گزارش|

تلنگری به بهانه روز معلول / از عدم اجرای کامل ماده 27 تا بن‌بست شهری برای معلولان

با وجود گذشت سال‌ها از تصویب قانون حمایت از حقوق معلولان، شهر‌های ایران همچنان برای تردد و استفاده از خدمات شهری توسط افراد دارای معلولیت مناسب‌سازی نشده‌اند. علاوه بر این اجرای کامل ماده ۲۷ قانون حمایت از معلولان نیز سال هاست به یکی از دغدغه‌های اصلی جامعه معلولان تبدیل شده است.

کد خبر: ۱۳۳۸۹۷۱

چهارشنبه - ۱۲ آذر ۱۴۰۴ / December 03, 2025

به گزارش خبرنگار اجتماعی خبرگزاری دانشجو، مهدی عندلیب، بار دیگر فرارسیدن روز جهانی معلولان بهانه ای شد تا کمی درباره حقوق معلولان و مطالباتی که به دست فراموشی سپرده شده بپردازیم.

با وجود تأکید قوانین بر ضرورت فراهم‌سازی امکانات برابر برای همه شهروندان، افراد دارای معلولیت در ایران همچنان با چالش‌های جدی در دسترسی به خدمات شهری مواجه‌اند. نبودِ زیرساخت‌های مناسب، کمبود تجهیزات استاندارد و بی‌توجهی به اصول شهرسازی فراگیر، زندگی روزمره این قشر را با دشواری‌های فراوانی همراه کرده است.

بر اساس ماده ۲ قانون حمایت از حقوق معلولان مصوب سال ۹۷، کلیه وزارتخانه ها، سازمان ها، مؤسسات و شرکت‌های دولتی و نهاد‌های عمومی و انقلابی موظفند در طراحی، تولید و احداث ساختمان‌ها و اماکن عمومی و معابر و وسایل خدماتی به نحوی عمل نمایند که امکان دسترسی و بهره مندی از آنها برای افراد دارای معلولیت همچون سایر افراد فراهم گردد.

بر اساس همین قانون وزارتخانه ها، سازمان ها، مؤسسات و شرکت‌های دولتی و نهاد‌های عمومی و انقلابی موظفند جهت دسترسی و بهره مندی افراد دارای معلولیت، ساختمان‌ها و اماکن عمومی، ورزشی و تفریحی، معابر و وسایل خدماتی موجود را در چهارچوب بودجه مصوب سالانه خود مناسب سازی نمایند.

طبق ماده ۵ این قانون شهرداری‏ها مکلفند جهت امکان تردد افراد دارای معلولیت شدید، سامانه‌های حمل و نقل ویژه افراد دارای معلولیت را با تجهیز ناوگان خودرو‌های مناسب‏سازی شده ایجاد نمایند. دولت مکلف است در تشکیل این سامانه‏ها به شهرداری‏های فاقد اعتبارات لازم، کمک نماید.

{$sepehr_key_5776}

شهرهای ما دوست‌دار معلولین نیستند

در بسیاری از شهر‌های کشور، پیاده‌رو‌ها ناهموار و مسدود، رمپ‌ها غیراستاندارد و وسایل حمل‌ونقل عمومی فاقد امکانات لازم برای استفاده افراد دارای معلولیت هستند. بخش قابل توجهی از ایستگاه‌های مترو و اتوبوس به آسانسور یا بالابر مجهز نیستند و همین موضوع رفت‌وآمد معلولان جسمی‌–حرکتی را به حداقل می‌رساند. از سوی دیگر، نبود علائم برجسته و صوتی در فضا‌های شهری و اماکن عمومی، نابینایان و ناشنوایان را از دسترسی مستقل به خدمات محروم می‌کند.

مهدی چمران، رئیس شورای شهر تهران در گفت‌و‌گو با SNNTV گفت: «ما در خصوص استفاده معلولین از حمل و نقل عمومی مشکل داریم،  هنوز تعدادی از ایستگاه‌های مترو آسانسور ندارند و یا پله برقی هم کامل ندارند».

{$sepehr_media_3180462_600_400}

چیزی که به روشنی قابل مشاهده است قوانین موجود در زمینه مناسب‌سازی به‌خوبی اجرا نمی‌شود و نظارت مؤثری بر عملکرد دستگاه‌ها وجود ندارد. نتیجه این وضعیت، افزایش انزوای اجتماعی و محدود شدن فرصت‌های شغلی و آموزشی برای افراد دارای معلولیت است.

سید جواد حسینی، رئیس سازمان بهزیستی کل کشور نیز در کارگروه تخصصی کمیته هماهنگی و نظارت بر اجرای قانون حمایت از حقوق معلولان اعلام کرد: «تنها ۳۳ درصد ایستگاه‌های مترو برای معلولان مناسب‌سازی شده‌اند».

باید گفت: با وجود تلاش‌های پراکنده در برخی شهرها، نیاز به یک برنامه جامع، هماهنگ و بلندمدت برای مناسب‌سازی، بیش از هر زمان دیگری احساس می‌شود؛ برنامه‌ای که اجرای واقعی آن بتواند حقوق اساسی افراد دارای معلولیت را تضمین و شهر‌ها را به فضایی انسانی‌تر برای زندگی همه شهروندان تبدیل کند.

عدم دسترسی مدیران ارشد به اطلاعات به روز معلولان

علی‌همت محمودنژاد، رئیس انجمن دفاع از حقوق معلولان ایران در نشست خبری جامعه معلولان ایران گفت:  «هیچ سازوکار رسمی و قابل اتکایی برای دسترسی مدیران ارشد کشور به اطلاعات به‌روز افراد دارای معلولیت وجود ندارد. همین خلأ، برنامه‌ریزی رفاهی و خدمات‌رسانی را کاملاً مختل کرده است.» محمودنژاد تأکید کرد که شاغل بودن افراد دارای معلولیت به معنای بی‌نیازی از حمایت نیست: بسیاری از افراد دارای معلولیت حتی با وجود اشتغال، بار هزینه‌ای بیشتری دارند و درآمد آنها کفاف حداقل معیشت را نمی‌دهد.

مطالبه اجرای کامل ماده ۲۷

طبق ماده ۲۷ قانون حمایت از معلولان، دولت مکلف است کمک هزینه معیشت افراد دارای معلولیت بسیار شدید و یا شدید فاقد شغل و درآمد را به میزان حداقل دستمزد سالانه تعیین و اعتبارات لازم را در قوانین بودجه سنواتی کشور منظور نماید.

محمودنژاد با اشاره به شکاف بزرگ میان حداقل دستمزد کارگران و مستمری افراد دارای معلولیت گفت: «حداقل حقوق بیش از ۱۰ میلیون تومان است اما مستمری افراد دارای معلولیت تنها حدود یک‌هشتم این مبلغ است.» خط فقر نیز به گفته او، ۴۰ میلیون تومان در تهران و ۳۰ میلیون تومان در شهرستان‌هاست «و عملاً همه افراد دارای معلولیت زیر خط فقر قرار دارند.»