وقتی ماشین‌ها ذهن انسان را می‌خوانند؛ امید و وحشت در دنیای نوروتکنولوژی

در آن توجه جهانی بر روی هوش مصنوعی، فناوری عصبی بی‌سروصدا در حال دیجیتال زدن انقلابی مشابه است. از تبدیل افکار به کلمات و بازگرداندن توان راه رفتن به افراد فلج گرفته تا نگرانی‌های عمیق درباره حریم خصوصی ذهن، پیشرفت‌های سریع در حوزه نوروتکنولوژی، امیدها و هشدارهای تازه‌ای رای درباره آینده.

کد خبر: ۱۳۳۰۵۴۳

چهارشنبه - ۲۱ آبان ۱۴۰۴ / November 12, 2025

به گزارش خبرنگار دانش و فناوری خبرگزاری دانشجو، از تبدیل افکار به کلمات گرفته تا امکان راه رفتن برای افراد فلج، حوزه فناوری عصبی بی‌سروصدا در حال پیشرفت بوده و امید به پیشرفت‌های پزشکی و نگرانی‌های عمیق اخلاقی را افزایش داده است.

برخی از ناظران حتی فکر می‌کنند که فناوری عصبی می‌تواند به اندازه ظهور بسیار پر سر و صدای هوش مصنوعی (AI) انقلابی باشد.

آن ونهوستنبرگ، محقق کینگز کالج لندن، به خبرگزاری فرانسه گفت: «مردم متوجه نیستند که ما چقدر در حال حاضر در داستان‌های علمی تخیلی زندگی می‌کنیم.»

این دانشمند، آزمایشگاهی را رهبری می‌کند که در حال توسعه دستگاه‌های الکترونیکی است که در سیستم عصبی فرد کاشته می‌شوند - نه تنها مغز، بلکه نخاع که سیگنال‌ها را به بقیه بدن منتقل می‌کند.

چند سال بزرگی برای تحقیقات نوروتکنولوژی بوده است. در ماه ژوئن، دانشمندان کالیفرنیایی فاش کردند که یک ایمپلنت مغزی که آنها توسعه داده‌اند می‌تواند افکار یک مرد مبتلا به بیماری عصبی ALS را تقریباً فوراً و تنها در یک چهلم ثانیه به کلمات تبدیل کند.

در همین حال، محققان سوئیسی با کاشت الکترود در نخاع چندین فرد فلج، آنها را قادر ساخته‌اند تا کنترل قابل توجهی از بدن خود - از جمله راه رفتن - را دوباره به دست آورند.

این آزمایش‌ها و سایر پیشگامان این حوزه، هنوز تا بازگرداندن کامل توانایی به بیمارانی که توانایی صحبت کردن یا راه رفتن را از دست داده‌اند، فاصله زیادی دارند.

همچنین باید دید که چگونه چنین فناوری‌ای، که برخی از آنها نیاز به جراحی تهاجمی مغز دارند، می‌تواند در دسترس افراد نیازمند در سراسر جهان قرار گیرد.

ونهوستنبرگ گفت، اما هنوز «عموم مردم از آنچه در حال حاضر وجود دارد و زندگی‌ها را تغییر می‌دهد، بی‌اطلاع هستند».

او تأکید کرد که این دستگاه‌ها با سرعت قابل توجهی در حال مؤثرتر شدن هستند.

او گفت: «پیش از این، هزاران ساعت آموزش لازم بود تا کسی بتواند با استفاده از افکارش چندین کلمه بسازد. حالا فقط به چند کلمه نیاز است.»

ماسک خواهان «همزیستی» انسان و هوش مصنوعی است

فناوری عصبی با ترکیبی از پیشرفت‌های علمی - از جمله درک فزاینده از مغز انسان - و پیشرفت‌های تکنولوژیکی که دستگاه‌ها را آنقدر کوچک کرده که می‌توانند در جمجمه ما جا شوند، به پیش رانده شده است.

