گزارش|

ویژه‌برنامه‌های دفاع مقدس صداوسیما؛ مرور خاطرات یا چالش جذب نسل جدید؟

هفته دفاع مقدس فرصتی برای صداوسیماست تا حماسه هشت سال مقاومت ملت ایران را زنده نگه دارد، اما آثار امروز با وجود تنوع برنامه‌ها، هنوز نمی‌توانند همان تأثیر عمیق و احساسی آثار کلاسیک دفاع مقدس را روی نسل جدید ایجاد کنند.

کد خبر: ۱۳۰۷۵۶۸

يکشنبه - ۳۰ شهريور ۱۴۰۴ / September 21, 2025

به گزارش گروه فرهنگ و هنر خبرگزاری دانشجو، اسما نظری، شبکه‌های مختلف تلویزیون امسال با ویژه‌برنامه‌های زنده، گفت‌و‌گو محور، مستند، فیلم‌های سینمایی و پویانمایی تلاش کردند حماسه دفاع مقدس را روایت کنند، اما کارشناسان معتقدند برای اثرگذاری واقعی روی نسل جوان، به قصه‌گویی خلاقانه، شخصیت‌پردازی قوی و فرم‌های روزآمد دیجیتال نیاز است.

هفته دفاع مقدس فرصتی برای صداوسیماست تا یاد و خاطره هشت سال مقاومت ملت ایران را در قالب برنامه‌های تلویزیونی زنده نگه دارد. امسال، شبکه‌های مختلف تلویزیون با کنداکتوری گسترده شامل ویژه‌برنامه‌های زنده، گفت‌و‌گو محور، مستند، فیلم‌های سینمایی و پویانمایی تلاش می‌کنند تا این ایام را به گونه‌ای روایت کنند که همه طیف‌های مخاطب – از کودک و نوجوان تا خانواده و پژوهشگر – درگیر شوند.

اما وقتی نگاه دقیق‌تری به جدول پخش و نوع برنامه‌ها می‌اندازیم، یک پرسش جدی مطرح می‌شودکه آیا آثار امروز توانسته‌اند همان تأثیر عمیق و احساسی آثار کلاسیک دفاع مقدس را روی نسل جدید داشته باشند؟

در دهه‌های ۶۰ و ۷۰، آثار سینمایی و تلویزیونی دفاع مقدس، نه فقط خاطره جنگ، بلکه تجربه واقعی رزمندگان و حال‌وهوای زندگی مردم در زمان جنگ را منتقل می‌کردند. فیلم‌هایی مانند «آژانس شیشه‌ای»، «بوی پیراهن یوسف»، «خانه‌ای روی تپه» و مجموعه‌های مستند و داستانی، با ترکیب قصه‌گویی قدرتمند، شخصیت‌پردازی عمیق و تصویرسازی ملموس از حماسه‌های فردی و جمعی، نسل مخاطب را با فرهنگ مقاومت و ایثار درگیر می‌کردند.

این آثار، هم جذابیت سینمایی داشتند و هم پیام تربیتی و اخلاقی، و به همین دلیل در ذهن نسل‌های مختلف، ماندگار شدند. مخاطبان امروز هنوز خاطره و تأثیر بسیاری از آن آثار را به یاد دارند و این نشان‌دهنده قدرت روایت و انسجام فرهنگی آن دوره است.

امسال نیز صداوسیما با تولید برنامه‌های گسترده‌ای از جمله:

«حماسه‌خوان» و مستند «گردان تخریب» (شبکه یک)

ویژه‌برنامه‌های «صبحانه ایرانی» و «عصر خانواده» (شبکه دو)

«سلام صبح بخیر»، «سه به بعد» و «سمت خدا» (شبکه سه)

«چهارگاه» و برنامه‌هایی، چون «نصرالله» و «رزم‌آهنگ» (شبکه چهار)

پویانمایی «چشمان بیدار» و برنامه‌های کودک و نوجوان

مستند‌ها و پرتره‌های ویژه شبکه مستند، تلاش کرده است یاد و خاطره رزمندگان و حماسه‌های دفاع مقدس را زنده نگه دارد.

با این حال، بسیاری از این آثار بیشتر به مرور خاطرات و اطلاع‌رسانی محدود شده‌اند و از قصه‌گویی خلاقانه و شخصیت‌محور که ویژگی بارز آثار کلاسیک بود، فاصله گرفته‌اند. فرم و زبان تولیدات امروز، کمتر با تجربه زیست و نیاز‌های مخاطب نسل جدید همخوانی دارد؛ نسلی که به روایت‌های کوتاه، تصویری و تعاملی در فضای دیجیتال عادت کرده است.

مقایسه آثار گذشته و امروز نشان می‌دهد:

نسل گذشته با آثار دفاع مقدس ارتباط عاطفی و همذات‌پنداری عمیق داشت، چون روایت‌ها واقعی و ملموس بودند و به زندگی روزمره جنگ گره خورده بودند.

همچنین نسل امروز بیشتر با مرور خاطرات مواجه است؛ حتی حضور پویانمایی و برنامه‌های کودک نیز کافی نیست، چرا که فرم و قصه‌گویی خلاقانه‌ای که باعث جذب و درگیر شدن شود، کمتر دیده می‌شود؛ و برنامه‌های متنوع شبکه‌ها و کنداکتور گسترده، گرچه پوشش جامعی ارائه می‌کند، اما به‌تنهایی نمی‌تواند جایگزین تجربه سینمایی عمیق و جذاب گذشته شود.

از جمله نقاط قوت و ضعف آثار امروز:

تنوع شبکه‌ای و تلاش برای پوشش همه مخاطبان (کودک، خانواده، نوجوان، پژوهشگر)

و تولید برنامه‌های گفت‌و‌گو محور و مستند‌های پرتره و توجه به حوزه‌های کمتر دیده‌شده مانند خدمات پزشکی و نقش جامعه درمانی، میتوان نام برد.

همچین از نقاط ضعف:

فاصله فرم و زبان آثار با نیاز‌های نسل دیجیتال و تمرکز بیشتر روی مرور خاطرات و اطلاعات، نه قصه‌گویی جذاب و شخصیت‌محور و اثرگذاری محدود روی مخاطبان جوان و ناتوانی در ایجاد همذات‌پنداری عاطفی را بیان کرد.

با وجود تلاش گسترده صداوسیما، تجربه نشان می‌دهد آثار امروز توانایی اثرگذاری عمیق گذشته را ندارند و برای جذب نسل جدید به زبان و فرم‌های روزآمد نیاز است. استفاده از روایت‌های کوتاه، تصویرسازی خلاقانه، شخصیت‌پردازی قوی و تعامل با مخاطب در فضای دیجیتال می‌تواند تأثیرگذاری آثار دفاع مقدس را افزایش دهد.

در نهایت، رسانه ملی با حفظ کنداکتور گسترده، باید به سمت تولید محتوای جذاب و خلاقانه حرکت کند تا فرهنگ مقاومت و ایثار نه تنها مرور شود، بلکه برای نسل جدید قابل فهم، ملموس و الهام‌بخش باقی بماند.