گزارش|

" آسمان‌آبی "خاکی شد/ گلستان اسیر ریزگرد‌‌های خارجی

چندسالی از میزبانی گلستان از ریزگرد‌های داخلی و خارجی می‌گذرد؛ اما بسیاری از اقدامات پیشگیرانه داخلی به دلایل مختلف از جمله تزریق قطره‌چکانی اعتبارات ابتر مانده و تحولات اثربخشی برای هم‌افزایی با ترکمنستان در خصوص مدیریت ریزگرد‌های صحرای قره‌قوم که شدیداً گلستان را تهدید می‌کند؛ دیده‌نمی‌شود.

کد خبر: ۱۳۰۵۵۱۴

چهارشنبه - ۲۶ شهريور ۱۴۰۴ / September 17, 2025

به گزارش گروه استان‌های خبرگزاری دانشجو ، " آسمان آبی" یکی از مواهب خدادادی و از جمله دلخوشی‌های اهالی گلستان بود که مرهمی بر درد و رنج، فقر ، محرومیت و کم برخورداری مردمان این خطه به حساب می‌آمد.

در سنوات گذشته استان گلستان با آب و هوای مطبوع، جنگل‌های سرسبز و دشت‌های رنگارنگش در کشور شناخته می‌شد؛ اما تغییرات اقلیمی در کنار دستبرد و دست اندازی بشر در طبیعت سبب شد که خاطره آسمان آبی در گلستان به یک رویا تبدیل شود.

در حدود یک دهه اخیر، شکل‌گیری کانون‌های ریزگرد در مناطق شمالی استان گلستان و فعال‌تر شدن هسته‌های گرد و خاک در صحرای قره قم کشور ترکمنستان موجب شد که هر از گاهی مردم این استان میزبان غول خاکی باشند.

در آخرین نوبت این رخداد تلخ، روز بیست و چهارم شهریور، تمام گستره گلستان را کرد و بخش زیادی از دیار هیرکان، زیر لایه‌ای از خاک و غبار پنهان شد و زندگی عادی مردم تحت الشعاع قرار گرفت.

افت شعاع دید افقی، کاهش کیفی هوا، دشواری در ترددهای جاده‌ای از جمله پیامدهای هجوم این ریزگردها به گلستان بود.

تهدیدات این مهمان خاکی بر کهنسالان، خردسالان، بیماران تنفسی و افراد دارای بیماری‌های مزمن زمینه‌ای بیشتر بود؛ تا جاییکه تردد آنها در معابر عمومی برای آنها پرخطر اعلام شد.

در کنار همه این مشکلات، بخش زراعت و صنعت هم از طوفان گرد و خاک در امان نماند و فعالیت تعدادی از واحدهای صنعتی مختل و زمین‌های زراعی بسیاری از جمله مزارع توتون خسارت دید.

سابقه ریزگرد در گلستان

از سال ۱۳۹۳ استان گلستان به جمع ۲۲ استان بیابانی کشور پیوست و کانون‌های گرد و غبار داخلی در مناطق شمالی این خطه تشکیل شد. چند سال بعد، طرح‌های متعددی برای مقابله با این مهمان ناخوانده در گلستان ارائه و تصویب شد؛ اما اکثر به نتیجه مطلوب نرسید.

طرح‌های آبخیزداری، احیای مراتع، کاشت گونه‌های مقاوم ،راه‌اندازی بادشکن‌های سبز ، توسعه زراعت چوب، احیای تالاب‌ها و پهنه‌های آبی شمال گلستان از جمله مواردی بود که در سال‌های گذشته به صورت موقت و گذرا در دستور کار مسئولان قرار گرفت؛ اما هر یک از آنها به دلایل مختلفی ابتر ماند.

دولت سیزدهم خطر بزرگ را دفع کرد

فرایند احیا و نجات خلیج گرگان تنها موردی بود که در سالیان گذشته به نتیجه مطلوب رسید. اختصاص حدود ۵۰۰ میلیارد تومان اعتبار برای نجات خلیج گرگان در دولت سیزدهم سبب شد تا ۴۰۰ هزار هکتار از این پهنه آبي احیا و یا حداقل نمور بماند.

موضوعی که در صورت کم کاری دولت وقت نتایج اسفناکی به همراه داشت و می‌توانست خلیج گرگان را به سرانجام دریاچه ارومیه مبتلا کند و بزرگترین کانون ریزگردهای نمکی و خطرناک نیمه شمالی کشور را تشکیل دهد .خوشبختانه با ویژه‌بینی دولت سیزدهم این طرح عظیم به سرانجام رسید و خطری بزرگ از بیخ گوش گلستانی‌ها گذشت.

