ایلان ماسک برای مدار زمین برنامه‌های تازه‌ای دارد؛ اخترشناسان از همین حالا نگران‌اند

ایلان ماسک در تازه‌ترین اظهارات خود از طرح‌هایی سخن گفته که می‌تواند آینده فضا و حتی اقلیم زمین را دستخوش تغییر کند.

کد خبر: ۱۳۴۰۵۴۶

يکشنبه - ۱۶ آذر ۱۴۰۴ / December 07, 2025

به گزارش خبرنگار دانش و فناوری خبرگزاری دانشجو، استارلینک دیگر فقط درباره اینترنت نیست. ماسک می‌خواهد از آن برای راه‌اندازی هوش مصنوعی و خنک کردن سیاره استفاده کند—آن هم بدون هیچ چارچوب و نظارت مشخص در فضا.

پیشنهاد‌های جدید ماسک برای استارلینک شامل هوش مصنوعی مبتنی بر ماهواره و کاهش تابش خورشید است.

ستون «فراتر از زمین» نوشتهٔ کریس یانگ، به تقاطع فناوری فضایی و سیاست می‌پردازد و دیدگاهی تحلیلی درباره تازه‌ترین پیشرفت‌ها و تحولات مقرراتی ارائه می‌کند.

استارلینک با وعده وصل کردن جهان آغاز شد؛ اکنون ایلان ماسک می‌خواهد آن را به نیروی محرک هوش مصنوعی و به ابزاری برای خنک کردن سیاره تبدیل کند.

این ثروتمندترین مرد جهان دو کاربرد جدید احتمالی را برای شبکه ماهواره‌ای شرکتش اعلام کرده است؛ نخست آن‌که استارلینک می‌تواند برای پاسخ به تقاضای فزاینده و غیرقابل‌دوام مصرف مراکز داده بر روی زمین استفاده شود. ماسک در پلتفرم ایکس نوشت: «تنها کافی است ماهواره‌های استارلینک نسخه ۳ را که دارای لینک‌های لیزری پرسرعت هستند افزایش دهیم؛ اسپیس‌ایکس این کار را انجام خواهد داد.»

در مقیاسی بلندپروازانه‌تر، ماسک نوشت یک منظومه ماهواره‌ای هوش مصنوعی می‌تواند برای خنک کردن سیاره و مقابله با گرمایش جهانی استفاده شود.

هر دو ایده به بحران‌های واقعی می‌پردازند—مصرف انرژی غیرقابل‌دوام و گرمایش جهانی افسارگسیخته—اما همراه با پیامد‌های فنی، محیط‌زیستی و اخلاقی چشمگیر هستند؛ و هر دو به شکلی «راحت» توجیهی هستند برای فرستادن هزاران ماهواره دیگر به مدار نزدیک زمین، بدون توجه به خطرات آن برای دانش، ایمنی یا پایداری.

اسپیس‌ایکس در حال حاضر بخش عمده بازار پرتاب ماهواره را در اختیار دارد؛ تقریباً ۷۰ درصد از حدود ۱۲هزار و ۵۰۰ ماهواره فعال موجود در مدار زمین متعلق به آن است.

ارسال مراکز داده به فضا

رونق هوش مصنوعی که با عرضه عمومی چت‌جی‌پی‌تی در سال ۲۰۲۲ آغاز شد، تقاضای انرژی را جهش داده است. برآورد‌ها نشان می‌دهد این تقاضا—که ناشی از مراکز داده مورد استفاده در پردازش و آموزش هوش مصنوعی است—برای آینده قابل پیش‌بینی همچنان افزایش خواهد یافت. گزارش گلدمن‌ساکس در اوایل امسال برآورد کرده مصرف انرژی مرتبط با AI می‌تواند تا سال ۲۰۳۰ تا ۱۶۵ درصد افزایش یابد.

