جهان با عبور از ظرفیت زیستی کره زمین به سمت بحران حرکت می‌کند

در سومین کنفرانس ملی چالش‌های محیط زیستی دانشگاه تربیت مدرس رئیس دانشگاه و رئیس کنفرانس، با هشدار نسبت به عبور انسان از ظرفیت زیستی زمین، تأکید کرد که مصرف منابع طبیعی با سرعتی فراتر از ظرفیت کره زمین، جهان را به سمت بحران‌های جدی زیست‌محیطی سوق می‌دهد و مدیریت پایدار منابع حیاتی ضرورت فوری دارد.

کد خبر: ۱۳۲۹۳۷۴

دوشنبه - ۱۹ آبان ۱۴۰۴ / November 10, 2025

به گزارش گروه دانشگاه خبرگزاری دانشجو، یوسف حجت در سخنرانی خود گفت که اقتصاد جهانی و مصرف منابع باید در چارچوب ظرفیت زیستی زمین سنجیده شود. وی توضیح داد: «اگر هزینه مصرف ما کمتر از درآمدمان باشد، وضعیت سبز است و اگر هزینه با درآمد برابر باشد، وضعیت قابل قبول است، اما اگر مصرف منابع بسیار فراتر از ظرفیت کره زمین باشد، ما وارد شرایط نامطلوب و بحرانی می‌شویم.»

رئیس دانشگاه تربیت مدرس افزود: «با الگوی زندگی فعلی، جمعیت جهان حدود ۴ میلیارد نفر است و اگر سرانه مصرف تغییر نکند، مصرف ما بیش از ظرفیت زیستی زمین خواهد بود. حتی اگر سرانه مصرف جهانی نصف شود یا هر فرد به شکل پایدار زندگی کند، می‌توان به استفاده متعادل از زمین رسید. در غیر این صورت، ما در وضعیت قرمز قرار می‌گیریم.»

وی با اشاره به تاریخچه این موضوع گفت: «برای اولین بار در سال ۱۹۹۲ به ظرفیت زیستی زمین توجه شد، اما پیش از آن، این مسئله مورد توجه نبود. ظرفیت زیستی شامل زمین کشاورزی، جنگل، دامداری، کوه، منابع آب، جاده‌ها، محل دفن پسماند، کارخانه‌ها، نیروگاه‌ها، مدارس و ساختمان‌های اداری است. همه این موارد بخشی از نیاز‌های بشر هستند و باید در موازنه با ظرفیت زمین لحاظ شوند.»

حجت به مثال کشور‌های مختلف اشاره کرد و گفت: «کشور‌هایی مانند امارات و بحرین میزان مصرفشان بسیار فراتر از ظرفیت زیستی است. کشور‌های اروپایی نیز در سمت راست نمودار قرار دارند و میزان مصرفشان از ظرفیت جهانی فراتر است. جهان اکنون وارد منطقه منفی و قرمز شده است و اگر روند فعلی ادامه یابد، تا سال ۲۰۳۰ برای پاسخگویی به جمعیت جهانی به منابعی معادل دو کره زمین نیاز خواهیم داشت.»

وی ادامه داد: «کشور‌های فقیر موازنه مثبت دارند، مانند کانادا و استرالیا که ظرفیت زیستی بالاتر از مصرفشان است، اما کشور‌هایی با مصرف بالا مانند آمریکا و برخی کشور‌های خلیج فارس، در شرایط موازنه منفی هستند. ایران نیز تا سال ۱۹۸۰ در موازنه مثبت قرار داشت، اما با افزایش جمعیت و تغییر الگوی مصرف، ظرفیت زیستی کشور ما دیگر پاسخگوی نیاز‌ها نیست.»

رئیس دانشگاه تربیت مدرس با ارائه آمار ملی گفت: «ایران با جمعیت ۸۵ میلیون نفر و ظرفیت زیستی حدود ۶۵ میلیون هکتار، سرانه مصرفی برابر ۷/۰ هکتار دارد، در حالی که رد پای مصرف ما حدود ۱۹۵ میلیون هکتار است. یعنی تقریباً سه برابر ظرفیت زیستی، منابع مصرف می‌کنیم. این مسئله موجب کمبود آب، برق، گاز، راه و زیرساخت‌های اساسی شده است و ریشه تمام مشکلات موجود همین مصرف فراتر از ظرفیت است.»

وی تأکید کرد: «مصرف بیش از ظرفیت زیستی باعث بروز بحران‌های جدی و ناپایداری در کشور می‌شود. اگر به این موضوع توجه نکنیم، نه تنها منابع طبیعی، بلکه امنیت ملی و کیفیت زندگی مردم نیز تحت تأثیر قرار خواهد گرفت.»

حجت در پایان سخنان خود از ضرورت توجه ویژه به مدیریت پایدار منابع و اصلاح الگوی مصرف گفت و اظهار امیدواری کرد که کنفرانس و برنامه‌های علمی مرتبط، گامی مؤثر در جهت عبور از بحران‌های زیست‌محیطی و استفاده بهینه از ظرفیت‌های زیستی کشور باشد.