گزارش |

پاسخی به شایعه ارتش نداشتن ژاپن/ هزینه‌های نظامی آن ۵ برابر ایران است!

برخلاف یک باور رایج، ژاپن نه تنها دارای یکی از مدرن‌ترین و قدرتمندترین ارتش‌های جهان است، بلکه با بودجه دفاعی سرسام‌آور ۵۶ میلیارد دلاری - بیش از پنج برابر بودجه نظامی ایران - در حال تبدیل شدن به سومین قدرت نظامی بزرگ کره زمین است.

کد خبر: ۱۳۰۶۲۵۹

جمعه - ۱۶ آبان ۱۴۰۴ / November 07, 2025

به گزارش خبرنگار بین الملل خبرگزاری دانشجو ؛  یک تصور غلط و رایج در افکار عمومی جهان، به ویژه در ایران، وجود دارد که کشور ژاپن به دلیل قانون اساسی صلح‌طلب خود فاقد هرگونه نیروی نظامی است. این شایعه که ریشه در پیامدهای جنگ جهانی دوم دارد، تصویری از یک کشور کاملاً غیرنظامی و متمرکز بر اقتصاد و فناوری ترسیم می‌کند. اما واقعیت میدانی، تفاوت بنیادینی با این تصور دارد. ژاپن نه تنها دارای یکی از مدرن‌ترین، پیشرفته‌ترین و قدرتمندترین نیروهای نظامی جهان است، بلکه در میانه یک تحول استراتژیک تاریخی قرار گرفته که آن را به یکی از بزرگترین قدرت‌های نظامی قرن بیست و یکم تبدیل خواهد کرد.

در ادامه، به تحلیل دقیق ساختار، توانمندی‌ها و بودجه نظامی ارتش ژاپن (JSDF) می‌پردازیم و با ارائه یک تحلیل مقایسه‌ای با بودجه نظامی ایران، مقیاس واقعی قدرت نظامی توکیو را آشکار می‌کنیم.

ژاپن با عبور از دکترین صرفاً دفاعی و حرکت به سوی یک نقش فعال‌تر در امنیت منطقه‌ای، که با بودجه‌ای سرسام‌آور پشتیبانی می‌شود، در حال بازتعریف جایگاه خود در معادلات ژئوپلیتیک جهانی است.

بخش اول، نگاهی به ماهیت ارتش ژاپن بعد از جنگ جهانی دوم

برای درک ماهیت منحصربه‌فرد ارتش ژاپن، باید به تاریخ پس از جنگ جهانی دوم بازگشت. پس از تسلیم بی‌قید و شرط ژاپن در سال ۱۹۴۵، این کشور تحت اشغال نیروهای متفقین به رهبری آمریکایی ها  قرار گرفت. یکی از اصلی‌ترین اهداف این اشغال، غیرنظامی کردن کامل ژاپن و دور کردن ژاپنی ها از اقدامات نظامی بوده است.

ماحصل این رویکرد، تدوین قانون اساسی جدید ژاپن تحت استعمار آمریکا سال ۱۹۴۷ بود که در قلب آن ماده ۹ قرار داشت. این ماده یک سند تاریخی بی‌نظیر است که به صراحت بیان می‌کند:

"مردم ژاپن برای همیشه جنگ را به عنوان حق حاکمیتی یک ملت و تهدید یا استفاده از زور را به عنوان وسیله‌ای برای حل و فصل اختلافات بین‌المللی کنار می‌گذارند. برای تحقق هدف بند پیشین، نیروهای زمینی، دریایی و هوایی و همچنین سایر پتانسیل‌های جنگی، هرگز حفظ نخواهند شد. حق جنگ‌افروزی دولت به رسمیت شناخته نخواهد شد."

این ماده قانون اساسی، ژاپن را به اولین و تنها کشور جهان با چنین محدودیت قانونی علیه نظامی‌گری تبدیل کرد. با این حال، تحولات ژئوپلیتیک به سرعت این ایده‌آل‌گرایی را به چالش کشید. با آغاز جنگ کره در سال ۱۹۵۰ و خروج نیروهای آمریکایی از ژاپن برای شرکت در آن جنگ، خلاء امنیتی عمیقی در این کشور ایجاد شد. به توصیه ژنرال داگلاس مک‌آرتور، فرمانده عالی نیروهای متفقین، ژاپن "پلیس ذخیره ملی" را با ۷۵,۰۰۰ نیرو تأسیس کرد که سنگ بنای ارتش نوین این کشور شد. این نیرو در سال ۱۹۵۴ به طور رسمی به نیروهای دفاع‌ازخود ژاپن (JSDF) تغییر نام داد که عملا هزینه های یک ارتش رسمی را داشت با دو تفاوت:

1: بودجه تحت نام نیروی دفاع از خود تخصیص داده میشد

2: تمام اقدامات نظامی تحت نظر آمریکا بوده و هزینه اقامت و عملیات نظامیان آمریکایی در ژاپن بر عهده دولت ژاپن است. در کنار بحث مالی، پذیرش نوعی کاپیتالسیون توسط ژاپن به سربازان آمریکایی نوعی مصونیت قضایی داده شده که تخلفات متعددی از جمله تجاوز جنسی به زنان ژاپنی اعتراضات زیادی را در ژاپن به همراه داشته است.

