شکارچیان چینی اف-35 را بشناسید/ فناوری شرقی به جنگ تکنولوژی غربی می‌رود

در قلب رقابت فزاینده قدرت‌های جهانی، جایی که فناوری‌های نظامی پیشرفته نقش تعیین‌کننده‌ای ایفا می‌کنند، چین با جنگنده‌های نسل پنجم بومی خود، J-20 و FC-31، گامی بلند در به چالش کشیدن هژمونی هوایی غرب برداشته است. این جنگنده‌ها، که نمادی از پیشرفت خیره‌کننده فناوری شرقی هستند، نه تنها پاسخی قاطع به برتری طولانی‌مدت F-35 آمریکایی محسوب می‌شوند، بلکه افق‌های جدیدی را برای کشورهایی مانند ایران در تامین نیازهای دفاعی خود گشوده‌اند.

کد خبر: ۱۲۸۳۵۱۸

يکشنبه - ۰۹ شهريور ۱۴۰۴ / August 31, 2025

به گزارش خبرنگار دانش و فناوری گروه دانشگاه خبرگزاری دانشجو، در دنیای پیچیده و پویای رقابت‌های نظامی، ظهور قدرت‌های شرقی، به ویژه چین، تحولات شگرفی را در موازنه قوا رقم زده است. این تحولات، نه تنها در حوزه اقتصادی و سیاسی، بلکه در عرصه فناوری‌های دفاعی نیز خود را به وضوح نشان داده است. در این میان، جنگنده‌های نسل پنجم به عنوان نماد برتری هوایی، کانون توجهات قرار گرفته‌اند. در حالی که سال‌ها ایالات متحده آمریکا با جنگنده F-35 خود، مدعی بلامنازع عرصه نبردهای هوایی بود، اکنون چین با معرفی جنگنده‌های نسل پنجم بومی خود، J-20 و FC-31، به عنوان رقبای جدی F-35، به وضوح نشان داده که دوران انحصار فناوری غربی به پایان رسیده و فناوری شرقی، با سرعت و قاطعیت تمام، در حال به چالش کشیدن هژمونی غرب است. این گزارش به بررسی عمیق و فنی این جنگنده‌های پیشرفته چینی می‌پردازد و ضمن مقایسه آن‌ها با F-35، به نقش احتمالی F-35 در سناریوهای تهاجم به ایران و همچنین افق‌های جدید در خرید تسلیحاتی ایران اشاره خواهد کرد.
ظهور اژدهایان شرقی: پاسخ چین به هژمونی هوایی غرب

سال‌ها بود که آسمان جهان در انحصار جنگنده‌های پیشرفته غربی، به ویژه F-22 رپتور و F-35 لایتنینگ II، قرار داشت. این جنگنده‌ها با قابلیت‌های پنهان‌کاری، سوپرکروز و اویونیک فوق پیشرفته، خود را به عنوان اوج تکنولوژی هوایی معرفی می‌کردند. اما چین، با یک برنامه‌ریزی استراتژیک و سرمایه‌گذاری هنگفت در تحقیق و توسعه، توانست در مدت زمانی نسبتاً کوتاه، دو جنگنده نسل پنجم بومی و کاملاً رقابتی را به دنیا معرفی کند: چنگدو J-20 و شن‌یانگ FC-31. این جنگنده‌ها نه تنها به نیازهای دفاعی چین پاسخ می‌دهند، بلکه پتانسیل بالایی برای تغییر موازنه قدرت در مناطق استراتژیک جهان، از جمله خاورمیانه، دارند.