الگوریتم‌های مبتنی بر هوش مصنوعی، سرعت کار‌ها را به طور قابل توجهی افزایش داده‌اند و به تفسیر و تبدیل داده‌های دریافتی از مغز کمک می‌کنند.

امید است که ایمپلنت‌های مغزی به طیف وسیعی از پیشرفت‌های پزشکی منجر شوند.

استارت‌آپ‌های متعددی که از اواخر دهه ۲۰۰۰ ظهور کرده‌اند، ده‌ها میلیارد دلار برای تحقیقاتی که اخیراً به دستاورد‌های ملموس تبدیل شده‌اند، جمع‌آوری کرده‌اند.

مشهورترین شرکت، شرکت نورالینک متعلق به ایلان ماسک، میلیاردر آمریکایی است که می‌گوید تاکنون تراشه خود را در بدن ۱۲ نفر کاشته است.

در حالی که ماسک ادعا‌های بلندپروازانه‌ای مطرح کرده است، کارشناسان در مورد دستاورد‌های شرکت او محتاط بوده‌اند.

هرو شنیویس، متخصص مغز و اعصاب و متخصص اخلاق در سازمان تحقیقاتی INSERM فرانسه گفت: «نورالینک در حال حاضر فقط یک فریب و ریاکاری است و تبلیغات زیادی روی آن انجام می‌شود.»

با این حال، او هشدار داد: «روزی که آنها موفق به تولید محصولات تجاری شوند - و این مدت طولانی نخواهد بود - برای نگرانی در مورد آن خیلی دیر خواهد بود.»

بسیاری از متخصصان نگران پیامد‌های اخلاقی فناوری عصبی هستند - به ویژه به این دلیل که برخی از شرکت‌ها به جای امید به استفاده از رایانه‌ها برای بهبود توانایی‌های شناختی ما، فراتر از کاربرد‌های مراقبت‌های بهداشتی را مد نظر دارند.

ماسک، به عنوان مثال، بار‌ها گفته است که در نهایت می‌خواهد نورالینک به انسان‌ها اجازه دهد تا با هوش مصنوعی به «همزیستی» برسند.

«پنهان‌ترین افکار در معرض خطر»

با توجه به این پیشینه، یونسکو، آژانس علمی و فرهنگی سازمان ملل متحد، اخیراً توصیه‌هایی را در مورد چگونگی تنظیم فناوری عصبی توسط کشور‌ها تصویب کرده است.

این توصیه‌ها - که از نظر قانونی الزام‌آور نیستند - قرار است از چهارشنبه به اجرا درآیند.

نویسندگان، که شامل چنایویس نیز می‌شود، تعریف گسترده‌ای از فناوری عصبی (neurotech) ارائه دادند. این تعریف شامل دستگاه‌هایی می‌شود که از قبل به طور گسترده در دسترس هستند، مانند ساعت‌های هوشمند و هدست‌هایی که مستقیماً با مغز تعامل ندارند، اما در عوض شاخص‌هایی را اندازه‌گیری می‌کنند که ایده‌ای از وضعیت روانی کاربر ارائه می‌دهند.

چنایویس گفت: «امروزه، خطر اصلی تجاوز به حریم خصوصی است: درونی‌ترین افکار ما در معرض تهدید قرار دارند.»

او هشدار داد که برای مثال، داده‌های نوروتکنولوژی می‌تواند «به دست رئیس شما بیفتد» و او می‌تواند تصمیم بگیرد که شما به اندازه کافی در مورد کار فکر نمی‌کنید. برخی از آنها از قبل تلاش برای رفع چنین نگرانی‌هایی را آغاز کرده‌اند.

اواخر سال گذشته، ایالت کالیفرنیای آمریکا، قطب جهانی تحقیقات نوروتکنولوژی، قانونی را تصویب کرد که از داده‌های مغزی مصرف‌کنندگان محافظت می‌کند.