تأملی بر روایتی از امام صادق (ع)؛ حضرت فاطمۀ زهرا (س) لیلةالقدر عالمِ وجود است

روایتی از امام صادق (ع) است که می‌فرماید: حضرت فاطمه (س) لیلةالقدر عالم هستی است و هرکه به معرفت ایشان راه برد، لیلةالقدر را درک کرده است؛ فَمَنْ عَرَفَ فَاطِمَةَ حَقَّ مَعْرِفَتِهَا فَقَدْ أَدْرَکَ لَیْلَةَ الْقَدْرِ.

کد خبر: ۱۳۲۷۹۸۴

جمعه - ۱۶ آبان ۱۴۰۴ / November 07, 2025

به گزارش گروه فرهنگ و هنر خبرگزاری دانشجو، همۀ خلق یکسره از راه یافتن به معرفت حقیقت فاطمی محروم هستند. چنان‌که در احادیث آمده است، یکی از شئون مسمّا شدن حضرت زهرا علیهاالسّلام به اسم فاطمه، این است که خلق از معرفت آن حضرت، آنگونه که حقّ معرفت ایشان است، بریده شده‌اند. احدی از خلق به کُنهِ معرفت این بانوی بزرگوار راه ندارد.

به تعبیر دیگری که از امام صادق علیه‌السّلام روایت شده است، حضرت فاطمه علیهاالسّلام لیلةالقدر عالم هستی است و هرکه به معرفت ایشان راه برد، لیلةالقدر را درک کرده است؛ فَمَنْ عَرَفَ فَاطِمَةَ حَقَّ مَعْرِفَتِهَا فَقَدْ أَدْرَکَ لَیْلَةَ الْقَدْرِ.

همان‌طورکه لیل تاریک و مخفی است، حقیقت فاطمی نیز در هستی، پنهان و ناشناخته است؛ همان‌طور که لیلةالقدر در بین شب‌های سال، گم و نامعلوم است، قدر و عظمت فاطمۀ زهرا علیهاالسّلام در عالمِ کثرت، ناشناخته و مجهول است؛ لذا امام صادق علیه‌السّلام فرمودند:

فمَنْ عَرَفَ فَاطِمَةَ حَقَّ مَعْرِفَتِهَا فَقَدْ أَدْرَکَ لَیْلَةَ الْقَدْرِ

هر کس آنگونه که حقّ معرفت فاطمه است، ایشان را بشناسد، لیلةالقدر را درک کرده است.

حال، لیلةالقدر یعنی چه؟ اینکه حقیقت لیلةالقدر چیست، خود بحث مفصّلی دارد. برای پی بردن به مقام حضرت زهرا سلام الله علیها اندکی در خود واژۀ لیلةالقدر تأمّل کنیم. امام صادق علیه‌السّلام فرمودند:

در لیلةالقدر، منظور از لیلة، فاطمه

و مقصود از قدر، الله است.

یعنی فاطمه علیهاالسّلام بی واسطه فیوضات را از حضرت حقّ دریافت می‌کند، مستقیماً به اسماء اعظم الهیّه راه دارد و واسطۀ فیض بین خدای عظیم با خلق است؛ فاطمۀ زهرا انوار الهی را به این عالم منتقل می‌کند. لیلةالقدر مقام انسان کامل است؛ و حقیقت فاطمه سلام الله علیها، به تمام معنا، حقیقتِ انسان کامل است؛ لذا امام صادق علیه‌السّلام فرمودند:

و إِنَّمَا سُمِّیَتْ فَاطِمَةُ لِأَنَّ الْخَلْقَ فُطِمُوا عَنْ مَعْرِفَتِهَا

آن حضرت، فاطمه نامیده شد؛ زیرا خلق از معرفت ایشان بریده شده و محرومند.

هر کس هر چه به گمان خود، بلند سخن گفته باشد، حتّی هر چه به گمان دیگران، غلوّ و بلندپروازی کرده باشد، به گرد پای حقیقت فاطمی نرسیده است. اندیشۀ بشر برای همیشه از راه یافتن به حقیقت فاطمی محروم است.

هر کس، از مُحَدِّث و متکلّم و حکیم و عارف، در آینۀ کوچک ذهن و اندیشه یا دل خود، گوشه‌ای از انوار فاطمی را دیده و توصیف کرده است؛ امّا حقیقت فاطمی عظیم‌تر از آن است که در آینۀ مخلوق بگنجد؛ لذا قدر او ناشناختنی است؛ همان‌طور که قبر او ناشناختنی است...