حجت الاسلام عبادی‌زاده در گفت‌و‌گوی تفصیلی با «خبرگزاری دانشجو»:

معیار و شاخصه‌های نظام اسلامی باید در حوزه اخلاقی تبیین شود

مدرس فلسفه اخلاق دانشگاه هرمزگان با بیان اینکه در نظام اسلامی باید مباحث اخلاقی جای خود را در جامعه پیدا کند، گفت: شاخصه‌های نظام اسلامی باید در همه حوزه‌های اخلاقی بصورت مستقل تعریف و تبیین شود.

کد خبر: ۱۳۲۵۴۸

شنبه - ۰۴ تير ۱۳۹۰ / June 25, 2011

به گزارش خبرنگار «خبرگزاري دانشجو» از بندرعباس، هدف دين رساندن انسان به کمال است و کمال آدمي در گرو اخلاق نيکوست.

پیامبر اکرم(ص) و امامان معصوم(ع) گذشته از اينکه به تحکيم اعتقادات و تبيين شريعت مي‌پرداختند، در راه اصلاح اخلاقي جامعه اسلامي نيز ‌کوشيده اند و از آنجایی که در جامعه اسلامي توسعه اخلاق ضروری است و با وجود حکومت اسلامي اين ضرورت دو چندان مي‌شود، بررسي سيره اهل بيت(ع) در توسعه اخلاق نقشه راهي است تا حرکت به سوي جامعه آرماني اسلام را هموار سازد.

حجت الاسلام محمد عبادی زاده، عضو هیئت علمی دانشگاه هرمزگان در گفت‌وگوي تفضيلي با خبرنگار «خبرگزاری دانشجو» در بندرعباس، در خصوص موضوع «شاخصه های اخلاق در نظام اسلامی و نقش علما و روحانیت در توسعه کارکردهای آن در جامعه» گفت: اخلاق دستورهایی است که درباره چگونه بودن انسان از نظر روحی و خصلت های معنوی صحبت می کند.

وي در بحث اخلاق اسلامی در دو حوزه اخلاق فردی و اخلاق اجتماعی افزود: چون جامعه متشکل از مجموعه افراد است، بنابراين اخلاقیاتی که در حوزه فرد تعریف می شود، به اخلاق اجتماعی بر می گردد كه اين امر بايد به خوبی کار شود.

اين مدرس فلسفه اخلاق بيان داشت: علماي اخلاق کبر که یک حالت درونی است یا تواضع که یک فضیلت اخلاقی است را به عنوان اخلاق فردی نگاه می کنند، اما از منظر دیگر این توازن در ارتباط با جامعه سر و کار پیدا می کند و امروزه حوزه اخلاق در جامعه اسلامی باید تعریف شود.

خبرگزاري دانشجو: اخلاق چیست و در وهله اول برای اخلاق گسترى و شاخصه های اخلاق اسلامی از چه منابعی برای توسعه اخلاق فردی و اجتماعی باید استفاده کرد؟

عبادی زاده: همان طور که اشاره کردم اخلاق شامل تعالیمی است که خلق و خوی های خوب و بد و راه دست یافتن به صفات پسندیده انسانی را بیان می کند و همچنین دستورهایی درباره چگونه بودن انسان از نظر روحی و خصلت های معنوی است و در واقع اخلاق یک مسئله ای است که با حقایق و واقعیت های عینی بشر سر و کار دارد و واقعیت های عینی بشر با توجه به اینکه دین یک نقشه جامع برای بشر است، می توانیم با الهام از گزاره های دینی، مسائل دینی را تبیین کنیم.

توسعه اخلاق مهمترین رسالت چشم‏انداز حكومت پيامبر بود و يكى از راهكارهاى تربيتى پيامبر (ص) در راستاى اخلاق گسترى اين بود كه رسالت خود را در توسعه مكارم اخلاق با عنوان «انما بعثتُ‏ لاُتمّم مكارم ‏الاخلاق» معرفی كرد.

در حالی که می دانیم پیامبر در راستای رسالت خود حتی دولت و حکومت تشکیل دادند و فرمودند: «آمده ام که پایه های اخلاق را در حد نهایی کمال خود برسانم»، بنابراین این موضوع را امروز در جوامع اسلامی حتی به عنوان یک خلا به وضوح می بینیم.

پیامبر اکرم (ص) با تمام وجود فضايل و مكارم اخلاقى را تعريف مى‏كرد و هنگامى كه به عنوان حاكم در رأس حكومت اسلامى قرار گرفت تمام زندگى‏اش اخلاق گسترى بود.

خبرگزاري دانشجو: توسعه شاخصه های اخلاق اسلامی را در جامعه امروز ما چگونه ارزیابی می کنید؟

عبادی زاده: امروز یک تعریف مشخص و روشنی در این حوزه نداریم، بنابراين فکر می کنیم این مسئله مربوط به افراد و اشخاص است و هیچ ارتباطی با نظام، دولت و سیاست ندارند، بنابراين در مسائل مرتبط با کارکردهایی که روحانیت در توسعه نظام اخلاقی در جامعه دارند، اين یک موضوع کلیدی است.