چنگدو J-20: اژدهای پنهان، کابوس دشمنان

J-20 که با نام "اژدهای توانا" نیز شناخته می‌شود، پرچمدار فناوری هوایی چین و اولین جنگنده نسل پنجم بومی این کشور است. این جنگنده دو موتوره و تک‌سرنشین، در سال ۲۰۱۱ اولین پرواز خود را انجام داد و در سال ۲۰۱۷ وارد خدمت عملیاتی شد. طراحی J-20 از همان ابتدا با الهام از اصول پنهان‌کاری و با هدف دستیابی به برتری هوایی مطلق صورت گرفت.
پنهان‌کاری (Stealth): یکی از برجسته‌ترین ویژگی‌های J-20، طراحی بدنه آن است که به منظور کاهش چشمگیر سطح مقطع راداری (RCS) صورت گرفته است. سطوح شیب‌دار، لبه‌های تیز و استفاده از مواد جاذب رادار (RAM) در ساختار آن، امضای راداری J-20 را به شدت کاهش داده و امکان نفوذ به عمق سامانه‌های دفاعی دشمن را فراهم می‌کند.

این قابلیت پنهان‌کاری، J-20 را قادر می‌سازد تا بدون شناسایی شدن توسط رادارهای دشمن، عملیات خود را انجام دهد و تهدیدی جدی برای هر پدافند هوایی، از جمله سامانه‌های پاتریوت و تاد، باشد.
اویونیک پیشرفته و شبکه‌محور: J-20 مجهز به یک مجموعه اویونیک فوق پیشرفته است که شامل رادار آرایه فازی فعال (AESA)، سیستم‌های جستجو و ردیابی فروسرخ (IRST)، و مجموعه کامل جنگ الکترونیک می‌شود. رادار AESA این جنگنده، با استفاده از فناوری‌های جدید و مواد نیمه‌هادی پیشرفته، توانایی کشف و ردیابی اهداف را در فواصل بسیار دور و با دقت بالا فراهم می‌کند. این سیستم‌ها به J-20 امکان می‌دهند تا در یک فضای نبرد شبکه‌محور، اطلاعات را به صورت لحظه‌ای با سایر واحدها به اشتراک بگذارد و از قابلیت‌های "آگاهی موقعیتی" (Situational Awareness) بی‌نظیری برخوردار باشد. این توانایی، برای هماهنگی عملیات‌های پیچیده و ایجاد برتری اطلاعاتی در برابر دشمن، حیاتی است.

موتورهای قدرتمند و سوپرکروز: در ابتدا، J-20 از موتورهای روسی استفاده می‌کرد، اما چین با سرعت بی‌سابقه‌ای در حال جایگزینی آن‌ها با موتورهای بومی WS-15 است. موتورهای WS-15 با قابلیت "سوپرکروز"، به J-20 اجازه می‌دهند تا بدون استفاده از پس‌سوز، با سرعت‌های مافوق صوت پرواز کند. این قابلیت، علاوه بر صرفه‌جویی در مصرف سوخت، امکان رسیدن به منطقه عملیات در زمان کمتر و حفظ انرژی برای مانورهای هوایی را فراهم می‌کند. سوپرکروز، یک مزیت تاکتیکی مهم در نبردهای هوایی است، زیرا به خلبان امکان می‌دهد در صورت لزوم، بدون هشدار و با سرعت بالا به عملیات خود ادامه دهد.

قابلیت‌های چندمنظوره: J-20 تنها یک جنگنده برتری هوایی نیست. طراحی آن به گونه‌ای است که قابلیت‌های چندمنظوره، از جمله حملات دقیق دوربرد، سرکوب پدافند هوایی دشمن (SEAD)، عملیات شناسایی و جنگ الکترونیک را نیز فراهم می‌کند. از همه مهم‌تر، توسعه نسخه دو سرنشینه J-20S، این جنگنده را به اولین جنگنده دو سرنشینه نسل پنجم جهان تبدیل کرده است که نه تنها برای آموزش، بلکه برای نقش‌های رزمی پیچیده‌تر، مانند کنترل پهپادهای "بال وفادار" (Loyal Wingman) و هماهنگی عملیات‌های گروهی، مورد استفاده قرار می‌گیرد. این قابلیت‌ها، J-20 را به یک پلتفرم فوق‌العاده منعطف و کارآمد در میدان نبرد تبدیل می‌کند.

