ایران ۱۳ سال جلوتر از جهان در توسعه پایدار؛ چرا هنوز بسیاری از چالش‌ها پابرجاست؟

در سومین کنفرانس ملی چالش‌های محیط زیستی دانشگاه تربیت مدرس رئیس اسبق سازمان حفاظت محیط زیست، با یادآوری اینکه ایران ۱۳ سال قبل از جامعه جهانی مفهوم توسعه پایدار را در قانون اساسی گنجاند، تأکید کرد که تداوم این نگاه و تبدیل ایده‌ها به عمل، تنها راه مقابله با چالش‌های محیط زیستی امروز کشور است.

کد خبر: ۱۳۲۹۳۴۳

دوشنبه - ۱۹ آبان ۱۴۰۴ / November 10, 2025

به گزارش گروه دانشگاه خبرگزاری دانشجو، در سومین کنفرانس و نمایشگاه ملی چالش‌های محیط زیستی که در دانشگاه تربیت مدرس برگزار شد، مجید شفیعی‌پور مطلق، رئیس اسبق سازمان حفاظت محیط زیست و رئیس مرکز امور بین‌الملل و کنوانسیون‌های این سازمان، با اشاره به اهمیت اصل ۵۰ قانون اساسی گفت: «این اصل حفاظت از محیط زیست را به‌عنوان وظیفه‌ای عمومی معرفی کرده و هرگونه فعالیتی که منجر به تخریب غیرقابل بازگشت محیط زیست شود را ممنوع دانسته است. این اصل، به‌درستی بر نگاه اجتماعی، اقتصادی و محیط زیستی به منابع طبیعی به‌عنوان ثروت نسل‌های آینده تأکید دارد.»

وی با بیان اینکه این نگاه پیشرو در سال ۱۳۵۸ در ایران مطرح شد و ۱۳ سال بعد، در سال ۱۹۹۲ میلادی، جامعه جهانی در اجلاس زمین در برزیل مفهوم «توسعه پایدار» را با همان محتوا پذیرفت، گفت: «ما در کشورمان ۱۳ سال زودتر از جامعه جهانی به این نگاه صحیح دست یافته بودیم. توسعه پایدار همان ترکیب توسعه اجتماعی، توسعه اقتصادی و حفاظت از محیط زیست است که عصاره اصل ۵۰ قانون اساسی ما محسوب می‌شود.»

رئیس اسبق سازمان محیط زیست در بخش دیگری از سخنان خود به موضوع «حکمرانی زیست‌محیطی» اشاره کرد و گفت: «مفهوم حکمرانی یا گاورننس ابتدا با تمرکز بر ابعاد سیاسی مطرح شد، اما بعد‌ها با توجه به توسعه پایدار، جنبه زیست‌محیطی آن مورد توجه قرار گرفت. جامعه جهانی امروزه از "حکمرانی سبز" سخن می‌گوید که واکنشی مثبت به مطالبه‌گری مردم برای مقابله با چالش‌های اقلیمی و محیط زیستی است.»

او افزود: «پایداری جهانی زمانی محقق می‌شود که همه بازیگران اعم از بخش‌های اقتصادی، صنعت، معدن، دولت و بخش غیردولتی در کنار مدیران و برنامه‌ریزان اجرایی ایفای نقش کنند. این هماهنگی در چارچوب فرآیند‌هایی است که باید منابع و ظرفیت‌ها را کنترل و مدیریت نماید.»

شفیعی‌پور در ادامه با اشاره به تحول در نگاه کشور نسبت به توسعه محیط زیستی گفت: «از حدود ۴۷ یا ۴۸ سال پیش، نطفه این نگاه صحیح در کشور ما بسته شد. متأسفانه در روند تحولات قانونی، شیب توجه به محیط زیست در برنامه‌های توسعه پنج‌ساله کاهش یافت. اگرچه در برنامه‌های سوم تا ششم توسعه فصل‌هایی به محیط زیست اختصاص یافت، اما در برنامه هفتم، واژه "پیشرفت" جایگزین "توسعه" شده است.»

وی با تشریح تفاوت‌های مفهومی میان توسعه و پیشرفت گفت: «توسعه را با شاخص‌های کیفی می‌سنجند و پیشرفت را با شاخص‌های کمی. اگر تنها به شاخص‌های کمی و اقتصادی توجه شود، ممکن است مباحث اجتماعی و فرهنگی نادیده گرفته شوند، در حالی‌که این مؤلفه‌ها پشتوانه واقعی پیشرفت محسوب می‌شوند.»

شفیعی‌پور با اشاره به تصویب «برنامه مدیریت تغییرات اقلیم کشور» در راستای بند ماده ۲۲ قانون برنامه پیشرفت، این اقدام را گامی مثبت ارزیابی کرد و گفت: «تغییرات اقلیم دیگر یک انتخاب یا موضوع لوکس نیست، بلکه ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است و باید به صورت گروهی و منسجم در این مسیر حرکت کنیم.»

وی در بخش دیگری از سخنان خود به نقل از یکی از چهره‌های بین‌المللی محیط زیست گفت: «در کشور‌های توسعه‌یافته، ایده بلافاصله به عمل تبدیل می‌شود؛ در کشور‌های در حال توسعه، ایده تبدیل به آیین‌نامه و بخشنامه و قانون می‌شود و سپس شاید در آینده به عمل برسد؛ اما در کشور‌های کمتر توسعه‌یافته، ایده تنها موجب تعجب و حیرت می‌شود. خوشبختانه ایران در بسیاری از زمینه‌ها با وجود چالش‌ها، از کشور‌های پیشرفته عقب نیست.»

وی با اشاره به اینکه کشور ما ۱۳ سال زودتر از جامعه جهانی مفهوم توسعه پایدار را در قانون اساسی خود گنجانده است، افزود: «توسعه باید همراه با صلح درونی و بیرونی و آرامش اجتماعی باشد، چرا که بدون صلح پایدار، هیچ توسعه‌ای پایدار نخواهد ماند. در شرایط جنگ و نزاع، اولویت‌ها به سمت دفاع از حاکمیت و سلامت مردم می‌رود و مسائل محیط زیستی در حاشیه قرار می‌گیرد.»

در پایان، شفیعی‌پور ابراز امیدواری کرد که نتایج این کنفرانس، کارگاه‌های تخصصی و مقالات علمی حاصل از آن بتواند به‌عنوان سرمشقی برای ترسیم سیاست‌ها و برنامه‌های عملی در کشور مورد استفاده قرار گیرد. وی بر اهمیت هماهنگی بین بخشی و فرابخشی در مدیریت محیط زیست تأکید کرد و گفت: «امید است که این هم‌اندیشی‌ها به حرکت‌های مؤثر و پایداری در مسیر توسعه کشور بینجامد.»