گزارش|

نوری المالکی چهره پرنفوذ سیاست عراق کیست؟

نوری المالکی، نخست‌وزیر پیشین عراق و از رهبران حزب الدعوه اسلامی، یکی از تأثیرگذارترین سیاستمداران دو دهه اخیر این کشور است؛ از سال‌های تبعید در ایران و سوریه تا هدایت دولت عراق در دوران پساصدام، مسیر زندگی او بازتابی از تحولات سیاسی و امنیتی خاورمیانه است.

کد خبر: ۱۳۲۹۴۴۳

دوشنبه - ۱۹ آبان ۱۴۰۴ / November 10, 2025

به گزارش گروه بین الملل خبرگزاری دانشجو، نوری کامل محمد حسن المالکی در سال ۱۹۵۰ میلادی در شهر طویریج از توابع استان بابل عراق به دنیا آمد. او از خاندان اصیل بنی‌مالک، از قبایل نامدار عربی است. جدّ او، محمد حسن ابوالمحاسن، شاعر بزرگ و از رهبران انقلاب ۱۹۲۰ عراق علیه استعمار بریتانیا بود؛ انقلابی که مسیر استقلال سیاسی عراق را هموار کرد. ابوالمحاسن بعدها در سال ۱۹۲۵ به عنوان وزیر معارف عراق منصوب شد و نامش در تاریخ این کشور ماندگار شد.

تحصیلات و زندگی شخصی

نوری المالکی تحصیلات خود را در دانشکده اصول‌الدین بغداد به پایان رساند و سپس مدرک کارشناسی ارشد زبان عربی را از دانشگاه صلاح‌الدین اربیل دریافت کرد.
او متأهل است و پنج فرزند دارد؛ چهار دختر و یک پسر.

آغاز فعالیت سیاسی و تبعید به ایران و سوریه

در دهه ۱۹۷۰، المالکی به حزب الدعوه اسلامی عراق پیوست؛ حزبی که هدفش مبارزه با دیکتاتوری بعث بود.
در پی تشدید سرکوب‌ها توسط رژیم صدام، وی بازداشت شد و پس از محکومیت به اعدام، در سال ۱۹۷۹ از عراق گریخت. نخست به ایران رفت و سپس به سوریه مهاجرت کرد و بیش از دو دهه در تبعید زندگی کرد تا زمان سقوط رژیم بعث در سال ۲۰۰۳.

بازگشت به عراق و ورود به دولت

پس از سقوط صدام حسین، المالکی به عراق بازگشت و به عضویت شورای انتقالی حکومت عراق درآمد. او در نخستین انتخابات آزاد پس از اشغال کشور، به عنوان نایب‌رئیس مجلس ملی موقت انتخاب شد و در کنار چهره‌هایی چون ابراهیم جعفری، در روند شکل‌گیری ساختار جدید قدرت عراق نقشی کلیدی ایفا کرد.

دولت اول نوری المالکی (۲۰۰۶ تا ۲۰۱۰)

تشکیل نخستین دولت منتخب پس از صدام

در پی پیروزی ائتلاف «یکپارچه عراق» در انتخابات ۲۰۰۶، نوری المالکی در ماه مه همان سال مأمور تشکیل کابینه شد.
او نخستین نخست‌وزیر قانونی عراق پس از سقوط رژیم بعث بود که با رأی غیرمستقیم مردم و تأیید پارلمان روی کار آمد.
کابینه نخست وی شامل ۳۷ وزیر از طیف‌های مختلف مذهبی و سیاسی بود که نشان‌دهنده تلاش برای تثبیت وحدت ملی در عراق تازه‌استقلال‌یافته بود.

چالش‌های سیاسی و اختلافات داخلی

دولت المالکی در نخستین سال‌های فعالیت خود با بحران‌های سیاسی متعدد روبه‌رو شد.
در دسامبر ۲۰۰۶، گروهی از احزاب از جمله مجلس اعلای اسلامی عراق و ائتلاف ملی خواستار رأی عدم اعتماد به دولت شدند، اما این طرح به دلیل نیاز به رأی دوسوم نمایندگان ناکام ماند.
در طول دوره نیز اختلافات مکرر میان وزرای اهل‌سنت و شخص نخست‌وزیر منجر به استعفای چند وزیر شد و دولت را تا آستانه فروپاشی پیش برد.
از چهره‌های مخالف شاخص المالکی در آن زمان، ایاد علاوی، نخست‌وزیر پیشین عراق، بود.

مهم‌ترین قوانین مصوب در دولت اول

اکتبر ۲۰۰۶: تصویب قانون فدرالیسم؛ تشکیل استان‌ها و چارچوب اداره محلی عراق.

اکتبر ۲۰۰۷: قانون یکپارچه‌سازی بازنشستگی، شامل بازنشستگان دوره حزب بعث.

ژانویه ۲۰۰۸: قانون جزا و دادگستری برای پاکسازی دستگاه دولت از اعضای حزب بعث.

فوریه ۲۰۰۸: قانون عفو عمومی برای زندانیان بدون محاکمه یا تفهیم اتهام طولانی‌مدت.

فوریه ۲۰۰۸ (بازبینی در اکتبر): قانون تعیین حدود و اختیارات استانداری‌ها.

با وجود تنش‌ها، دولت اول نوری المالکی توانست تا ۲۲ دسامبر ۲۰۱۰ به کار خود ادامه دهد و قدرت را به دولت بعدی تحویل دهد.

دولت دوم نوری المالکی (۲۰۱۰ تا ۲۰۱۴)

آغاز دوره جدید با چالش‌های امنیتی و استقلال از آمریکا

پس از انتخابات ۲۰۱۰، المالکی بار دیگر با رأی پارلمان مأمور تشکیل دولت شد.
او پس از هفت ماه مذاکره با گروه‌های مختلف توانست کابینه دوم خود را با ۲۹ وزیر معرفی کند.
در این دوره، مهم‌ترین نقطه عطف، پایان رسمی حضور نیروهای آمریکایی در عراق در ۱۵ دسامبر ۲۰۱۱ بود.
دو هفته بعد، آخرین سربازان آمریکایی خاک عراق را ترک کردند و مالکی در سخنرانی تاریخی خود آن روز را «روز عراق» نامید.

ویژگی‌های دولت دوم

دولت دوم المالکی با وجود تثبیت نسبی امنیت، با چالش‌های تازه‌ای از جمله
افزایش قدرت گروه‌های شبه‌نظامی، اختلافات قومی و فشارهای سیاسی داخلی روبه‌رو بود.
با این حال، این دولت توانست کنترل امنیت داخلی را به طور کامل از نیروهای خارجی تحویل بگیرد و نقش عراق را در منطقه احیا کند.

نوری المالکی یکی از چهره‌های محوری تاریخ معاصر عراق است؛ سیاستمداری که از مبارزه در تبعید تا اداره کشور در دوران بحرانی پس از صدام، نقشی تعیین‌کننده ایفا کرد.
او با وجود انتقادات گسترده، همچنان در عرصه سیاست عراق نفوذ دارد