شن‌یانگ FC-31/J-31: جنگنده صادراتی و ناوپایه چین

در کنار J-20، چین به توسعه جنگنده نسل پنجم دیگری نیز پرداخته است: شن‌یانگ FC-31، که با نام J-31 یا "جیرفالکون" نیز شناخته می‌شود. این جنگنده دو موتوره، اگرچه ممکن است به اندازه J-20 مورد توجه رسانه‌ها قرار نگرفته باشد، اما نقش حیاتی در راهبردهای دفاعی و صادراتی چین ایفا می‌کند.
طراحی برای صادرات و نیروی دریایی: FC-31 عمدتاً با دو هدف اصلی طراحی شده است: ورود به بازارهای صادراتی جنگنده‌های پیشرفته و تامین نیازهای نیروی دریایی ارتش آزادی‌بخش خلق به عنوان یک جنگنده ناوپایه. نسخه ناوپایه این جنگنده، با نام J-35، در حال حاضر در حال آزمایش و ارزیابی برای استفاده در ناوهای هواپیمابر چین است. این نشان‌دهنده جاه‌طلبی چین برای رقابت مستقیم با F-35C (نسخه ناونشین F-35) در صحنه جهانی است.

پنهان‌کاری و قابلیت‌های رزمی: FC-31 نیز مانند J-20، از طراحی پنهان‌کارانه و اویونیک پیشرفته بهره می‌برد. این جنگنده قادر به حمل طیف وسیعی از تسلیحات شامل موشک‌های هوابه‌هوا، بمب‌های هوشمند و موشک‌های کروز است. گزارش‌ها حاکی از آن است که نسخه‌های صادراتی FC-31 ممکن است با موشک‌های هوابه‌هوای PL-17 با برد ۴۰۰ کیلومتر تجهیز شوند که این برد، آن را در رده برترین موشک‌های هوابه‌هوای جهان قرار می‌دهد.

انعطاف‌پذیری در ماموریت: FC-31 به دلیل ابعاد کوچکتر و وزن کمتر نسبت به J-20، از قابلیت مانور بالایی برخوردار است. این ویژگی، آن را برای ماموریت‌های برتری هوایی، حملات دقیق و حتی پشتیبانی نزدیک هوایی مناسب می‌سازد. توانایی فرود و برخاست از ناوهای هواپیمابر، به FC-31 یک مزیت استراتژیک برای عملیات در محیط‌های دریایی و پشتیبانی از عملیات‌های آبی‌خاکی می‌بخشد.

F-35 لایتنینگ II: مدعی غربی در برابر رقبای شرقی

در مقابل، جنگنده F-35 لایتنینگ II، محصول شرکت لاکهید مارتین آمریکا، به عنوان ستون فقرات نیروی هوایی و دریایی بسیاری از کشورهای غربی و متحدان آمریکا شناخته می‌شود. F-35 یک جنگنده تک موتوره چندمنظوره با قابلیت‌های پنهان‌کاری است که در سه مدل اصلی ساخته شده است: F-35A برای نیروی هوایی، F-35B با قابلیت نشست و برخاست عمودی/کوتاه (STOVL) برای نیروی دریایی و تفنگداران دریایی، و F-35C برای ناوهای هواپیمابر.
پنهان‌کاری و اویونیک: F-35 نیز مانند رقبای چینی خود، بر پایه اصول پنهان‌کاری طراحی شده و از اویونیک پیشرفته‌ای بهره می‌برد. رادار AESA، سیستم‌های حسگر تلفیقی و قابلیت "همجوشی حسگرها" (Sensor Fusion) که اطلاعات را از منابع مختلف جمع‌آوری و به صورت یکپارچه به خلبان نمایش می‌دهد، از جمله ویژگی‌های برجسته F-35 هستند.
قابلیت‌های چندمنظوره: F-35 به عنوان یک جنگنده "چندمنظوره" طراحی شده است و قادر به انجام طیف وسیعی از ماموریت‌ها از جمله برتری هوایی، حمله زمینی، شناسایی، جنگ الکترونیک و پشتیبانی هوایی نزدیک است.