کالبدشکافی یک قدرت نظامی مدرن، ارتش پرهزینه ژاپن را بیشتر بشناسید

نام "نیروهای دفاع‌ازخود" نباید توانایی‌های تهاجمی محدود و تجهیزات دفاعی صرف را به ذهن متبادر کند. JSDF یک ارتش کاملاً مدرن با حدود ۲۵۰,۰۰۰ پرسنل فعال و مجهز به پیشرفته‌ترین فناوری‌های نظامی جهان است. این ارتش هیچ تفاوت تکنیکی و تاکتیکی با ارتش های مشابه ندارد و از همان نظام بودجه و تجهیزات پیروی میکند با این تفاوت که در سطح استراتژیک مطابق با سیاست گذاری آمریکا فعالیت میکنند و بار بودجه مضاعف سربازان آمریکایی هم بر عهده این ارتش است.  این نیرو از سه شاخه اصلی تشکیل شده است:

۱. نیروی  زمینی ژاپن (JGSDF)

این نیرو با حدود ۱۵۰,۰۰۰ پرسنل، مسئولیت اصلی دفاع از خاک ژاپن را بر عهده دارد. نیروی زمینی دفاعی به دلیل تمرکز بر فناوری و تحرک بالا شناخته می‌شود.

تجهیزات کلیدی

ستون فقرات زرهی این نیرو را تانک‌های اصلی میدان نبرد "تایپ ۱۰" تشکیل می‌دهند که یکی از پیشرفته‌ترین تانک‌های جهان با قابلیت‌های شبکه‌محور و تحرک فوق‌العاده است.

در کنار آن، تانک‌های "تایپ ۹۰"، خودروهای رزمی پیاده‌نظام و سیستم‌های توپخانه‌ای مدرن قرار دارند. JGSDF همچنین یک تیپ واکنش سریع آبی-خاکی برای دفاع از جزایر دورافتاده جنوبی ژاپن ایجاد کرده که نشان‌دهنده تغییر تمرکز به سمت عملیات دریایی و ساحلی است.

۲. نیروی دریایی دفاعی ژاپن (JMSDF)

بدون شک، JMSDF یکی از قدرتمندترین و پیشرفته‌ترین نیروهای دریایی در سطح جهان و به اعتقاد بسیاری از تحلیلگران، دومین نیروی دریایی توانمند در اقیانوس آرام پس از آمریکاست.

تجهیزات کلیدی: این نیرو دارای ناوگان بزرگی از ناوشکن‌های بسیار پیشرفته است، از جمله ناوشکن‌های کلاس "کنگو" و "آتاگو" که مجهز به سامانه رزمی Aegis برای دفاع موشکی بالستیک هستند. نقطه عطف توانایی این نیرو، ناوهای بالگردبر کلاس "ایزومو" است. این ناوهای ۲۷,۰۰۰ تنی در حال تغییر کاربری برای حمل جنگنده‌های رادارگریز F-35B با قابلیت برخاست عمودی هستند و عملاً ژاپن را پس از دهه‌ها دوباره به جمع کشورهای صاحب ناو هواپیمابر بازمی‌گردانند.

ناوگان زیردریایی‌های کلاس "سوریو" و "تایگی" نیز از بی‌صداترین و پیشرفته‌ترین زیردریایی‌های دیزلی-الکتریک جهان محسوب می‌شوند و توانایی ضد زیردریایی JMSDF زبانزد است.

۳. نیروی هوایی ژاپن (JASDF)

این نیرو مسئولیت دفاع از حریم هوایی گسترده ژاپن را بر عهده دارد و به دلیل کیفیت بالای خلبانان و تجهیزاتش شهرت دارد.

تجهیزات کلیدی: ستون فقرات JASDF را جنگنده‌های برتری هوایی میتسوبیشی F-15J (نسخه تولید تحت لیسانس F-15) و جنگنده بومی میتسوبیشی F-2 (بر اساس F-16) تشکیل می‌دهند. اما مهم‌ترین سرمایه‌گذاری این نیرو، خرید بیش از ۱۴۰ فروند جنگنده نسل پنجم و رادارگریز لاکهید مارتین F-35 است که ژاپن را به بزرگترین اپراتور خارجی این جنگنده تبدیل می‌کند.

این نیرو همچنین به هواپیماهای آواکس (هشدار زودهنگام و کنترل هوابرد) و هواپیماهای سوخت‌رسان مجهز است که توانایی عملیاتی آن را به طور چشمگیری افزایش می‌دهد.

