نقد و تحليلي بر آثار سينمايي هاليوود (دوره جديد) - 7

پرستيژ؛ تعليقي سينمايي بر بستر شعبده و جادو

فيلم «پرستيژ» ساختار بسيار جذاب، گيرا و منسجمي دارد و بدنه روايي آن بر مبناي فضاي معماگونه تعليق و جنايتي استوار است كه در اتمسفر شعبده و جادو شكل و بيان بديع و گيرايي را به خود مي گيرد.

کد خبر: ۱۲۹۸۴۵

دوشنبه - ۱۶ خرداد ۱۳۹۰ / June 06, 2011

گروه فرهنگي «خبرگزاري دانشجو»؛ با قاطعيت مي توان گفت كه «پرستيژ» از جهت ساختاري و ويژگي‌هاي بصري از جمله برترين آثار سينمايي معاصر جهان است كه داستان خود را بر دو مبنا استوار كرده است؛ يكي استفاده از جذابيت عمل خارق العاده شعبده و ديگري استعانت از يك رگه معمايي- جنايي كه در طول فيلم هم‌پوشاني قابل توجه و تحسين برانگيزي را پديد آورده است.

فيلم روايت يك رقابت است در فضاي ملهم از ترديد، جنايت و تعليق كه همه اينها در يك ساختار منسجم سينمايي به نتيجه‌اي درخور توجه و بايسته و شايسته نائل مي آيند.

در فيلم «پرستيژ» مخاطب اساساً با يك فضاي حرفه‌اي و استاندارد روبرو است و همه چيز آن از جمله ميزانسن‌ها، بازي‌ها، داستانك‌ها، روايت‌هاي فردي، چينش وسائل، استفاده از پديده شعبده و بالاخره در هم آميزي مبتكرانه و هنرمندانه تمام عناصري كه مي توانسته‌اند به هر چه بهتر روايت شدن داستان فيلم كمك كنند، به جهت ساختاري در اوج است.

در عين حال كريستوفر نولان تلاش كرده است در بستر يك روايت جذاب و گيراي سينمايي همراه با خلاقيت‌ها و ابتكارات بديع و هنرمندانه، مفاهيم تامل برانگيزي را براي مخاطب به تصوير بكشد.

اينكه در دل يك داستان انساني و در فضاي ملهم از رقابت ميان دو شعبده باز موقعيتي فراهم مي شود تا بسياري از مفاهيم انساني و هستي شناسانه به شكل سينما ورزانه، براي مخاطب روايت شود و انسانيت انسان در كشاكش رقابت دنيايي و در ميان حجم تاريك روابط مبهم انساني و در عين حال تلاش براي تصرف هر چه بيشتر و بهتر در دل و ديده مخاطب، مفهومي است كه از وراي داستان خلاقانه «پرستيژ» در ذهن مخاطب تداعي مي شود.

اينكه اين فيلم به لحاظ مضموني تا چه حد توانسته است انگاره‌هايش را مبتني بر هستي شناسي ديني استوار كند، جاي سوال و تامل جدي دارد، اما نكته اينجاست كه اين فيلم توانسته در يك ساختار منسجم سينمايي و در يك روند استاندارد حرفه‌اي به مضموني كه قصد ارائه تصوير آن را داشته است، به خوبي دست يابد، حال بايد ديد استفاده از مفهومي همچون شعبده و جادو و پيچ و تابي كه در دل پشت صحنه روند ايجابي و سلبي اين پديده وجود دارد، به چه نتايجي منجر مي شود و اساساً در آن حوزه چگونه بايد اين فيلم را نقد كرد.

فضاي جادوگري و شعبده بازي كه البته در فيلم «پرستيژ» مضمون غالب و اشاره‌اي اصلي نه جادوگري، بلكه شعبده بازي است در فضاي ملهم از انگارهاي ديني و مذهبي مبتلا به علامت سوال‌هاي جدي است و وقتي با اين نگاه از دريچه اين منظر فيلم را بازبيني و مرور مي كنيم در تصديق مضمون و روند روايت به اين نكته نائل مي آيم كه موضع فيلم درباره تصرفات اين چنيني در عقل و دل و ديده مخاطب چيست.

شايد «پرستيژ» چنين دغدغه‌اي نداشته باشد و كارگردان از چنين منظري به روايت بصري فيلمش نگاه نكرده باشد و صرفاً بتوان «پرستيژ» را در حيطه روايتي سينما ورزانه و تلاش بصري صرف گنجاند و تعريف كرد، اما نمي توان انكار كرد كه فيلم به لحاظ مضموني و مفهومي حتي پس از پايان نمايش در ذهن تماشاچي ادامه خواهد يافت و اثرات خود را چه به لحاظ ايجابي و چه از جنبه سلبي و با هر رويكردي بر جاي خواهد گذاشت.

«پرستيژ» از اين لحاظ فيلمي شديداً قابل تامل و قابل تحليل است و نهايتاً اينكه آن چه مسلم است «پرستيژ» به لحاظ سينمايي اثر برجسته‌اي است كه از جنبه‌هاي مختلف از استانداردهاي قابل توجهي برخوردار است؛ فيلمي كه مي توان از آن به مثابه يك كلاس درس براي هنرجويان سينمايي بهره برد، با فيلمنامه‌اي منسجم و روايتي خوب، ريتم مناسب و ميزانسي دقيق./انتهاي پيام/