نامه سرگشاده دیده‌بان شفافیت به دولت: سیاست‌های واردات نهاده‌ها باید فورا اصلاح شود

گروه اقتصادی سازمان مردم‌نهاد دیده‌بان شفافیت و عدالت در نامه‌ای رسمی به دکتر عارف، با ابراز نگرانی نسبت به تشدید بحران معیشتی، از وجود انحصار در واردات نهاده‌های دامی، افزایش تورم غذایی و نبود شفافیت در تخصیص ارز انتقاد کرد و خواستار اصلاح فوری این سیاست‌ها شد.

کد خبر: ۱۳۳۶۱۹۳

چهارشنبه - ۰۵ آذر ۱۴۰۴ / November 26, 2025

به گزارش گروه سیاسی خبرگزاری دانشجو، در این نامه که به امضای دکتر محمد دهقان، رئیس هیأت‌مدیره این سازمان رسیده، شش محور مهم به‌عنوان عوامل ایجاد نابسامانی در بازار نهاده‌های دامی و مواد غذایی مطرح شده است؛ از جمله افزایش شدید تورم غذایی، ایجاد انحصار در واردات نهاده‌ها، تمرکز واردات بر آمریکای لاتین، بی‌توجهی به تنوع خوراک دام، توزیع غیرشفاف نهاده‌ها و نیز ابهام در تخصیص ارز وارداتی.

۳- تمرکز واردات کالا‌های اساسی و نهاده‌های دامی از آمریکای لاتین و بی توجهی به سایر کشور‌ها

یکی دیگر از دلایل افزایش قیمت نهاده‌های دامی و کالا‌های اساسی، تمرکز مسئولان ذیربط برای واردات این کالا‌ها از آمریکای لاتین و بی توجهی به تجربیات موفق گذشته در واردات از کشور‌های شمالی ایران (مانند قزاقستان و روسیه) و کشور‌های شرقی ایران (مانند هند و پاکستان) بوده است.

به عنوان نمونه در سال ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳ سهم تأمین ذرت و جو از مسیر کشور‌های شمالی حاشیه دریای خزر به حدود یک‌سوم واردات این کالا‌ها رسید که علاوه بر کاهش وابستگی، به دلیل نزدیکی جغرافیایی و کاهش هزینه حمل، نهاده‌های دامی با قیمت پایین‌تر به دست تولیدکنندگان که حدود ۴۰ درصد آن‌ها هم در استان‌های شمالی کشور هستند می‌رسید. اما در یک سال گذشته این مسیر درست وکم هزینه، ادامه نیافت و همان راه پرهزینه گذشته، همچنان در دستور کار قرار دارد.

۴- وابستگی کشور به نهاده‌های گران‌قیمت و عدم توجه به تنوع در خوراک دام و طیور

از دلایل دیگر بالابودن قیمت نهاده‌های دامی، وابستگی کشور به نهاده‌های گران‌قیمت و عدم توجه به تنوع در خوراک دام و طیور در طول سال‌های گذشته است. در این راستا برنامه ریزی برای جایگزینی کنجاله آفتابگردان (با نرخ حدود ۳۰۰ یورو در هر تن) از کشور‌های شمال ایران به جای کنجاله سویا (حدود ۵۰۰ یورو در هر تن) از آمریکای لاتین و نیز جایگزینی کنجاله پنبه‌دانه می‌تواند در کاهش قیمت نهاده‌ها و به تبع، قیمت کالا‌های اساسی نقش مهمی داشته باشد.

۵- توزیع ناعادلانه ومفسده آلود نهاده‌های دامی

باتوجه به انحصار ایجادشده در واردات نهاده‌ها و برخی اختلالات دیگر در این حوزه و سوءاستفاده واردکنندگان عمده و تعدادى از دلالان متصل به آن ها، متأسفانه عمده این کالا‌ها با دو تا سه برابر قیمت از طریق دلالان به دست دامداران و مرغداران می‌رسد وگرانی نسبتاً شدید و بی سابقه نهاده ها، موجب گسیل دام مولد به بازار و ایجاد خطر کمبود و گرانی عجیب و ناخواسته در آینده است.

۶- عدم شفافیت در مبلغ تخصیص ارز به هریک از واردکنندگان و قیمت خرید دلاری نهاده‌ها و توزیع نهاده‌ها از زمان ورود به کشور تا رسیدن به دامداران و مرغداران

از آنجا که میلیارد‌ها دلار ارز کشور به تعداد اندکی برای واردات اختصاص می‌یابد و همواره خطر فساد از این رانت بزرگ متصور است و از طرفی کالا‌های وارداتی به دو یا سه برابر قیمت به دامدار و مرغدار می‌رسد و دود این نابسامانی با گران شدن کالا‌های اساسی، به چشم عموم مردم می‌رود، ضروری است؛ با اجرای قانون شفافیت قوای سه گانه که بیش از ۱۸ ماه از تصویب آن گذشته است، همه فرآیند واردات نهاده‌ها و کالا‌های اساسی تا قرار گرفتن آنها به دست مصرف کنندگان واقعی به صورت شفاف در اختیار مردم قرار داده شود.

