ارتش و تغییرات اقلیمی؛ نظامی‌سازی اروپا چگونه محیط زیست را نابود می‌کند؟

در حالی که اروپا با افزایش هزینه‌های نظامی در واکنش به تنش‌های ژئوپلیتیکی، ادعای رهبری در زمینه آب و هوا را دارد، تأثیر این نظامی‌سازی بر انتشار گازهای گلخانه‌ای جهانی به شدت نادیده گرفته می‌شود.

کد خبر: ۱۲۸۸۵۵۵

شنبه - ۰۴ مرداد ۱۴۰۴ / July 26, 2025

به گزارش گروه دانشگاه خبرگزاری دانشجو، همزمان با افزایش هزینه‌های نظامی اروپا در واکنش به افزایش تنش‌های ژئوپلیتیکی، تغییرات اقلیمی بیش از پیش در دستور کار سیاسی قرار می‌گیرد. به طور خاص، تأثیر این نظامی‌سازی بر انتشار گاز‌های گلخانه‌ای جهانی (GHG) در بحث‌های فعلی به شدت نادیده گرفته می‌شود. در عوض، اغلب به بهانه «امنیت ملی» به ارتش معافیت داده می‌شود و گسترش نیرو‌های مسلح بر نگرانی‌های اقلیمی اولویت پیدا می‌کند. با این حال، با نادیده گرفتن این پیوند، نظامی‌سازی اروپا به همان تهدیدات امنیتی که اروپا به دنبال کاهش آنهاست، دامن می‌زند.

طبق برآورد‌های «دانشمندان برای مسئولیت جهانی» و «رصدخانه درگیری و محیط زیست» (CEOBS)، در سال ۲۰۱۹، فعالیت‌های نظامی مسئول حدود ۵.۵ درصد از انتشار گاز‌های گلخانه‌ای جهانی بوده‌اند. با افزایش اهداف هزینه‌ای، انتظار می‌رود این انتشار‌ها به طور قابل توجهی افزایش یابد. در واقع، در حالی که این مقاله در حال انتشار است، ناتو قرار است اهداف ملی را برای هزینه‌های نظامی ۳.۵ درصد از تولید ناخالص داخلی، به علاوه ۱.۵ درصد اضافی برای موارد مرتبط مانند امنیت سایبری، که در مجموع ۵ درصد از تولید ناخالص داخلی می‌شود، به توافق برساند.

با وجود این سهم قابل توجه ارتش در انتشار گاز‌های گلخانه‌ای جهانی، تحت چارچوب‌های بین‌المللی فعلی، توافق‌نامه پاریس و توافق‌نامه سبز اتحادیه اروپا، گزارش انتشار گاز‌های گلخانه‌ای نظامی همچنان داوطلبانه و در بسیاری از موارد ناقص یا غایب است. این امر باعث ایجاد «شکاف انتشار گاز‌های گلخانه‌ای نظامی» شده است، زیرا نیرو‌های مسلح در «منطقه خاکستری» خارج از پاسخگویی اقلیمی فعالیت می‌کنند.

پایان‌نامه کارشناسی ارشد هانا هویبرگتسن پیامد‌های این شکاف انتشار گاز‌های گلخانه‌ای نظامی در ۲۳ کشور عضو اتحادیه اروپا و ناتو را برای توافق سبز اتحادیه اروپا بررسی کرد. ابتدا، «شکاف گزارش‌دهی» انتشار گاز‌های گلخانه‌ای نظامی را بررسی کرد و سپس، تخمین زد که چگونه انتشار گاز‌های گلخانه‌ای نظامی برای کشور‌های عضو اتحادیه اروپا و ناتو تحت طرح ReArm Europe افزایش خواهد یافت. برای انجام این تحلیل، من از یک نسخه کمی اصلاح‌شده از روش نقشه‌برداری انتشار گاز‌های گلخانه‌ای نظامی که توسط Tipping Point North South (TPNS) و موسسه فراملی (TNI) توسعه داده شده است، همراه با مجموعه داده‌های هزینه‌های دفاعی ناتو استفاده کردم.

انتشار گاز‌های نظامی: شکاف گزارش‌دهی

در حال حاضر، کشور‌ها - از جمله کشور‌های عضو اتحادیه اروپا - طبق کنوانسیون چارچوب سازمان ملل متحد در مورد تغییرات اقلیمی (UNFCCC) ملزم به گزارش سیستماتیک انتشار گاز‌های گلخانه‌ای نظامی نیستند. انتشار گاز‌های گلخانه‌ای مستقیم نظامی می‌تواند داوطلبانه در دسته‌های خاصی گنجانده شود، اما این دسته‌ها مبهم و به طور متناقضی مورد استفاده قرار می‌گیرند. علاوه بر این، داده‌های غیرنظامی و نظامی می‌توانند بدون تجزیه و تحلیل، با هم ترکیب شوند. علاوه بر این، برای ارزیابی کل ردپای کربن نظامی، تجزیه و تحلیل بیشتری مورد نیاز است.