این نیاز انرژی کاملاً غیرقابل‌دوام است، به‌ویژه در شرایط بحران آب‌و‌هوایی و شکست کشور‌ها در کاهش انتشار کربن. حال ماسک قصد دارد با استفاده از زیرساخت‌های ماهواره‌ای اسپیس‌ایکس این مشکل را حل کند. مأموریت شرکت‌های ماسک معمولاً حل بزرگ‌ترین مشکلات بشری است: مأموریت تسلا کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی است؛ مأموریت اسپیس‌ایکس تبدیل انسان به گونه‌ای چندسیاره‌ای؛ مأموریت نورالینک مقابله با تهدید وجودی هوش مصنوعی و…

ماسک اولین کسی نیست که پیشنهاد انتقال مراکز داده به فضا را مطرح کرده است. حتی نخستین میلیاردر فناوری هم نیست. اوایل امسال اریک اشمیت، مدیرعامل سابق گوگل، به کنگره آمریکا گفت مصرف انرژی از سه درصد به ۹۹ درصد کل تولید خواهد رسید، به دلیل رشد استفاده از هوش مصنوعی در مراکز داده. اشمیت همچنین ادعا کرد که شرکت Relativity Space را خریده تا مراکز داده فضایی بسازد.

هنوز امکان‌سنجی این ایده مورد بحث است. سامانتا لاولر، ستاره‌شناس دانشگاه رجاینا، به Interesting Engineering گفت: «این کار از جهات زیادی احمقانه است. چطور انتقال مراکز داده به فضا کمکی می‌کند؟ تا جایی که من می‌دانم، مراکز داده نیازمند تعویض مداوم قطعات و تعمیرات و به‌روزرسانی هستند.»

او ادامه داد: «همه اینها در فضا بسیار دشوار است. پرتاب این همه سخت‌افزار به فضا هم سخت است؛ و وقتی آسیب ببیند تکلیف چیست؟ با قطعات زباله فضایی چه می‌کنید؟»

با این حال، تیمی از محققان دانشگاه NTU سنگاپور اعلام کرده‌اند که مراکز داده فضایی می‌توانند با زیرساخت فعلی پرتاب و ماهواره ممکن شوند. این مراکز می‌توانند داده خام را در مدار پردازش کنند. اما قابلیت انجام به‌معنای پایدار بودن نیست. این کار با رفع مشکل انرژی روی زمین، ازدحام فضا را تشدید می‌کند.

منظومه هوش مصنوعی برای مبارزه با تغییرات آب‌وهوایی

ماسک حالا وارد یکی از جنجالی‌ترین بحث‌های علمی شده: آیا در برابر افزایش دما و کندی روند کاهش مصرف سوخت‌های فسیلی، باید به «مهندسی خورشیدی» برای خنک کردن زمین فکر کرد؟

ماسک معتقد است کاهش نور خورشید با فناوری‌های فضایی کاملاً ممکن است. او در پلتفرم ایکس نوشت: «یک منظومه عظیم ماهواره‌ای مجهز به انرژی خورشیدی می‌تواند با ایجاد تغییرات جزئی در میزان انرژی خورشید که به زمین می‌رسد، از گرمایش جهانی جلوگیری کند.»

در حالی که سازمان ملل دوباره هشدار داده جهان از اهداف توافقنامه پاریس عقب مانده، برخی دانشمندان معتقدند باید گزینه‌هایی مانند مهندسی خورشیدی را بررسی کرد.

اما مقاله‌ای اخیر از دانشگاه کلمبیا هشدار داده این روش می‌تواند پیامد‌های غیرمنتظره‌ای داشته باشد. «دامنه خطرات این کار بسیار فراتر از تصور فعلی است.»

لاولر نیز در واکنش گفت: «ما دقیقاً می‌دانیم چطور باید از گرمایش جلوگیری کنیم: متوقف کردن سوخت‌های فسیلی.»