اقدامات مقابله‌ای با پیشرفت بیابان‌زایی همخوانی ندارد

دکتر محمدرضا ملاعباسی، از محققان حوزه مقابله با بیابان زایی در گفت‌وگو با خبرنگار دانشجو اظهارکرد : مطابق داده‌های موجود، ریزگردها در این استان شمالی ۲ منشا داخلی و خارجی دارند که عمده دلایل داخلی آن تخریب مراتع و تبدیل آن به اراضی زراعی، کشت در اراضی کشاورزی کم بازده، خشک شدن تالاب‌ها و چرای بیش از حد دام در مراتع» و عمده دلایل خارجی آن که بیشترین سهم را دارند، صحرای «قره‌قوم» کشور ترکمنستان و ورود گردو غبار از برخی استان‌های همجوار است.

این استاد دانشگاه گفت: در شمال گلستان حدود ۳۰۰ هزار هکتار مرتع در معرض بیابانی شدن است که ۱۳۰ هزار هکتار آن در شرایط بحرانی بیابان‌زایی و تولید ریزگرد قرار دارد.

وی یادآور شد: شتاب در اجرای طرح‌های علاج بخشی در پیشگیری و مقابله با بیابان‌زایی در مراتع گلستان یک ضرورت است و روند فعلی اجرای طرح‌های احیا، اصلاح و بیابان‌زدایی ناکافی بوده و با روند روبه پیشرفت بیابان‌زایی همخوانی ندارد.

منشا ریزگرد‌ها ترکمنستان بود

عبدالغفور غراوی جانشین مرکز مدیریت بحران استانداری گلستان در گفتگو با خبرنگاران اظهار کرد: طی روزهای گذشته در استان گلستان، شاهد نزولات جوی بودیم و بر اساس پیگیری‌های انجام شده از طریق محیط زیست و هواشناسی مشخص شد که ریزگردهای اخیر منشا خارجی داشتند.

وی ادامه داد: انتظار داريم که گروه‌های پر خطر از حضور در فضای عمومی و ترددهای بی‌مورد پرهیز کنند.

غراوی گفت : جلسه‌ای در خصوص بررسی آخرین وضعیت وقوع این رخداد در استانداری گلستان برگزار شد و مقرر شد آخرین اقدامات انجام شده برای جلوگیری از وقوع مجدد این روزگردها ارزیابی و تصمیمات لازم اتخاذ شود.

قدیر حسن‌زاده مدیر کل حفاظت محیط زیست استان گلستان هم گفت: احیای تالاب‌های بین‌المللی آلماگل ، آجی گل، آلاگل و گمیشان در دستور کار محیط زیست قرار دارد و در حال حاضر فرایند احداث ایستگاه پمپاژ برای تالاب گمیشان در حال انجام است.

وی افزود: انتظار می‌رود تا دهه فجر عملیات پمپاژ آب از دریای خزر به تالاب بین المللی گمیشان که به عنوان یکی از کانون‌های ریزگرد مطرح شده است، به پایان رسیده و عملیات آبگیری آغاز شود.

اراضی مستحدثه مستعد خیزش خاک شده‌اند

مدیرکل هواشناسی گلستان هم در گفتگو با خبرنگاران اظهار کرد: طی دو روز گذشته جریان باد قالب از سمت کشور ترکمنستان به مناطق مرکزی استان گلستان بوده و سبب شده توده گرد و غبار خارجی وارد این استان شود. امان محمد کمالی افزود: خشکسالی‌های گسترده طی ۴ سال اخیر و افت محسوس پوشش گیاهی در مناطق همجوار با کشور ترکمنستان و همچنین اراضی مستحدثه در سواحل گلستان موجب تشدید وقوع ریزگردها شده است.

پایان سخنان آنکه وجود برنامه‌های متعدد برای مقابله با بیابان زایی و صرف برگزاری جلسات و میز گردهای تخصصی دردی از استان گلستان دوا نمی‌کند. گلستانی‌ها انتظار دارند که دولت مردان برای مانایی تنها دلخوشی آنها که همانا "آسمان آبی" است؛ اهتمام بیشتری مصروف کنند. تزریق منابع مالی مناسب و ارتقای تعاملات زیست محیطی بین المللی به ویژه با کشور ترکمنستان از جمله راهکارهایی است که می‌تواند مانع هجوم پرشمار این غول خاکی به گلستان شود و یا حداقل شدت و دفعات وقوع این رخداد تلخ را کاهش دهد.