۲۳ کشور عضو اتحادیه اروپا و ناتو در گزارش‌های خود به UNFCCC، در مجموع ۶.۹ میلیون تن معادل دی‌اکسید کربن (MtCO₂e) از انتشارات نظامی را تحت دسته‌بندی‌های مربوطه برای سال ۲۰۲۱ گزارش کردند. با این حال، تحقیقات من کل ردپای کربن نظامی را برای سال ۲۰۲۱ تقریباً ۳۹ MtCO₂e تخمین زده است که بیش از پنج برابر این مقدار است.

لازم به ذکر است که چارچوب گزارش‌دهی UNFCCC مستلزم گزارش انتشار مستقیم (معروف به انتشار «دامنه ۱») برای حذف شمارش مضاعف است. با این حال، تصمیمات سیاستی - به ویژه مربوط به اولویت‌های هزینه - مستلزم در نظر گرفتن کل ردپای کربن است. برای انتشار گاز‌های گلخانه‌ای نظامی، این شامل انتشار مستقیم ناشی از مصرف سوخت در کشتی‌ها و تأسیسات هوایی، دریایی و زمینی («دامنه ۱») و انتشار غیرمستقیم ناشی از انرژی خریداری شده («دامنه ۲») و زنجیره‌های تأمین، از جمله تولید تجهیزات («دامنه ۳») می‌شود. تخمین‌های من، بر اساس داده‌های کلی هزینه‌های ناتو، شامل هر سه دامنه لازم برای تخمین کل ردپای کربن نظامی است.

افزایش‌های پیش‌بینی‌شده تحت نظارت ReArm Europe

در پاسخ به تنش‌های ژئوپلیتیکی فعلی، این شکاف در میزان انتشار گاز‌های گلخانه‌ای نظامی به مانعی حتی بزرگتر برای مدیریت اقلیمی تبدیل خواهد شد. اتحادیه اروپا از طریق طرح ReArm Europe خود، ۸۰۰ میلیارد یورو هزینه نظامی اضافی بین سال‌های ۲۰۲۵ تا ۲۰۲۸ را پیش‌بینی می‌کند که افزایشی بیش از ۵۰ درصدی در هزینه‌های نظامی سالانه در مقایسه با سال ۲۰۲۴ را نشان می‌دهد.

بر اساس پیش‌بینی‌های محافظه‌کارانه، من تخمین می‌زنم که این امر می‌تواند ردپای کربن نظامی اتحادیه اروپا و ناتو را به تقریباً ۹۵ میلیون تن CO₂e افزایش دهد، که افزایشی بیش از ۱۴۰ درصدی در مقایسه با انتشار گاز‌های گلخانه‌ای در سال ۲۰۲۱ است. این مجموع بیشتر از انتشار سالانه ملی چندین کشور عضو اتحادیه اروپا با اندازه متوسط مانند پرتغال یا کرواسی خواهد بود.

این پیش‌بینی‌ها با سایر مطالعات اخیر سازگار است:

تحلیل جدید TPNS-TNI از افزایش انتشار گاز‌های گلخانه‌ای نظامی که در صورت تحقق هدف جدید هزینه‌های ۳.۵ درصدی تولید ناخالص داخلی توسط کشور‌های عضو ناتو ایجاد می‌شود.

یک مطالعه به رهبری CEOBS نشان می‌دهد که افزایش هزینه‌های نظامی جهانی، خطری جدی برای دستیابی به هدف ۱۳ توسعه پایدار در مورد اقدامات اقلیمی محسوب می‌شود.

یک مطالعه‌ی Nature Communications در سال ۲۰۲۵ تخمین می‌زند که روند هزینه‌های نظامی می‌تواند انتشار جهانی CO₂ را تا سال ۲۰۳۰ بین ۱.۱٪ تا ۲.۵٪ افزایش دهد.

همه به افزایش قابل توجه انتشار گاز‌های گلخانه‌ای مرتبط با افزایش برنامه‌ریزی‌شده یا پیش‌بینی‌شده در هزینه‌های نظامی اشاره دارند.

اقدامات اقلیمیِ به خطر انداختن

شواهد نشان می‌دهد که طرح ReArm Europe، اهداف جدید هزینه‌های ناتو و سایر سیاست‌های مشابه، اهداف توافق‌نامه اقلیمی پاریس را به خطر می‌اندازد. با این حال، به نظر می‌رسد دولت‌ها این احتمال را نادیده می‌گیرند، تا حدودی به دلیل اولویت بی‌چون و چرای فعالیت‌های نظامی و تا حدی به دلیل گزارش‌های ضعیف داده‌ها. دولت‌های اروپایی ادعای رهبری در زمینه آب و هوا را دارند، اما انتخاب‌های سیاستی آنها بسیار ناکافی است.

در نتیجه، من سه توصیه، به ویژه برای اتحادیه اروپا، ارائه می‌دهم: الزام گزارش‌دهی شفاف از تمام انتشارات گاز‌های گلخانه‌ای نظامی مستقیم (محدوده ۱) به کنوانسیون سازمان ملل متحد در مورد تغییرات اقلیمی (UNFCCC).

الزام گزارش‌دهی شفاف از تمام انتشار گاز‌های گلخانه‌ای نظامی مستقیم و غیرمستقیم (محدوده‌های ۱، ۲، ۳) از طریق گزارش‌های سالانه وزارتخانه‌های دفاع؛ و

در تصمیمات دولتی در مورد سیاست‌های امنیتی، اولویت بیشتری به اهداف توافق‌نامه پاریس بدهید.