نقش F-35 در سناریوهای تهاجم به ایران: در سناریوهای فرضی تهاجم به ایران، F-35 به عنوان یک عنصر کلیدی در طراحی عملیات نظامی آمریکا و متحدانش در منطقه مطرح است. قابلیت‌های پنهان‌کاری F-35 به آن اجازه می‌دهد تا تهدید جدی برا تاسیساتی مانند مراکز هسته‌ای، سایت‌های موشکی و زیرساخت‌های حیاتی ایران باشد. حضور F-35 در پایگاه‌های نظامی آمریکا و متحدانش در منطقه، مانند امارات متحده عربی و رژیم صهیونیستی، تهدیدی جدی برای امنیت منطقه به شمار می‌رود.

هدف اصلی F-35 در چنین سناریوهایی، "کور کردن" پدافند هوایی ایران و هموار کردن مسیر برای حملات بعدی است. این جنگنده با موشک‌های پیشرفته‌ای مانند AIM-120 AMRAAM و JASSM، قادر به درگیری با اهداف هوایی و زمینی از فواصل دور است.

مقایسه فنی: شرق در برابر غرب

مقایسه فنی J-20 و FC-31 با F-35 نشان‌دهنده پیشرفت چشمگیر چین در دستیابی به فناوری‌های نسل پنجم است.
پنهان‌کاری: هر سه جنگنده از اصول پنهان‌کاری بهره می‌برند. با این حال، برخی تحلیلگران معتقدند J-20 به دلیل ابعاد بزرگتر و طراحی خاص خود، ممکن است از امضای راداری کمتری در فرکانس‌های خاص برخوردار باشد، در حالی که F-35 در طیف وسیعی از فرکانس‌ها بهینه‌سازی شده است. طراحی دلفین‌مانند و ابعاد کوچکتر FC-31 نیز آن را در پنهان‌کاری، به ویژه در برابر رادارهای کوتاه برد، بسیار موثر می‌کند.
اویونیک و حسگرها: هر سه جنگنده دارای رادارهای AESA و سیستم‌های حسگر پیشرفته هستند. قابلیت "همجوشی حسگرها" در F-35 یک مزیت قابل توجه است که به خلبان یک دید کامل از میدان نبرد می‌دهد. با این حال، چین نیز به سرعت در حال توسعه این قابلیت‌ها در J-20 و FC-31 است و سیستم‌های اویونیک آن‌ها در حال رسیدن به سطح رقابت‌پذیری

با رقبای غربی هستند. گزارش‌هایی مبنی بر استفاده J-20 از رادارهای پیشرفته‌تر با تکنولوژی "تار عنکبوتی" (Spider-web) نشان از جهش‌های فنی چین در این زمینه داردو

قابلیت مانور و سرعت: J-20 با طراحی منحصر به فرد "کانارد" (Canard) خود، از قابلیت مانور بالایی برخوردار است، به ویژه در سرعت‌های بالا. قابلیت سوپرکروز J-20 نیز یک مزیت مهم در برابر F-35 است که فاقد این قابلیت است. FC-31 نیز به دلیل ابعاد کوچکتر، در نبردهای نزدیک هوایی می‌تواند عملکرد مناسبی داشته باشد.

قابلیت‌های چندمنظوره و ظرفیت حمل تسلیحات: هر سه جنگنده قادر به انجام طیف وسیعی از ماموریت‌ها هستند. F-35 با توجه به طراحی ماژولار خود، از انعطاف‌پذیری بالایی در حمل تسلیحات برخوردار است، اما J-20 و FC-31 نیز با افزایش ظرفیت حمل تسلیحات داخلی و خارجی، در حال برطرف کردن هرگونه ضعف احتمالی در این زمینه هستند. توانایی J-20 برای همکاری با پهپادهای "بال وفادار" نیز یک مزیت استراتژیک است که می‌تواند در آینده میدان نبرد هوایی را دگرگون کند.

