گزارش|

بلاتکلیفی کارخانه آی‌تی‌آی شیراز/کارگرانی که در انتظار، پیر شدند

درحالی‌که کارخانه آی‌تی‌آی شیراز نزدیک به دو دهه است در وضعیت تعلیق و بلاتکلیفی قرار دارد، کارگران این مجموعه بار دیگر با یادآوری وعده‌های مکرر مسئولان و بی‌نتیجه‌ماندن جلسات متعدد، بر ضرورت اقدام فوری برای تعیین تکلیف این صنعت قدیمی تأکید کردند؛ صنعتی که روزی نماد توان تولید مخابراتی کشور بود، اما امروز میان «قول‌های روی آنتن» و «تصمیم‌های خارج از سرویس» معطل مانده است.

کد خبر: ۱۳۲۵۱۵۶

يکشنبه - ۱۱ آبان ۱۴۰۴ / November 02, 2025

به گزارش خبرنگار گروه استان های خبرگزاری دانشجو؛کارخانه صنایع مخابرات ایران یکی از قدیمی‌ترین و مهم‌ترین مجموعه‌های صنعتی کشور در حوزه تجهیزات مخابراتی است که در دهه ۱۳۵۰ و با هدف ایجاد توان تولید داخلی در بخش مخابرات تأسیس شد. این مجموعه در شیراز شکل گرفت و در سال‌های نخست فعالیت خود با انتقال دانش فنی و همکاری شرکت‌های بین‌المللی، زیرساخت تولید انواع تجهیزات مخابراتی را در کشور پایه‌گذاری کرد.

در دهه‌های ۶۰ و ۷۰ شمسی، آی‌تی‌آی به عنوان قطب ملی تولید تجهیزات مخابراتی شناخته می‌شد و نقش مهمی در توسعه شبکه مخابرات کشور ایفا کرد. محصولات این کارخانه شامل سیستم‌های تلفن ثابت، مراکز سوئیچ مخابراتی، تجهیزات میکروویو و سامانه‌های ارتباطی صنعتی بود و بخش قابل توجهی از نیاز داخلی را تأمین می‌کرد.

این کارخانه علاوه بر اشتغال‌زایی گسترده برای نیروهای متخصص و کارگران صنعتی، نقش مهمی در بومی‌سازی فناوری ارتباطات در ایران داشت و برای سال‌ها به عنوان یکی از نمادهای خودکفایی صنعتی شناخته می‌شد.

اما با آغاز روند خصوصی‌سازی در دهه ۸۰ و واگذاری این مجموعه به بخش خصوصی، مسیر فعالیت این صنعت دچار چالش شد. کاهش سفارش‌ها، مشکلات مدیریتی و نبود برنامه‌ریزی منسجم برای توسعه، موجب افت تولید و در نهایت تعطیلی تدریجی خطوط شد. از سال ۱۳۸۸ این کارخانه تحت مدیریت هیئت حمایت از صنایع قرار گرفت و تاکنون تلاش‌ها برای احیا و بازگشت آن به چرخه تولید نتیجه عملی پیدا نکرده است.

امروز، پس از نزدیک به دو دهه رکود و بلاتکلیفی، کارخانه آی‌تی‌آی همچنان به عنوان بخشی از تاریخ صنعتی کشور شناخته می‌شود؛ مجموعه‌ای با ظرفیت فنی و صنعتی ارزشمند که اگرچه سال‌ها خاموش مانده، اما هنوز در حافظه صنعتی فارس و ایران جایگاه ویژه‌ای دارد و کارگران و متخصصان سابق آن در انتظار تصمیمی هستند که بتواند بار دیگر چرخ تولید را در این مجموعه به حرکت درآورد.

۱۹ سال اعتراض و ناکامی در احیای کارخانه آی‌تی‌آی شیراز

نماینده کارگران کارخانه مخابراتی آی‌تی‌آی شیراز با اشاره به نزدیک به دو دهه بلاتکلیفی این مجموعه صنعتی، از تکرار وعده‌ها و نبود اراده جدی برای احیای کارخانه انتقاد کرد.

اردشیری، نماینده کارگران گفت:کارخانه از سال ۱۳۸۸ زیر نظر هیئت حمایت از صنایع قرار گرفت. از آن زمان تاکنون ۹ استاندار تغییر کرده اما مشکلات کارگران حل نشده است. دوران استانداری دکتر ایمانیه بیشترین پیگیری‌ها انجام شد و تجمعات روزانه کارگران در تهران و شیراز برای احقاق حقوق شکل گرفت.