او افزود: «مسدود کردن نور خورشید در حالی که به سوزاندن سوخت فسیلی ادامه می‌دهیم راه‌حل نیست؛ یک وصله موقتی است. ضمن اینکه اگر تعداد ماهواره‌ها به حدی برسد که مقدار قابل توجهی نور را مسدود کنند، با خطر جدی برخورد‌های فضایی روبه‌رو می‌شویم.»

استارلینک؛ کابوسی در برابر علم

به گفته لاولر هر دو برنامه ماسک به یک نتیجه می‌رسند: ازدحام بیشتر در فضایی که همین الآن هم شلوغ است.

او در سال ۲۰۲۲ هشدار داده بود استارلینک ما را به سمت پدیده «کسلر» می‌برد؛ جایی که برخورد ماهواره‌ها زنجیره‌ای از برخورد‌های دیگر ایجاد می‌کند. سرعت برخورد قطعات آن‌قدر بالاست که جمع‌آوری‌شان مثل جمع کردن گلوله خواهد بود.

از آن زمان اوضاع بدتر شده است. هزاران ماهواره دیگر اضافه شده‌اند. اطلاعات مشاهداتی او اکنون پر از خطوط نور ماهواره است. آمار بازگشت ماهواره‌ها هم افزایش یافته است. عمر مفید ماهواره‌های استارلینک پنج سال است و باید با سرعت زیادی جایگزین شوند.

به گفته او اسپیس‌ایکس بین یک تا دو سقوط ماهواره‌ای در روز دارد. تنها بین نوامبر ۲۰۲۴ تا مه ۲۰۲۵ حدود ۵۰۰ ماهواره استارلینک دوباره به جو برگشته‌اند.

او می‌گوید قطعات در مناطق مسکونی پیدا شده، از جمله در کانادا و استرالیا.

لاولر تأکید کرد: «آزمون‌های ایمنی جدی برای بازگشت ماهواره‌ها وجود ندارد. اگر هم کاملاً بسوزند، مقدار زیادی فلز و پلاستیک عجیب وارد جو می‌شود و ما نمی‌دانیم اثرش چیست؛ این از برخورد زمینی هم خطرناک‌تر است.»

حتی خود اپراتور‌ها هم نگران‌اند

مرکز حفاظت از آسمان تاریک IAU از سال ۲۰۲۲ برای مقررات سختگیرانه‌تر تلاش می‌کند، اما پیشرفت در سازمان ملل بسیار کند است، در حالی که اسپیس‌ایکس هر چند روز ۶۰ ماهواره جدید پرتاب می‌کند.

گزارش‌ها حاکی است در سال‌های اخیر حتی ایستگاه فضایی چین هم با برخورد زباله فضایی آسیب دیده است. یک برخورد بزرگ می‌تواند پرواز‌های فضایی سرنشین‌دار را برای دهه‌ها غیرممکن کند.

یک پرونده اسپیس‌ایکس نشان می‌دهد ماهواره‌های استارلینک بین سال‌های ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۳ بیش از ۵۰ هزار مانور برای جلوگیری از برخورد انجام داده‌اند و اگر روند ادامه یابد تا سال ۲۰۲۸ هر شش ماه باید نزدیک یک میلیون مانور انجام شود.

طبق گزارش‌ها، میانگین هر دو دقیقه یک مانور جلوگیری از برخورد انجام شده است. لاولر گفت: «این وحشتناک است؛ هر دو دقیقه احتمال اشتباه وجود دارد؛ اشتباهی که می‌تواند ما را وارد سناریوی کسلر کند.»

در صورتی که استارلینک از خدمت اینترنتی به زیرساخت اقلیمی تبدیل شود، نمی‌توان نظارت را کنار گذاشت. عادت ماسک به «اول پرتاب کن، بعد توضیح بده» اکنون قوانین فضا را تغییر داده؛ اما با تغییر نقش استارلینک، پیامد‌ها دیگر فرضی نیستند.