یادداشت|

زنجان در محاصره بی‌آبی؛ مشمپا تنها راه نجات نیست

در حالی که حاشیه‌های صدور مجوز‌های زیست‌محیطی سد مشمپا در زنجان جنجال‌آفرین شده، کارشناسان تأکید دارند که موضوع اصلی، حق‌آبه استان از رودخانه قزل‌اوزن است؛ سهم ۱۵ درصدی زنجان در حالی تعیین شده که بیشترین مسیر رودخانه در این استان قرار دارد و کمبود آب شرب و کشاورزی نیازمند مدیریت کلان منابع آبی است.

کد خبر: ۱۳۱۴۲۵۲

سه‌شنبه - ۱۵ مهر ۱۴۰۴ / October 07, 2025

به گزارش گروه استان‌های خبرگزاری دانشجو، مهدی عزیزوند پژوهشگر؛ مهم‌تر از خود سد مشمپا و حاشیه‌های اخیر بر سر مجوز‌های زیست‌محیطی آن، توجه به مسئله حق‌آبه زنجان از رودخانه قزل‌اوزن است.

روال طبیعی اخذ مجوز‌های زیست‌محیطی، مربوط به مرحله مطالعات توجیهی طرح‌های عمرانی است و اصولاً اگر مجوز زیست‌محیطی برای طرحی صادر نشود، نه موافقت نامه‌ای مبادله می‌شود و نه اعتباری دولتی برای آن اختصاص می‌یابد؛ هرچند در حین اجرای یک پروژه و علی‌رغم موافقت‌های اصولی و اولیه، ممکن است ایرادات زیست محیطی به طرح وارد شود.

جدال‌های اخیر بر سر سد مشمپا – از جمله دعوا بر سر صدور مجوز ماده ۳۲ از سوی سازمان برنامه و بودجه، یا ادعای اینکه اعلام شروع مجدد پروژه با وجود ایراد‌های زیست محیطی، صرفاً یک برنامه تبلیغاتی و حتی سوءاستفاده انتخاباتی است – موضوعاتی کم اهمیت و حاشیه‌ای به شمار می‌روند. چرا که اگر علی‌رغم عدم صدور مجوز زیست محیطی برای پروژه‌ای، اعتبار جدیدی در نظر گرفته شود، این امر موجب مسئولیت قانونی سازمان برنامه و بودجه خواهد شد؛ موضوعی که البته بعید به نظر می‌رسد.

موضوع مهم اما، سهم زنجان از حق‌آبه قزل‌اوزن است. استان‌های آذربایجان شرقی، اردبیل، زنجان و گیلان میزبان این رودخانه پرنعمت هستند، اما سؤال اینجاست که آیا میزان سهم تخصیصی حق‌آبه هر استان عادلانه است؟

بر اساس اطلاعات موجود، سهم ۱۵ درصدی زنجان در جلسه تسهیم حدود ۱۰ سال پیش (سال ۱۳۹۴) در وزارت نیرو تعیین شده، در حالی که بیشترین مسیر این رودخانه در استان زنجان قرار دارد. در شرایطی که آب منطقه طارم کاملاً به قزل‌اوزن وابسته است – و حق‌آبه تثبیت شده برای کشاورزان طارم حدود ۱۰۹.۵ میلیون مترمکعب گزارش شده – سؤال این است که آیا این دعوا‌ها بر سر سد مشمپا، راه به بیراهه رفتن نیست؟

واقعیت این است که پدیده فرونشست زمین به زودی به زنجان نیز خواهد رسید و فشار بر منابع زیرزمینی به جای بهره‌برداری از آب‌های سطحی، معکوس کردن یک معادله روشن است.

اگر سد تنظیمی مشمپا که با حدود ۴۰ درصد پیشرفت فیزیکی در حال احداث است و می‌تواند تا افق ۱۴۲۵، کمبود ۳۲ میلیون مترمکعبی آب شرب زنجان و ۱۷ میلیون مترمکعبی آب کشاورزی را جبران کند – بخش کوچکی از حق‌آبه را به منطقه زنجان بازگرداند، کلیدواژه «حق‌آبه» می‌تواند بهانه‌ای برای ساخت و تکمیل سد‌های دیگر نیز شود در نهایت، توسعه و رشد زنجان نیازمند همت بلند، نگرش کلان و رویکرد انقلابی است.