به نظر جنابعالی چرا با اجرای قانون، همه این فرآیندها، شفاف نمی‌شود؟ چرا به این همه اتهاماتی که به حق یا ناحق متوجه برخی آقازاده‌ها می‌شود و این همه اعتراضی که به ناکارآمدی دولتمردان روا داشته می‌شود، با راه اندازی سامانه‌ها و ایجاد شفافیت پایان داده نمی‌شود؟

باتوجه به توضیحات اجمالی مذکور، مقتضی است، دستور فرمایید:

۱- نظر به رابطه مستقیم انتصاب مدیران این حوزه با معیشت مردم، از بکارگیری افراد دارای سابقه موفق کارشناسی و تجربی در این حوزه غفلت نشود.

۲- برای جلوگیری از ایجاد انحصار بیشتر و شکستن انحصار موجود، به واردکنندگان خرد، نقش اساسی داده شود.

۳- برای افزایش امنیت غذایی وکاهش هزینه خریدوحمل، از تجریه قبلی برای تقویت واردات نهاده‌ها و برخی کالا‌های اساسی ازکشور‌های شمالی و شرقی استفاده شود.

۴- تولید و تأمین خوراک دام با محصولات ارزان‌تر داخلی و منطقه‌ای به جای محصولات گران قیمت آمریکای لاتین، در دستور قرار گیرد.

۵- برای ایجاد شفافیت و ممانعت از فساد و رانت، ترتیبی اتخاذ گردد تا همه فرآیند تخصیص ارز و واردات و تأمین و توزیع نهاده‌ها از ابتدا تا زمان رسیدن به تولیدکنندگان در سامانه‌ای بارگذاری شود و با قطع ید دلالان، نهاده‌های وارد شده به قیمت تمام شده به دست دامداران و مرغداران رسانده شود و بدینسان از فساد و ظلمی که واسطه‌ها در حق تولیدکنندگان و مردم روا می‌دارند، جلوگیری به عمل آید.

از بذل توجه و دستوراتی که در این خصوص ابلاغ می‌فرمایید، سپاسگزارم.

باتشکر

محمد دهقان - رئیس هیأت مدیره سازمان مردم نهاد دیده بان شفافیت و عدالت

به گزارش روابط عمومی دیده بان شفافیت و عدالت، مشروح نامه به شرح ذیل است:

جناب آقای دکتر عارف معاون اول محترم رئیس جمهور

سلام علیکم

استحضار دارید؛ وضعیت اقتصادی کشور، به‌ویژه اوضاع معیشتی مردم موجبات نگرانی آحاد جامعه را فراهم کرده است که این موضوع، مسئولیت جناب عالی که هدایت امور اقتصادی را به طور مستقیم برعهده دارید، مضاعف می‌کند. در این رابطه، نکات زیر را متذکر می‌شویم:

۱- وضعیت تورم در مواد غذایی و نهاده‌های دامی

مطابق گزارشات رسمی، نرخ تورم مواد غذایی در اردیبهشت ۱۴۰۴ برابر با ۴۱.۵ درصد و در شهریور ۱۴۰۴ معادل ۵۷.۹ درصد بوده است. این گزارشات آماری، ایران را در زمره کشور‌هایی با بالاترین نرخ تورم غذایی جهان قرار داده و نشان‌دهنده فشار معیشتی شدید بر اقشار متوسط و پایین جامعه است.

برخی گزارشات رسمی دیگر نشان می‌دهد با افزایش قیمت نهاده‌های دامی، قیمت مرغ، گوشت، تخم‌مرغ و لبنیات به صورت جهشی رشد داشته است. این درحالی است که در طول یک سال گذشته، تغییری در قیمت ارز ۲۸،۵۰۰ تومانی برای واردات نهاده‌های دامی، ایجاد نشده است.

۲- انحصار در واردات نهاده‌های دامی

بررسی‌های سازمان مردم نهاد دیده بان شفافیت و عدالت نشان می‌دهد؛ در سال‌های ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳ سهم برخی واردکنندگان بزرگ نهاده‌های دامی و مواد غذایی به‌شدت کاهش و سهم واردکنندگان خرد به‌صورت معناداری افزایش یافته بود، اما متأسفانه در یک سال گذشته با حذف عملی واردکنندگان کوچک‌تر که اتفاقاً با قیمت ارزان‌تری نسبت به تأمین نهاده‌ها اقدام می‌کردند، برخی واردکنندگان بزرگ که نفوذ بیشتری در دستگاه‌ها دارند فرصت یافته و با ایجاد انحصار، قیمت نهاده‌ها و به تبع آن، قیمت کالا‌های اساسی را به نفع خود و به ضرر ملت به‌صورت جهشی افزایش داده‌اند.

در چنین شرایطی، تمرکز واردات در دست چند شرکت خاص، «قدرت تنظیم بازار» را از دولت سلب و موجب «شکل‌گیری انحصار قیمتی» شده است.