گزارش|

سه قطره خون در مسیر فرش قرمز نیکسون/ مسیر استکبارستیزی دانشجویان از ۱۶ آذر ۱۳۳۲ تا ۱۶ آذر ۱۴۰۴

شانزدهم آذرماه ۱۳۳۲ روزی که سه قطره خون بر سنگفرش‌های دانشکده فنی ریخت و نمادی برای استکبار ستیزی دانشجویان شد و در این مسیر دانشجویان هویت خود را تقابل با سلطه تعریف کردند.

کد خبر: ۱۳۳۸۹۹۶

چهارشنبه - ۱۲ آذر ۱۴۰۴ / December 03, 2025

به گزارش خبرنگار دانشگاه خبرگزاری دانشجو، روز تاریخی ۱۶ آذر ۱۳۳۲ واقعه‌ای در دانشکده فنی دانشگاه تهران رقم خورد که سرآغازی بر مبارزات دانشجویان و ملت ایران با استکبار جهانی بود. در آن زمان جامعه ایران کودتای ۲۸ مرداد را تجربه کرده بود و سقوط دولت مصدق با طراحی مستقیم سرویس‌های اطلاعاتی سازمان سیا (CIA) و‌ام‌آی‌سیکس (MI۶) فضای ملتهب سیاسی را رقم زده بود در آن زمان خبر سفر قریب الوقوع ریچارد نیکسون، معاون وقت رئیس‌جمهور آمریکا به تهران جرقه‌ای بر اتش خشم دانشجویان بود.

طبق اسناد تاریخی، اعتراضات دانشجویان و بازاریان از ۱۴ آذر آغاز شد، اما اوج فاجعه در صبح سرد ۱۶ آذر رقم خورد. رژیم پهلوی برای اطمینان از آرامش در زمان بازدید نیکسون، نیرو‌های لشکر ۲ زرهی و «گارد جاویدان» را در محوطه دانشگاه مستقر کرد. سربازان مسلح حتی وارد راهرو‌ها و کلاس‌های درس شدند و در دانشکده فنی دانشگاه تهران درگیری لفظی بین دانشجویان و نیرو‌های نظامی شکل گرفت و در این بین فرمان آتش از سوی نظامیان صادر شد؛ در این هجوم از سوی نظامیان درون دانشگاه سه دانشجو با نام‌های مهدی شریعت‌رضوی، احمد قندچی و مصطفی بزرگ‌نیا به شهادت رسیدند.

روایت شهید چمران از ۱۶ آذر ۱۳۳۲

شهید مصطفی چمرانی به عنوان یکی از شاهدان عینی حادثه ۱۶ آذر ۱۳۳۲ در خاطرات خود این واقعه را اینگونه روایت می‌کند:

«عده‌ای از سربازان دانشکده فنی را به کلی محاصره کرده بودند تا کسی از میدان نگریزد. آنگاه دسته‌ای از سربازان با سرنیزه به همراهی سربازان دسته جانباز از در بزرگ دانشکده وارد شدند و دانشجویان را که در حال خروج و یا در جلوی کتابخانه و کریدور جنوبی دانشکده بودند هدف قرار دادند. دانشجویان مات و مبهوت به این صحنه تاثرآور می‌نگریستند. اکثر دانشجویان به ناچار پا به فرار گذاردند تا از در‌های جنوبی و غربی دانشکده خارج شوند.

دانشجویان یکی پس از دیگری به زمین می‌افتادند به‌خصوص که بین محوطه مرکزی دانشکده فنی و قسمت‌های جنوبی سه پله وجود داشت و هنگام عقب‌نشینی عده زیادی از دانشجویان روی این پله‌ها افتاده نتوانستند خود را نجات دهند.... مصطفی بزرگ‌نیا به ضرب سه گلوله از پای درآمد. شریعت‌رضوی که ابتدا هدف سرنیزه قرار گرفته به سختی مجروح شده بود، دوباره هدف گلوله قرار گرفت. ناصر قندچی حتی یک قدم هم به عقب برنداشته و در جای اولیه خود ایستاده بود. یکی از جانبازان «دسته جانباز» با رگبار مسلسل سینه او را شکافت و او را شهید کرد.»

دکترای خون!

شهادت دانشجویان و سه قطره خونی که بر سنگفرش‌های دانشکده فنی دانشگاه تهران ریخته شد تبدیل به نمادی از استکبار ستیزی و مبارزه با سلط از سوی جریان دانشجویی ایران شد؛ فردای آن روز نیز در ۱۷ آذر رژیم پهلوی با دهن کجی به خون دانشجویان چند قدم آن طرف‌تر در دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران به نیکسون دکترای افتخاری تقدیم کرد که بعد‌ها در تاریخ سیاسی ایران به دکترای خون شهرت یافت.

هویت تقابلی با سلطه در جنبش دانشجویی

آنچه که نقطه تمایز روز ۱۶ آذر شد فریاد استقلال خواهی و بینش صحیح دانشجویان در مواجه با استکبار جهانی بود؛ جایی که جامعه پس از کودتای ۲۸ مرداد در شوک و انفعال قرار گرفته بود، اما آگاهی سیاسی و عملکرد به موقع دانشجویان اتفاقی را رقم زد که تا امروز نیز از آن به عنوان روز دانشجو یاد می‌شود. روز دانشجو صرفا گرامیداشت سه دانشجوی شهید نیست بلکه یادآور این حقیقت است که جنبش دانشجویی هویت تقابلی با سلطه و استکبار را تعریف می‌کند.

شاید بتوان وضعیت ۱۶ آذر ۱۴۰۴ را با ۱۶ آذر ۱۳۳۲ نظیر قرار داد، زیرا که جامعه ایران اکنون جنگ دوازده روزه با استکبار را پشت سر گذاشته است جایی که در بامداد ۲۳ خرداد جنایتکارترین افراد جهان تجاوز نظامی را علیه آسمان و خاک ایران انجام دادند، اما روحیه همبستگی و استقلال خواهی ملت ایران باعث شد که دشمن از آغاز جنگ پشیمان شود و به آتش بس تن دهد.

۱۶ آذر امسال چگونه خواهد بود؟

گرامیداشت روز دانشجو در این ایام می‌تواند بهانه‌ای باشد که استکبار را بیشتر بشناسیم و این نکته را یادآور شویم که فقط با مقاومت در برابر استکبار و قوی کردن ایران می‌توانیم کشور را از گزند دشمنان حفظ کنیم و این مسئله می‌تواند راهبرد و جهت گیری مناسبی برای ۱۶ آذر امسال باشد و این نکته را مدنظر داشته باشیم که راه ۱۶ آذر ۱۳۳۲ و شهدای دانشجو ادامه دارد.

به گزارش SNNTV، مراسم گرامیداشت روز دانشجوی امسال با حضور سران قوا و مسئولین دولتی در دانشگاه‌های سراسر کشور برگزار خواهد شد. تا الان حضور پزشکیان در دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، قالیباف در دانشگاه فردوسی مشهد و حجت الاسلام محسنی اژه‌ای در دانشگاه زنجان قطعی شده است؛ دیگر مسئولین دولتی و نمایندگان مجلس نیز در دانشگاه‌های سراسر کشور حاضر خواهند شد.

{$sepehr_key_5781}