{$sepehr_media_3115911_600_400}

وی با اشاره به جلسات متعدد مقامات استانی و کشوری افزود: سال ۹۷ دیداری ۲۰ دقیقه‌ای با مرحوم آیت‌الله رئیسی، رئیس وقت قوه قضاییه داشتیم و به ما وعده پرداخت حقوق در یک ماه و راه‌اندازی کارخانه در دو ماه داده شد؛ اما هیچ‌کدام عملی نشد. کارگران بارها فریب وعده‌های تکراری را خوردند.

به گفته این نماینده کارگری، در سال ۱۴۰۱ با دستور رؤسای سه قوه، دادستان کل کشور به شیراز اعزام شد و چهار راهکار برای خروج کارخانه از بحران ارائه شد. نهایتاً تصمیم بر مزایده و واگذاری کارخانه با حفظ کاربری صنعتی گرفته شد، اما مزایده به دلیل نبود خریدار به نتیجه نرسید.
{$sepehr_key_3741}
اردشیری ادامه داد: قیمت پایه ۷۵۴ میلیارد تومان تعیین شد اما هیچ متقاضی وارد مزایده نشد. بعد تلاش شد کارخانه از طریق کنسرسیوم واگذار شود. حتی شرکت‌های بزرگی مثل زیمنس و آسیاتک پای کار آمدند و قرارداد با حضور مسئولان امضا شد، اما باز هم هیچ‌چیز اجرایی نشد.

او با اشاره به تغییر دولت و مدیریت‌های استانی گفت: دوباره مکاتبات شروع شد و حتی استاندار جدید و رئیس کل دادگستری فارس نامه مشترک به رئیس قوه قضاییه نوشتند اما باز هم فرآیند تأیید و اجرا متوقف ماند.

این نماینده کارگران تصریح کرد: در نهایت امسال دستور شد مزایده به جای اجرای ثبت، از مسیر اجرای احکام پیگیری شود و اکنون دوباره در مرحله کارشناسی قیمت هستیم. یعنی همه‌چیز برگشته به نقطه اول.

اردشیری با گلایه از طولانی شدن روند تصمیم‌گیری گفت: ۱۹ سال گذشته و هنوز کارگران حقوق معوق دارند و کارخانه به چرخه تولید بازنگشته. وقت آن رسیده که مسئولان به این پرونده پایان دهند؛ یا کارخانه را احیا کنند یا تکلیف کارگران را روشن.

نقد خصوصی‌سازی و لزوم اهلیت مدیریتی

فاطمه حبیبی، فعال رسانه‌ای، با اشاره به تاریخچه و مشکلات کارخانه آی‌تی‌آی شیراز، روند فروپاشی آن پس از خصوصی‌سازی را تشریح کرد و گفت این کارخانه زمانی مایه افتخار صنعت کشور بود اما قربانی تصمیمات اشتباه، خصوصی‌سازی بی‌ضابطه و بی‌توجهی به آینده کارگران شد.

حبیبی گفت: دهه ۷۰، اوج شکوفایی آی‌تی‌آی بود؛ کارخانه‌ای که نیازهای مخابراتی کشور را تأمین می‌کرد و بازوی تولیدی شرکت مخابرات محسوب می‌شد. اما ناگهان در مسیر خصوصی‌سازی، بدون بررسی صلاحیت خریداران و بدون برنامه‌ مشخص، واگذار شد.

به گفته وی، در همان دوره راهبرد مخابرات کشور از تولید داخلی به واردات تغییر کرد و به‌محض واگذاری کارخانه، سفارش‌ها قطع و واردات از چین جایگزین تولید داخلی شد. حبیبی افزود:کارخانه پروژه‌محور بود اما ‌وقتی پروژه‌ها گرفته شد، عملاً از نفس افتاد.

{$sepehr_media_3115910_600_400}

وی ادامه داد: آی‌تی‌آی وارد مزایده شد و با کمترین قیمت برنده شد؛ اما پروژه کارت سوخت که می‌توانست امیدبخش باشد، به‌جای نجات کارخانه، تبدیل به آخرین مأموریت آن شد. بعد از واگذاری، مالکان خصوصی اعلام کردند توان تأمین هزینه‌ها را ندارند و حتی بحث فسخ پروژه مطرح شد.