روحانیت ما به عنوان پیش قراولان باید در دین اسلام به صورت عملی وارد شوند، خوشبختانه بن مایه های فکری و اخلاقی منبعث از دین اسلام به عنوان تغذیه فکری داریم و در اسلام و در پرتو آموزه های دین، دست ما خالی نیست.

خبرگزاري دانشجو: در صحبت هایتان گفتید که ارزش‏هاى اخلاقى در رابطه با هم هستند و در حكومت اسلامى بايد همه ارزش ها در برنامه توسعه مكارم اخلاقى ديده شوند، این ارزش های اخلاقی را چگونه دسته بندی می کنید؟

عبادی زاده: همان طور که گفتم اخلاق دارای حوزه های مختلف فردی، اجتماعی، سیاسی و غيره است که از اخلاق اجتماعى اسلامی به اخلاق اخوت نیز تعبیر می شود و در واقع مهمترين ارزش اخلاقى، اخلاق اخوت و برادرى است که در مسائل فردی، فرهنگی، سیاسی و خانوادگی با هم ارتباط متقابل دارند.

خبرگزاري دانشجو: این دسته بندی ها را بیشتر توضیح بدهید؟

عبادی زاده: اخلاق فردى، دسته‏اى از ارزش‏هاى اخلاقى است که تنها در رابطه درونى هر کس با خود تحقّق مى‏يابد و البته نمودهاي بيروني آشکاري دارد؛ مثل صبر در سختى‏ها يا تزكيه نفس و فضايلي از اين دست در شمار اخلاق فردى است.

اخلاق خانوادگى، یکی دیگر از حوزه های اخلاقی است و مجموعه ارزش‌هاي اخلاقي که در رابطه با ديگران مطرح مي‌شود در گسترة اخلاق اجتماعي است، بنابراین اخلاق خانوادگي هم در زمره اخلاق اجتماعي قرار می گیرد، اما برخي اصول اخلاقي در محيط خانواده حساسيت بيشتري نسبت به ساير روابط اجتماعي پيدا مي‌کند.

خبرگزاري دانشجو: پس در تعریف حوزه اخلاق اولین شاخصه اخلاق اسلامی و غیر اسلامی که باید مد نظر باشد، اینکه اخلاق با واقعیت های موجود انطباق دارد یا خیر؟ و یکسری موانع و زیر بناهایی در حوزه اخلاق داریم، اما متاسفانه گاهی مواقع از مطالعه روبنایی این مسئله نیز غافل هستیم، نظر شما در این موضوع چیست؟

عبادی زاده: یکی از شاخصه های اخلاقی اسلامی این است که اخلاق با واقعیت های موجود منطبق باشد، اینکه اسلام و دین با واقعیت های جامعه منطبق است، اینکه مدعی هستیم که دین می تواند تمام نیازهای بشر را پاسخگو باشد، برای این است که دین منطبق با نیازها و خواسته های بشری است.

واقعیت های موجود این است که جامعه روحیات مقتضیات خاص خود دارد و اگر بخواهیم واقعیت های موجود را ببینیم آن موقع نوع نگاهی که نسبت به اخلاق و تعریفی که از اخلاق داریم کاملا متفاوت با هم خواهد بود.

از اخلاق به صورت مبنایی و براساس محتوایی که در حوزه دین به آن توجه شده می توان نام برد، بنابراين برای تبیین آن نیازمند این هستیم که فضای نظام اسلامی ما یک نظام اخلاقی باشد و برای این کار صاحبنظران و متخصصان این حوزه ها را بايد تبیین کنند.

هنوز متاسفانه حوزه اخلاق با شکل تخصصی خود تعریف نشده و سطوح آن طبقه بندی نشده، مثلا وقتی در جامعه با نسل جوان، نوجوان و کودک با توجه به نیازمندي های خاص آنها و نه صرفا براساس ادبیات گفتمانی خود آنها صحبت مي شود، حوزه های اخلاقی برای هر سنی تعریف مي شود.

مثلا جاه طلبی بعنوان یک مزیت اخلاقی برای کودک هیچ مفهومی ندارد، اما بن مایه های آن از کودکی باید کار شود که زمانی که كودك به سن جوانی رسید و در موقعیت ها و پست ها و مشاغل اجتماعی وارد شد، دچار جاه طلبی و خود برتر بینی نشود، بنابراين ضروری است که عقبه های فکری درست شود و البته در مدارس، دبیرستان ها و خانواده آن طور که باید این مسئله تبیین نشده است.

در بحث اخلاق ورزشی، این مورد را می خواهم اضافه کنم که حوزه اخلاق نيز در حوزه ورزش ما بخوبی تبیین نشده و باید مسئولان مربوطه اين را بپذیرند.

