گزارش|

روایت تاریخی از بالگردهای غنیمتی آمریکایی‌ها در طبس/ سرنوشت عجیب CH-53 سی استالیونی که به غنیمت ایران درآمد

در شبی که قرار بود صحرای طبس صحنه یک عملیات برق‌آسای آمریکایی باشد، شکست نیرو‌های ویژه دلتا در عملیات "پنجه عقاب" به غنیمتی بی‌بدیل برای ایران تبدیل شد؛ بالگرد‌های غول‌پیکر CH-۵۳ سی استالیون که برای نجات جاسوس‌ها آمده بودند، به واسطه طوفان شن در دل کویر زمین‌گیر شدند تا سرنوشتی عجیب پیدا کرده و در لباس نیروی دریایی ایران خدمت کنند.

کد خبر: ۱۳۰۱۶۰۱

دوشنبه - ۰۳ آذر ۱۴۰۴ / November 24, 2025

به گزارش خبرنگار حوزه امنیت دفاعی خبرگزاری دانشجو ؛ در تاریخ پرفراز و نشیب روابط ایران و آمریکا، کمتر رویدادی به اندازه شکست عملیات "پنجه عقاب" در صحرای طبس، نمادین و تاثیرگذار بوده است.

این عملیات که با هدف آزادسازی جاسوس های گروگان گرفته شده آمریکایی طراحی شده بود، نه تنها با شکستی تحقیرآمیز برای ارتش ایالات متحده به پایان رسید، بلکه میراثی پولادین و غیرمنتظره را برای نیروهای مسلح ایران به جا گذاشت:

بالگردهای غول‌پیکر CH-53 سی استالیون، پرنده‌هایی که قرار بود مجری یک عملیات سری باشند اما در نهایت به غنیمتی ارزشمند تبدیل شدند.

سی استالیون های آمریکایی قبل آغاز عملیات، آرم و علائم نیروی دریایی آمریکا از روی آن ها پاک شد

از کانال سوئز تا سواحل ایران

داستان حضور این بالگردها در ایران، پیش از حادثه طبس آغاز می‌شود. در پی جنگ یوم کیپور در سال ۱۹۷۳ و عملیات مین‌ریزی در کانال سوئز، شاه ایران که به دنبال تقویت توانایی‌های دفاعی و تهاجمی نیروی دریایی خود بود، به اهمیت داشتن یک بالگرد قدرتمند با قابلیت مین‌روبی پی برد. این نیاز استراتژیک منجر به سفارش و خرید شش فروند بالگرد RH-53D Sea Stallion از ایالات متحده شد. این بالگردها که قدرتمندترین بالگرد ها در ناوگان ایران بودند، برای خدمت در نیروی دریایی ارتش  وارد کشور شدند.

شن ها مامور خدا بودند/ شبی که صحرا غنیمت چند ده میلیون دلاری داد

در اردیبهشت ماه ۱۳۵۹، صحرای طبس میزبان نیروهای ویژه آمریکایی و ناوگانی از بالگردهای سی استالیون بود که برای اجرای عملیات پنجه عقاب اعزام شده بودند.

نقشه و چینش هواگرد های آمریکایی در شب حادثه طوفان شن و زمینگیر شدن متجاوزان

اما طوفان شن و نقص فنی، این عملیات پیچیده را با فاجعه روبرو کرد و نیروهای آمریکایی مجبور به عقب‌نشینی شتاب‌زده شدند، در حالی که چندین فروند از بالگردهای پیشرفته خود را در دل کویر ایران رها کردند.

در ابتدا 6 فروند بالگرد در طبس غنیمت رفتند که در بمباران صبح فردای حادثه توسط اف 4 های نهاجا به دستور بنی صدر 3 فروند  کاملا نابود شدند. سه فروند CH-53 هم به غنیمت ارتش در آمد که یکی از آنها به دلیل آسیب های بالا به بدنه برای تأمین لوازم یدکی (Cannibalization) مورد استفاده قرار گرفت، دیگری به مراکز تعمیراتی و بازآماد (اورهال) منتقل شد و سومی پس از تعمیرات، به ناوگان عملیاتی پیوست.

بدنه نمونه اوراق شده که قطعات آن در تعمیر باقی ناوگان هوادریا به کار گرفته شد

از غنیمت تا خدمت، سرنوشت یک غول آهنین

فارغ از تعداد دقیق، این غنائم جنگی به سرعت به یک سرمایه ارزشمند برای نیروهای مسلح ایران، به ویژه در آستانه جنگ تحمیلی عراق، تبدیل شدند. متخصصان ایرانی با تلاشی بی‌وقفه موفق شدند تعدادی از این پرنده‌ها را به چرخه عملیاتی بازگردانند.

این بالگردها به ناوگان شش فروندی که پیش از انقلاب خریداری شده بود، اضافه شدند و توان ترابری سنگین هوادریای نیروی دریایی ارتش را به شکل چشمگیری افزایش دادند.

در طول هشت سال دفاع مقدس، CH-53 های ایرانی در نقش ترابری و لجستیک درخشیدند. با توانایی حمل باری نزدیک به ۱۱ تن، این بالگردها قدرتمندترین ابزار برای جابجایی نیرو، تجهیزات سنگین و پشتیبانی از رزمندگان در جبهه‌های مختلف بودند و نقشی حیاتی ایفا کردند.

سی استالیون در عملیات خیبر

پاسخ به یک سوال، بالگرد های مستقر در صحرای طبس، ماکت یا واقعی؟

همانطور که پیشتر عنوان شد ارزش دلاری بالگرد های مذکور بسیار بالا بوده است و حضور آن ها در یگان های پروازی ممکن بوده است.

پس به همین دلیل توجیهی ندارد بالگرد های با ارزشی مثل سی استالیون در میانه صحرا رها شوند.

در کنار این مسله به دلیل ارزش تاریخی واقع مذکور، تعدادی نمونه ماکت یک به یک در ابعاد واقعی و متناسب با تصاویر با دقت بالا ساخته شدند و در به جا مانده های پایگاه موقت آمریکایی ها در صحرای طبس مستقر شدند که البته این مسله روی تابلو های راهنما هم ذکر شده است.

امروزه و پس از گذشت بیش از چهار دهه، بالگرد سی استالیون همچنان به عنوان بزرگترین و قدرتمندترین بالگرد تاریخ ایران شناخته می‌شود.

امروزه این بالگرد ها در نیروی دریایی ارتش خدمت میکنند و ارتقا های مختلف عملیاتی به خود دیده اند و در نقش مین روب و ترابری به سرزمین مقدس ایران خدمت میکنند.

سرنوشت عجیب این پرنده‌ها، روایتی از یک شکست نظامی برای یک ابرقدرت و تبدیل آن به یک فرصت استراتژیک برای ایران است؛

غول‌های آهنی که روزی برای یک ماموریت خصمانه به ایران آمدند اما برای همیشه در این خاک ماندگار شدند و لباس خدمت به کشور را بر تن کردند و روی ناوبندر های نیروی دریایی ایران فراتر از مرز های سرزمینی ایران به صیانت از منافع ملی ایران مشغول هستند.