حبیبی با اشاره به نقش مسیح قائمیان توضیح داد: قائمیان با خرید ۳۵ درصد از سهام وارد شد و پروژه کارت سوخت را جلو برد، اما او کارخانه‌دار نبود؛ پروژه تمام شد و او رفت و کارخانه با کارگران و تجهیزات رها شد.

این فعال رسانه‌ای گفت: کارگران شبانه‌روز تلاش کردند، اما از سهم وعده داده‌شده‌شان (حدود ۴۰ میلیون دلار) هیچ چیز نصیبشان نشد. پروژه به نتیجه رسید، اما کارگرها بی‌دستمزد باقی ماندند و اعتراض‌ها از سال ۸۳ شروع شد.

حبیبی افزود: در سال ۸۸ کارخانه دوباره دولتی شد؛ تنها نتیجه این بود که کارگران را بازنشسته کردند، بدون اینکه تمام حقوقشان پرداخت شود. از آن زمان تاکنون حدود ۲۰ سال گذشته و این مجموعه عملاً بلااستفاده باقی مانده است.

وی درباره وضعیت زمین‌های کارخانه توضیح داد: آی‌تی‌آی حدود ۱۷ هکتار وسعت دارد و بخشی از آن به نام زمین بارانداز معروف است. استانداری فارس طرح فروش این زمین و تأمین حقوق کارگران را مطرح کرد، اما به‌جای اجرا، سال‌ها در چرخه جلسه‌ها و وعده‌ها گیر کرده است.

حبیبی با اشاره به بروکراسی فرسایشی گفت: جلسه می‌گذارند، قول می‌دهند، صورت‌جلسه می‌نویسند… اما ماه‌ها می‌گذرد و هیچ کاری انجام نمی‌شود. حتی یک بار جلسه‌ای گذاشتند فقط برای اینکه به مصوبات جلسه قبلی‌شان عمل کنند.

این فعال رسانه‌ای در پایان اشاره کرد: وضعیت امروز آی‌تی‌آی نتیجه ضعف مدیریت، بی‌توجهی به نیروی کار و نبود برنامه‌ برای حفظ تولید ملی است؛ و تأکید کرد مطالبه امروز دانشجویان و کارگران، تعیین تکلیف قطعی این کارخانه و احیای ظرفیت صنعتی آن است.
{$sepehr_key_3742}

نقص ساختار خصوصی‌سازی و مسئولیت حقوقی اجرا

علی زارعی، وکیل پایه‌یک دادگستری، با تأکید بر ابعاد حقوقی و مدیریتی این پرونده، به ضرورت بازگشت شایستگی و تخصص به رأس مدیریت صنایع کشور اشاره کرد و گفت:مشکلات بنیادین بسیاری از واحدهای تولیدی از جایی آغاز می‌شود که مدیران، اهلیت اجرایی و تخصص لازم را ندارند.

زارعی با اشاره به مفهوم «اهلیت استیفا» در حقوق افزود: وقتی فردی مسئولیتی می‌پذیرد باید توانایی بالفعل برای انجام آن داشته باشد. مدیری که در رأس بنگاه صنعتی قرار می‌گیرد، باید متخصص و صاحب‌نظر باشد و توان برنامه‌ریزی، نیازسنجی و اجرای مأموریت را داشته باشد. متأسفانه بخش مهمی از مشکلات آی‌تی‌آی به مدیریت‌های فاقد تخصص بازمی‌گردد.

{$sepehr_media_3115906_600_400}

وی با اشاره به اصول عدالت اسلامی و ضرورت قرار گرفتن افراد در جایگاه شایسته خود بیان کرد: عدالت یعنی هر چیز در جای خود قرار گیرد. مدیری که توان اداره مجموعه را ندارد، مانند وسیله‌ای است که باتری‌اش تمام شده و نمی‌تواند کارکرد مناسب داشته باشد.

زارعی درباره حقوق کارگران نیز گفت: مطالبات کارگران مسیر قانونی مشخص دارد و اداره کار وظیفه رسیدگی دارد. هرگونه معوقات بیمه‌ای و مزدی باید از طریق سازوکارهای حقوقی پیگیری و اجرا شود.

این وکیل دادگستری با تأکید بر ضرورت بررسی تخصصی وضعیت کارخانه افزود: ابتدا باید مشخص شود کارخانه چه مأموریتی داشته، در چه دوره‌ای موفق بوده و چرا تعطیل شده است. این ارزیابی باید توسط متخصصان صنعت آی‌تی و تولید انجام شود، نه مدیران سیاسی.

