از سوی محققان دانشگاه تهران صورت گرفت

کشف انگل در مزارع مرغ گوشتی ایران / گامی نو در شناخت مهم‌ترین بیماری انگلی طیور کشور

پژوهشگران دانشکده دامپزشکی دانشگاه تهران، برای نخستین بار موفق به شناسایی گونه‌ای تازه از انگل Eimeria در مرغ‌های گوشتی ایران شدند؛ کشفی که می‌تواند راه را برای کنترل دقیق‌تر بیماری کوکسیدیوز هموار کند.

کد خبر: ۱۳۱۹۴۴۴

يکشنبه - ۲۷ مهر ۱۴۰۴ / October 19, 2025

به گزارش گروه دانشگاه خبرگزاری دانشجو، به نقل از دانشگاه تهران، گروهی از محققان دانشکده دامپزشکی دانشگاه تهران با راهنمایی دکتر جمشید رزم‌یار و دکتر سید مصطفی پیغمبری موفق به کشف گونه جدید انگل در مزارع مرغ گوشتی ایران شدند که توسط انگل‌های درون‌سلولی از جنس Eimeria ایجاد می‌شود. شناسایی Eimeria zaria در ایران نه تنها یک موفقیت علمی محسوب می‌شود، بلکه گامی مؤثر در جهت بهبود سلامت طیور، افزایش بهره‌وری صنعت مرغداری و ارتقای امنیت غذایی کشور به شمار می‌آید.

جمشید رزم‌یار، سرپرست این گروه تحقیقاتی درباره اهمیت شناسایی این انگل گفت: «این کوکسیدیوز از شایع‌ترین و پرهزینه‌ترین بیماری‌های انگل‌زای طیور در سراسر جهان است. این بیماری که توسط انگل‌های درون‌سلولی از جنس Eimeria ایجاد می‌شود، سالانه خسارات اقتصادی سنگینی به صنعت مرغداری وارد می‌کند و باعث کاهش رشد، افت بهره‌وری و در موارد شدید، مرگ و میر در گله‌ها می‌شود. تا چند سال پیش تنها هفت گونه از Eimeria در مرغ شناخته شده بود، اما پژوهش‌های ژنتیکی جدید در استرالیا سه گونه تازه E. lata)، E. nagambie و (E. zaria را معرفی کردند. این گونه‌ها که ابتدا به عنوان ژنوتیپ‌های ناشناخته شناسایی شده بودند، به دلیل تفاوت‌های ژنتیکی قابل‌توجه، در سال ۲۰۲۱ به طور رسمی به عنوان گونه‌های مستقل طبقه‌بندی شدند.»

وی درباره روش استفاده شده در این تحقیق گفت: «در مطالعه جدید دانشگاه تهران، پژوهشگران با استفاده از روش مولکولی «واکنش زنجیره‌ای پلیمراز (PCR)» و هدف‌گیری ژن ITS-۲، نمونه‌های مدفوع از مزارع مرغ گوشتی در استان مازندران را بررسی کردند. نتایج نشان داد گونه Eimeria zaria در این استان وجود دارد. این نخستین گزارش از وجود این گونه در ایران و خاورمیانه است.»

دکتر رزم‌یار درباره اهمیت شناسایی این انگل گفت: «استان مازندران به دلیل تراکم بالای واحد‌های پرورش طیور و شرایط آب‌وهوایی مرطوب، یکی از مناطق مستعد برای شیوع کوکسیدیوز به شمار می‌رود. کشف این گونه جدید در چنین منطقه‌ای اهمیت بالایی دارد؛ زیرا شناسایی دقیق گونه‌های بومی Eimeria نقش مهمی در انتخاب دارو‌ها و واکسن‌های مؤثر دارد.»

وی افزود: «یافته‌های ما نشان می‌دهد گونه‌های کمترشناخته‌شده مانند E. zaria احتمالاً در مزارع کشور وجود دارند و باید در مطالعات آینده مورد توجه قرار گیرند. این موضوع به‌ویژه برای صنعت مرغداری ایران که از نظر حجم تولید در منطقه جایگاه بالایی دارد، حیاتی است.»

رزم‌یار با بیان اینکه، کنترل کوکسیدیوز عمدتاً بر پایه دارو‌های ضد کوکسیدیایی و واکسیناسیون استوار است، اظهار داشت: «دارو‌های موجود معمولاً علیه گونه‌های مختلف Eimeria اثربخشی یکسانی ندارند و ایمنی ایجادشده توسط یک گونه، در برابر گونه‌های دیگر محافظتی ایجاد نمی‌کند. بنابراین، شناخت گونه‌های محلی برای طراحی واکسن‌های اختصاصی و افزایش بهره‌وری گله‌ها ضروری است.»

این پژوهش نه‌تنها نخستین شواهد مولکولی از حضور Eimeria zaria در ایران را ارائه می‌دهد، بلکه اهمیت استفاده از ابزار‌های ژنتیکی مدرن برای پایش بیماری‌های انگلی در طیور را نیز نشان می‌دهد. بر اساس نتایج به‌دست‌آمده، پژوهشگران پیشنهاد می‌کنند که بازنگری در طبقه‌بندی گونه‌های Eimeria و بررسی جامع‌تر تنوع ژنتیکی آنها در کشور در دستور کار قرار گیرد.

به گفته تیم تحقیقاتی، این پروژه با همکاری پژوهشکده‌ی بهداشت و بیماری‌های پرندگان سانا انجام شد و می‌تواند نقطه آغازی برای نقشه‌برداری ژنتیکی انگل‌های Eimeria در سراسر کشور باشد. چنین رویکردی، در کنار اصلاح روش‌های مدیریتی در مزارع، می‌تواند خسارات ناشی از کوکسیدیوز را به میزان چشمگیری کاهش دهد.

گفتنی است، این طرح پژوهشی از سوی امیرحسین شریفی مقدم، دانشجوی دکتری تخصصی بهداشت و بیماری‌های پرندگان، امین ریاحی، دانشجوی دکتری عمومی دامپزشکی دانشگاه تهران، محمدرضا رودکی سروندانی، بورد تخصصی بهداشت و بیماری‌های پرندگان دانشگاه تهران و اعظم یزدانی، کارشناس آزمایشگاه مولکولی طیور دانشکده دامپزشکی دانشگاه تهران، به عنوان مجریان طرح با راهنمایی دکتر جمشید رزم‌یار و دکتر سید مصطفی پیغمبری و مشاوره دکتر حسام‌الدین اکبرین از اعضای هیأت علمی دانشکده دامپزشکی دانشگاه تهران و با همکاری پژوهشکده بهداشت و بیماری‌های پرندگان سانا انجام شده است.

نتایج کامل این تحقیق از طریق نشانی https://ijvm.ut.ac.ir/article_۱۰۳۵۷۹.html در دسترس محققان است.