وقتی گزارشکر ورزش ما ذهن ها را فقط معطوف به اخلاق ورزشی می کند و هنگامي كه بازیکنی روی زمین افتاد، بازیکن دیگر وارد زمین نشود، تا بازیکن مداوا شود، این موضوع به اخلاق برمی گردد.

امروز در بحث اخلاق ورزشی علما، رسانه ها و نخبگان در این حوزه به صورت علمی و تخصصی یک تعریف مناسبی از ورزش ارائه نکرده اند، بنابراين ورزشکار با اخلاق ورزشی آشنایی ندارد.

با این حال روحانیت به عنوان پرچمداران این عرصه که سر و کار با گزاره هایی دارند، باید این رسالت را انجام دهند، بنابراین در نظام اسلامی باید مباحث اخلاقی جای خود را در جامعه پیدا کند و یک تعریف روشنی از اخلاق اسلامی ارائه شود و افکار و اندیشه های کارگزاران و دولتمردان را بهم نزدیک کنیم و ببینیم که هر کدام چه تعریفی دارند؟

خبرگزاري دانشجو: اگر روى اخلاقى شدن افراد به تنهايى كار شود و ارزش‌هاي اخلاقي در عرصه جامعه ترويج نشود چه در بحث تقوا، ورزش، عفاف و غيره با چه نوع هنجارهایی رو به رو هستیم؟

عبادی زاده: سياست‏اخلاق‏گسترى یکی از مهمترین مسائلی است که علمای اخلاق و روحانیت اصیل ما در این راستا وظایف سنگینی برعهده دارند، بنابراين اگر روى اخلاقى شدن افراد به تنهايى كار شود و ساختارهاى اجتماعى بر شالوده اخلاق اصلاح نشود، اخلاقى شدن افراد يعنى گسستن آنها از نظام اجتماعى و اين قطعاً با شكست مواجه خواهد ‏شد.

بنابراین تلاش براى بازسازى ساختارها و نظام اجتماعى بر پايه ارزش‏هاى اخلاقى بدون كوشش در جهت تربيت اخلاقى افراد جامعه آب در هاون كوبيدن است؛ چرا اگر انديشه‏ها افراد جامعه با ارزش‌هاي اخلاقي توسعه نیابد ساختارهاى اجتماعى نمى‏توانند سامان اخلاقي داشته باشند.

خبرگزاري دانشجو: ورود اخلاق به درون سیاست و تاكيد بر اخلاق سياسى؛ شما به عنوان مدرس فلسفه اخلاق، بحث اخلاق را با ارتباط دولتمردان با یکدیگر چگونه تعریف می کنید؟

عبادی زاده: امام سجاد (ع) در رساله معروف «حقوق» خود بر رعایت حقوق مردم بر مردم، کارگزاران نسبت به مردم، مردم نسبت به حاکم جامعه، پدر نسبت به فرزند و فرزند نسبت به والدین همه اینها تعریفی مخصوص ارائه کرده اند، بنابراین امروز نظام اسلامی دارای معیار و شاخصه هایی است که در حوزه اخلاقی باید تبیین شود و این شاخصه ها نیز محکی برای آزمون اخلاقی است که بايد در همه حوزه ها به صورت مستقل تعریف شود.

مثلا عرصه انتخابات یک عرصه ای است که بدون اخلاق اصلا رنگ و بویی دیگر پیدا می کند و انتخابات و اخلاق انتخاباتی آن طور که باید و شاید رعایت نمی شود و به مسیر دیگر می رود.

بنابراين اخلاق کارگزاران نظام باید تبیین شود که ببینیم کارگزاران نظام در ارتباط با مردم و خود چه نوع اخلاقی را می طلبند؟

خبرگزاري دانشجو: در بحث درونی کردن اخلاق با سیاست و نقش آن در مبارزه با جریانات سیاسی انحرافی نظر شما چیست؟

عبادی زاده: ورود اخلاق به درون سیاست و آشتی دادن این حوزه با اخلاق توسط صاحبنظران و علما و همچنین رابطه سیاست و اخلاق یک رابطه دوری است. اگر اخلاق با سیاست را از هم دور کنیم در تز جدایی دین از سیاست و سکولار وارد شده ایم و یا تاكيد بر اخلاق سياسى در احكام انتساب مسئولان يعنى ملاحظه مصالح و منافع مردم از سوى حاكم که باید با رعایت اصل تقوا باشد و در صورتي که زمامداران تقوا نداشته باشند، نتیجه آن خيانت و بدي در حق مردم خواهد بود.

بنابراین کارگزاران ما باید از بهترین نیروها باشند اخلاق باید به عنوان یک ارزش در جامعه ما قرار گیرد تا بتوان نظام اسلامی را به آرمان های والای انقلاب اسلامی نائل کرد و این جمله آخری که می خواهم اضافه کنیم اینکه اين همه تاكيد و جديت رسول اکرم(ص) بر اصول اخلاق سياسى همه در اين راستا قرار داشت كه رسالت دين و حكومت دينى، توسعه اخلاق و نهادينه سازى ارزش‏هاى اخلاقى است./انتهای پیام/