رصد درآمد خانوار‌های ۳ نفره و خطر حذف یارانه / نحوه محاسبه شاخص خرید خرد

خانوار سه‌نفره‌ای که میانگین ماهانه خرید خرد و اجاره‌بهای آنها طی شش ماه بیش از ۵۰ میلیون تومان باشد، در دهک‌های بالای درآمدی قرار گرفته و یارانه نقدی آنها حذف می‌شود.

کد خبر: ۱۳۲۲۶۰۴

شنبه - ۰۳ آبان ۱۴۰۴ / October 25, 2025

به گزارش گروه اقتصادی خبرگزاری دانشجو، دولت شاخص جدیدی به نام «خرید خرد» را به معیار‌های دهک‌بندی یارانه نقدی اضافه کرده است. طبق این شاخص، خانوار سه‌نفره‌ای که میانگین ماهانه خرید خرد و اجاره‌بهای آنها طی شش ماه بیش از ۵۰ میلیون تومان باشد، در دهک‌های بالای درآمدی قرار گرفته و یارانه نقدی آنها حذف می‌شود.

این تصمیم با هدف ساده‌سازی ارزیابی وضعیت اقتصادی خانوار‌ها و شناسایی دقیق‌تر پردرآمد‌ها اتخاذ شده است. خرید خرد شامل تراکنش‌های انجام‌شده از طریق کارتخوان‌های فروشگاهی است و برای کاهش خطا، میانگین شش‌ماهه در نظر گرفته می‌شود.

میانگین شش‌ماهه برای دقت بیشتر

با ابلاغ شاخص تازه‌ای از سوی دولت، معیار «خرید خرد» به فرآیند دهک‌بندی یارانه‌بگیران اضافه شد. این شاخص بر اساس تراکنش‌های خرید فروشگاهی محاسبه می‌شود و هدف آن شناسایی خانوار‌های پردرآمد و حذف آنها از فهرست یارانه‌بگیران است. به گفته منابع دولتی، اگر میانگین خرید ماهانه یک خانوار سه‌نفره به همراه اجاره‌بها بیش از ۵۰ میلیون تومان در بازه شش‌ماهه باشد، یارانه آن خانوار قطع خواهد شد.

در این طرح، برای هر فرد سقف خرید خرد ماهانه ۱۰ میلیون تومان تعیین شده است. به‌عنوان مثال، برای خانوار سه‌نفره، سقف مجاز ۳۰ میلیون تومان در ماه است. مجموع هزینه‌های خرد و اجاره، مبنای محاسبه دهک اقتصادی قرار می‌گیرد. این معیار به‌دلیل دسترسی آسان دولت به داده‌های تراکنش‌های کارتخوانی و سهولت در تحلیل اقتصادی انتخاب شده است.

خرید خرد دقیق‌تر از درآمد؟

بر اساس گزارش‌ها، شناسایی منابع درآمدی واقعی خانوار‌ها به‌دلیل تنوع مشاغل، درآمد‌های غیررسمی و عدم شفافیت حساب‌های بانکی با دشواری همراه بوده است. از همین رو دولت تصمیم گرفته تا با تمرکز بر هزینه‌ها، به جای درآمدها، تصویر واضح‌تری از سطح زندگی خانوار‌ها ترسیم کند. خرید خرد نسبت به گردش حساب، معیاری مستقیم‌تر برای سنجش مصرف است و می‌تواند دهک‌های بالاتر را بهتر از قبل تفکیک کند.

برخلاف طرح‌های گذشته که گاهی مبنای یک‌ماهه داشتند، این‌بار شاخص جدید بر پایه میانگین شش‌ماهه محاسبه می‌شود تا نوسانات موقت، مثل خرید‌های فصلی یا هزینه‌های ناگهانی، موجب حذف اشتباه خانوار‌ها از لیست یارانه‌بگیران نشود.