افق‌های جدید در خرید تسلیحاتی ایران: نگاه به شرق

در سال‌های اخیر، با توجه به تحریم‌های ظالمانه غرب و عدم تمایل کشورهای غربی به فروش تسلیحات پیشرفته به ایران، جمهوری اسلامی ایران به سمت شرق و قدرت‌هایی مانند چین و روسیه متمایل شده است. این گرایش، نه تنها یک انتخاب استراتژیک، بلکه یک ضرورت برای تقویت توان دفاعی کشور در برابر تهدیدات خارجی است.
جایگزین‌های قدرتمند: جنگنده‌های نسل پنجمی مانند J-20 و FC-31 می‌توانند گزینه‌هایی بسیار جذاب برای نیروی هوایی ایران باشند. این جنگنده‌ها با قابلیت‌های پنهان‌کاری، اویونیک پیشرفته و توانایی حمل تسلیحات مدرن، می‌توانند به طور قابل توجهی توانایی‌های دفاعی ایران را ارتقا دهند. خرید این جنگنده‌ها نه تنها به روزرسانی ناوگان هوایی  ایران را در پی خواهد داشت، بلکه پیامی قاطع به قدرت‌های غربی خواهد داد که ایران برای تامین امنیت خود، به هیچ وجه به آن‌ها وابسته نیست و آماده همکاری با قدرت‌های نوظهور جهانی است.

افزایش بازدارندگی: دسترسی ایران به جنگنده‌های نسل پنجم، می‌تواند به طور چشمگیری قدرت بازدارندگی ایران را افزایش دهد. این جنگنده‌ها، با توانایی نفوذ به عمق سامانه‌های دفاعی دشمن و هدف قرار دادن اهداف استراتژیک، می‌توانند هرگونه طرح حمله احتمالی را با چالش جدی مواجه سازند. این توانایی، برای حفظ صلح و ثبات در منطقه، حیاتی است و از تکرار سناریوهای تهاجم به کشورهای مستقل، جلوگیری خواهد کرد.

همکاری‌های دفاعی عمیق‌تر: خرید تسلیحات از چین و روسیه، به معنای تعمیق همکاری‌های دفاعی با این کشورها است. این همکاری‌ها می‌تواند شامل انتقال فناوری، آموزش خلبانان و پرسنل فنی، و حتی تولید مشترک برخی تسلیحات باشد. این نوع همکاری‌ها، استقلال دفاعی ایران را افزایش داده و آن را در برابر فشارهای خارجی آسیب‌ناپذیرتر خواهد کرد.

طلوع یک عصر جدید در توان هوایی

ظهور جنگنده‌های نسل پنجم چینی J-20 و FC-31، یک نقطه عطف تاریخی در موازنه قدرت هوایی جهانی است. این جنگنده‌ها نه تنها نشان‌دهنده پیشرفت‌های خیره‌کننده چین در عرصه فناوری‌های دفاعی هستند، بلکه به وضوح نشان می‌دهند که دوران انحصار فناوری غربی به پایان رسیده است. فناوری شرقی، با قدرت و سرعتی بی‌سابقه، در حال به چالش کشیدن هژمونی غرب و ارائه گزینه‌های جدید و قدرتمند به کشورهایی مانند ایران است که به دنبال تامین امنیت و دفاع از منافع ملی خود هستند. خرید و استقرار این جنگنده‌ها توسط ایران، نه تنها به تقویت توان دفاعی کشور کمک می‌کند، بلکه پیامی روشن به دنیا ارسال می‌کند که ایران آماده دفاع از خود با استفاده از پیشرفته‌ترین فناوری‌های موجود است و در این مسیر، به هیچ وجه به تحریم‌ها و فشارهای خارجی تسلیم نخواهد شد. این یک واقعیت غیرقابل انکار است: اژدهایان شرقی به میدان آمده‌اند و دوران جدیدی از رقابت و همکاری در عرصه توان هوایی در حال طلوع است. ایران نیز به عنوان یک قدرت منطقه‌ای، از این فرصت برای تقویت توان بازدارندگی خود و تضمین امنیت ملی خود نهایت استفاده را خواهد برد.