زارعی با اشاره به تجربه‌های مدیریتی ناکام در واگذاری‌ها گفت: نمی‌شود تنها به قول مدیران اکتفا کرد. در قراردادهای واگذاری باید شرط تحقق تولید و ضمانت اجرای قوی وجود داشته باشد. اگر مالک جدید در مدت معین کارخانه را به تولید نرساند، قرارداد باید به‌طور قهری منفسخ شود.

زارعی در بخش دیگری توضیح داد: اگر مدیر یا نهادی با ترک فعل مانع بازگشت کارخانه به تولید شود، امکان ورود دادستانی و معاونت حقوق عامه وجود دارد. دستگاه قضایی می‌تواند مدیر متخلف را برکنار و مسیر بازگشت به تولید را فراهم کند.

وی  تأکید کرد: برای نجات آی‌تی‌آی باید به‌جای تصمیم‌های سیاسی، نگاه تخصصی و حقوقی داشت. واجدان صلاحیت باید مدیریت کنند، سازوکارهای قانونی اجرا شود و از ابزارهای قضایی برای مقابله با ترک فعل استفاده گردد.

نگاه دانشجویی و ضرورت تصمیم‌گیری درباره آینده کارخانه

آیدا کریمی‌مطلق، دبیر تشکل دانشجویی آرمان دانشگاه شیراز، با انتقاد از بلاتکلیفی کارخانه آی‌تی‌آی شیراز و وضعیت کارگران آن، خواستار اقدام فوری مسئولان در مسیر احیای این واحد صنعتی و بازگرداندن چرخه تولید شد.

کریمی‌مطلق گفت: مسائل کارگری سال‌هاست دغدغه اصلی جنبش عدالت‌خواه در شیراز بوده است. ما تنها دنبال شعار نیستیم؛ هدف، احقاق حقوق کارگران و جلوگیری از فراموش شدن آنهاست.

وی با بیان اهمیت نقش این کارخانه در اشتغال جوانان افزود: امروز فارغ‌التحصیلان دانشگاه‌ها به‌طور فزاینده‌ای با بیکاری دست‌وپنجه نرم می‌کنند. آی‌تی‌آی می‌تواند فرصتی واقعی برای ایجاد اشتغال و بازگشت تولید باشد. این فقط یک کارخانه نیست؛ بستری برای بازسازی توان صنعتی و امید اجتماعی است.

کریمی‌مطلق ادامه داد: حرف کارشناسان این است که نباید صرفاً به ظاهر ماجرا نگاه کرد. کارخانه بدهی‌های سنگینی به بانک‌ها و کارگران دارد، تجهیزات آن فرسوده و غیرقابل استفاده در چرخه تکنولوژی امروز است و حتی در مزایده سال ۱۴۰۱ با وجود قیمت پایین، کسی حاضر به ورود نشد. دلیلش روشن است: باید بدهی‌ها تسویه شود، تجهیزات نو تهیه شود و خط تولید جدید به‌طور واقعی راه بیفتد.

وی با اشاره به ظرفیت بالای زمین‌ها و زیرساخت‌های کارخانه گفت: شرکت‌های متعددی امروز آماده‌اند در شیراز دفتر یا خط تولید داشته باشند. اگر برنامه‌ریزی جدی انجام شود، هم اشتغال ایجاد می‌شود و هم می‌توان حقوق معوق کارگران را پرداخت کرد.

این فعال دانشجویی با اشاره به تفاوت عملکرد دولت‌ها اظهار داشت: در دولت سیزدهم بازدیدها، نامه‌نگاری‌ها و پیگیری‌های عملی دیده شد، اما در دولت چهاردهم هنوز اراده جدی مشاهده نمی‌شود. آخرین اطلاعات دقیق ما هم مربوط به دولت قبلی است و امروز با پاسخی مبهم روبه‌رو هستیم؛ پاسخ‌هایی مثل اینکه “فعلاً نمی‌دانیم چه خواهد شد. این برای کارگران و جوانانی که آینده‌شان در گرو همین تصمیم‌هاست، قابل قبول نیست.

کریمی‌مطلق در پایان تأکید کرد:دانشجویان سکوت نمی‌کنند. ما کنار کارگران و جامعه می‌ایستیم و تا روشن شدن تکلیف آی‌تی‌آی و بازگشت آن به مسیر تولید، مطالبه‌گری را ادامه می‌دهیم.

{$sepehr_media_3115905_600_400}