان به صورت کاتاماران (دو بدنه) است. این انتخاب هوشمندانه، پایداری شناور را در هنگام سکون و حرکت با سرعت پایین بر روی آب به میزان قابل توجهی افزایش می‌دهد و به فرآیند برخاست کمک می‌کند. بال‌ها کوتاه و مستطیلی شکل هستند تا حداکثر بهره‌وری از اثر سطح را داشته باشند. در بخش انتهایی، یک دم T-شکل بسیار بلند با دو پایدارکننده عمودی قرار دارد که برای حفظ پایداری دینامیکی در سرعت‌های بالا و دور نگه داشتن سطوح کنترلی از پاشش آب دریا طراحی شده است.

۲-۲: سیستم پیشرانه؛ گامی فراتر از گذشته
بارزترین ویژگی فنی این شناور، بهره‌گیری از چهار موتور جت مدرن است که بر روی بخش بالایی بدنه نصب شده‌اند. برخلاف موتورهای توربوپراپ یا توربوفن‌های نسل قدیم شوروی که با مشکلات قابلیت اطمینان و مصرف سوخت بالا مواجه بودند، استفاده از جت‌های امروزی نشان از دسترسی چین به فناوری پیشرانه پیشرفته دارد.
موقعیت و زاویه نصب موتورها حاکی از بهره‌گیری از تکنیک «تقویت توانی فشار هوا» (Power-Augmented Ram یا PAR) است. در این تکنیک، بخشی از گازهای خروجی داغ موتورها به زیر بال‌ها هدایت می‌شود تا فشار بالشتک هوایی را در سرعت‌های پایین و هنگام برخاست به صورت مصنوعی افزایش دهد. این نوآوری یکی از چالش‌های اصلی اکرانوپلان‌ها، یعنی نیاز به طی مسافت طولانی برای رسیدن به سرعت برخاست را برطرف می‌کند.

تحلیل استراتژیک؛ چرا چین به دنبال این فناوری است؟

تصمیم پکن برای سرمایه‌گذاری هنگفت در احیای اکرانوپلان، یک انتخاب استراتژیک و عمیقاً حساب‌شده است که ریشه در الزامات ژئوپلیتیکی و دکترین نظامی این کشور دارد.

۳-۱: پاسخ به معمای ژئوپلیتیک دریای چین جنوبی و تایوان
محیط عملیاتی اصلی نیروی دریایی چین، دریاهای حاشیه‌ای این کشور، به ویژه دریای چین جنوبی و تنگه تایوان است. این مناطق با صدها جزیره، صخره مرجانی و آب‌های کم‌عمق مشخص می‌شوند. دکترین «ضد دسترسی/منع منطقه» (A2/AD) چین نیازمند ابزارهایی است که بتوانند در این محیط پیچیده، نیرو و تجهیزات را با سرعت و به صورت غافلگیرانه جابجا کنند.
اکرانوپلان، راه‌حل ایده‌آل برای این معماست. این شناور می‌تواند یک گروهان تفنگدار دریایی یا چند خودروی زرهی سبک را با سرعتی ده برابر کشتی‌های آبی-خاکی معمولی به یک جزیره برساند. در سناریوی تایوان، ناوگانی از این اکرانوپلان‌ها قادر خواهد بود در موج اول تهاجم، نیروهای ویژه را بسیار سریع‌تر و با قابلیت بقای بیشتر نسبت به هواپیماهای ترابری یا شناورهای تهاجمی، به سواحل غربی تایوان منتقل کند.

۳-۲: ایجاد برتری نامتقارن و پیچیده‌سازی محاسبات دشمن
اکرانوپلان ماهیت دوگانه‌ای دارد؛ نه کاملاً کشتی است و نه کاملاً هواپیما. این ویژگی، سامانه‌های دفاعی دشمن را با چالش مواجه می‌کند. آیا باید با سامانه‌های پدافند هوایی با آن مقابله کرد یا با موشک‌های ضدکشتی؟ سرعت بالای آن، زمان واکنش را برای هر دو سامانه به شدت کاهش می‌دهد. پرواز در ارتفاع پست نیز آن را از دید رادارهای دوربرد پنهان کرده و به آن اجازه می‌دهد تا به خطوط دفاعی نفوذ کند. این قابلیت، یک برتری نامتقارن ایجاد می‌کند که می‌تواند توازن قوا را در یک درگیری منطقه‌ای به نفع چین تغییر دهد.

۳-۳: خودکفایی فناورانه و نمایش قدرت
توسعه موفقیت‌آمیز یک اکرانوپلان جت غول‌پیکر، پیامی قدرتمند به جهان است. چین نشان می‌دهد که نه تنها قادر به جذب و درک فناوری‌های پیچیده دوران گذشته است، بلکه می‌تواند آن‌ها را با استفاده از دانش مهندسی، مواد کامپوزیت و سیستم‌های دیجیتال مدرن، بهینه‌سازی کرده و به سطحی جدید ارتقا دهد. در حالی که غرب و روسیه این فناوری را کنار گذاشته‌اند، چین با احیای آن، خود را به عنوان یک قدرت پیشرو و نوآور در عرصه فناوری‌های دفاعی تثبیت می‌کند. این پروژه نمادی از خودکفایی ملی و اراده سیاسی برای دستیابی به جایگاه برتر جهانی است.

«هیولای دریای بوهای» صرفاً یک سلاح جدید در زرادخانه چین نیست؛ بلکه تجسم یک تفکر استراتژیک عمیق و آینده‌نگر است. این اکرانوپلان، با ترکیب سرعت هواپیما، ظرفیت کشتی و پنهان‌کاری نسبی، ابزاری ایده‌آل برای تحقق اهداف ژئوپلیتیکی چین در محیط پیچیده دریایی شرق آسیا است. پکن با سرمایه‌گذاری بر روی این فناوری، نه تنها یک شکاف قابلیت مهم را پر می‌کند، بلکه با معرفی یک عامل نامتقارن، محاسبات استراتژیک رقبای خود را به چالش می‌کشد. به احتمال زیاد، این شناور یک پیش‌نمونه یا اثباتگر فناوری است و در آینده نزدیک، شاهد توسعه ناوگانی از این غول‌های پرنده در نقش‌های مختلف تهاجمی، لجستیکی و پشتیبانی خواهیم بود که می‌توانند چهره نبردهای آبی-خاکی را برای همیشه تغییر دهند. با نگاهی به روند توسعه تکنولوژیک نیروی دریایی چین متوجه جهش های کمی و کیفی در سال های اخیر می شویم. آیا چین اهداف جدیدی در سر دارد؟