علاوه بر این سه شاخه، ژاپن سرمایه‌گذاری سنگینی در حوزه‌های فضایی، سایبری و جنگ الکترونیک انجام داده و در حال توسعه سلاح‌های هایپرسونیک و ریل‌گان (تفنگ الکترومغناطیسی) است تا برتری فناورانه خود را در برابر رقبای منطقه‌ای حفظ کند.

بخش سوم: هزینه های نظامی، ژاپن به اصطلاح بی ارتش، 5 برابر ایران هزینه نظامی دارد!

شاید تکان‌دهنده‌ترین جنبه قدرت نظامی ژاپن، بودجه دفاعی آن باشد. ژاپن برای دهه‌ها به طور غیررسمی سیاست حفظ بودجه نظامی در حدود ۱٪ از تولید ناخالص داخلی (GDP) را دنبال می‌کرد. اما این سیاست اکنون به تاریخ پیوسته است.

در مواجهه با قدرت‌گیری نظامی چین، تهدیدات موشکی کره شمالی و چالش های جهانی، دولت ژاپن یک برنامه پنج‌ساله را برای دو برابر کردن هزینه‌های نظامی خود و رساندن آن به ۲٪ از تولید ناخالص داخلی تا سال ۲۰۲۷ تصویب کرده است. این استاندارد هزینه‌ای ناتو است و ژاپن را در کنار قدرت‌های نظامی برتر جهان قرار می‌دهد.

ارقام فعلی: کابینه ژاپن بودجه دفاعی سال مالی ۲۰۲۵ را حدود ۵۶ میلیارد دلار تصویب کرده است.

جایگاه جهانی: با اجرای کامل این برنامه، ژاپن پس از ایالات متحده و چین، سومین بودجه نظامی بزرگ جهان را خواهد داشت و از قدرت‌های سنتی مانند روسیه، بریتانیا، آلمان و هند پیشی خواهد گرفت.

تحلیل مقایسه‌ای با ایران

برای درک مقیاس این ارقام، مقایسه آن با بودجه نظامی ایران بسیار گویاست. بر اساس داده‌های معتبرترین منبع جهانی در این زمینه، مؤسسه بین‌المللی پژوهش‌های صلح استکهلم (SIPRI)، بودجه نظامی ایران در سال ۲۰۲۳ حدود ۱۰.۳ میلیارد دلار بوده است.

یک مقایسه ساده نشان می‌دهد:

بودجه نظامی ۵۶ میلیارد دلاری ژاپن، تقریباً ۵.۵ برابر بودجه نظامی ۱۰.۳ میلیارد دلاری ایران است.

این شکاف عظیم صرفاً یک تفاوت کمی نیست، بلکه یک تفاوت کیفی عمیق را نیز بازتاب می‌دهد. بودجه ژاپن به این کشور اجازه می‌دهد تا گران‌ترین و پیشرفته‌ترین سامانه‌های تسلیحاتی جهان (مانند F-35 با هزینه هر فروند بیش از ۱۰۰ میلیون دلار) را در تعداد بالا خریداری کند، در تحقیق و توسعه فناوری‌های نسل آینده سرمایه‌گذاری کند و رزمایش‌های گسترده و پیچیده‌ای را با متحدان خود، به ویژه آمریکا، برگزار نماید.

در مقابل، بودجه نظامی ایران، در اقتصادی ترین حالت ممکن برای دفاع از سرزمین خود متناسب با تجهیزات بومی طرح ریزی شده است و جنگیدن ارزان و متناسب با الگوهای بومی جزو لاینفک آن بوده است.

شایعه "ارتش نداشتن ژاپن" یک افسانه خطرناک است که واقعیت‌های استراتژیک قرن بیست و یکم را نادیده می‌گیرد. ارتش به اصطلاح دفاعی  ژاپن یک ارتش به تمام معنا، با فناوری برتر، پرسنل آموزش‌دیده و دکترین در حال تحول است.

این کشور نه تنها یک قدرت اقتصادی و فناوری، بلکه یک غول نظامی بیدار شده است که در حال کنار گذاشتن محدودیت‌های خودخواسته پس از جنگ و پذیرش نقشی فعال‌تر در تضمین امنیت خود و منطقه هند-آرام است. بودجه دفاعی سرسام‌آور این کشور که بیش از پنج برابر بودجه نظامی ایران است، به وضوح نشان‌دهنده عزم توکیو برای تبدیل شدن به یک بازیگر تراز اول در عرصه نظامی جهانی است و توسعه رزمی متناسب با صنعت و سرمایه گذاری های زیرساختی، مانند یک بازوی مضاعف قدرت ملی برای ژاپن حتی در شرایط وابستگی به آمریکا بوده است. هرگونه تحلیل از معادلات قدرت در آسیا و جهان بدون در نظر گرفتن ژاپن به عنوان یک قدرت نظامی بزرگ، تحلیلی ناقص و گمراه‌کننده خواهد بود.