جدال لفظی بر سر «پرداخت» یا «اضافه‌برداشت» / اختلاف خاندوزی و مظاهری بر سر ماجرای بانک آینده

اظهارات اخیر وزیر اقتصاد دولت سیزدهم در SNN TV درباره ناترازی بانک آینده با واکنش رئیس‌کل اسبق بانک مرکزی مواجه شد.

کد خبر: ۱۳۴۱۰۶۱

دوشنبه - ۱۷ آذر ۱۴۰۴ / December 08, 2025

به گزارش گروه اقتصادی خبرگزاری دانشجو؛ پیش‌تر سید احسان خاندوزی، وزیر امور اقتصادی و دارایی دولت سیزدهم، در برنامه گفت‌وگومحور SNN TV درباره پرونده بانک آینده و اظهارات طهماسب مظاهری در گفتگوی ویژه خبری گفته بود: به لحاظ فنی، تعبیر «پرداخت بانک مرکزی» تعبیر دقیقی نیست و آنچه رخ داده، «اضافه‌برداشت بانک آینده از بانک مرکزی» بوده است. به گفته او، عبارت مطرح‌شده از سوی مظاهری از منظر کارشناسی دقیق نیست.

{$sepehr_media_3190915_600_400}

{$sepehr_media_3190918_600_400}

خاندوزی در همان گفت‌و‌گو تأکید کرده بود که آنچه به‌عنوان تزریق یا پرداخت مطرح می‌شود، در واقع استفاده از سازوکار اضافه‌برداشت توسط بانکی است که از سال‌های قبل دچار ناترازی بوده و آثار این ناترازی به‌تدریج و با ورود بانک مرکزی و تغییر هیئت‌مدیره این بانک، آشکارتر شده است.

او توضیح داده بود که ناترازی بانک آینده در صورت‌های مالی سال‌های قبل نیز وجود داشته، اما بخشی از آن به‌واسطه شناسایی سود‌های غیرواقعی و پنهان‌سازی زیان‌ها، عملاً «زیر فرش» مانده بود. به گفته خاندوزی، زمانی که بانک مرکزی در سال‌های ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲ اقدام به تغییر ساختار مدیریتی این بانک کرد، ابعاد واقعی ناترازی‌های انباشته آشکار شد و مشخص شد بخشی از سود‌های ثبت‌شده در سال‌های پیشین، در واقعیت وجود خارجی نداشته است.

او در این برنامه گفته بود که به همین دلیل، استفاده از تعابیری همچون «پرداخت» از سوی بانک مرکزی، از منظر فنی صحیح نیست و باید واقعیت را در قالب مفهوم «اضافه‌برداشت یک بانک ناتراز از منابع بانک مرکزی» تحلیل کرد؛ موضوعی که ریشه در عملکرد سال‌های گذشته این بانک داشته است.

در پی این اظهارات، طهماسب مظاهری، رئیس‌کل اسبق بانک مرکزی، متنی مفصل  در اختیار گروه اقتصادی خبرگزاری دانشجو گذاشت و این تحلیل را «بازی با الفاظ» دانست و تأکید کرد که از نظر ماهوی تفاوتی میان «پرداخت» و «برداشت» وجود ندارد و بانک مرکزی اختیار کامل برای ممانعت از چنین انتقال منابعی را داشته است.

۱- پرداخت حدود ۲۰۰ هزار میلیارد تومان از طرف بانک مرکزی به بانک آینده، در فاصله سه سال منتهی به ۱۴۰۳، یک واقعیت است که در صورت‌های مالی بانک آینده منعکس و در سامانه کدال بورس منتشر شده است و قابل انکار و تکذیب نیست.

۲- پرداخت پول از سوی بانک مرکزی به هر شخص حقیقی یا حقوقی، به هر دلیل و بهانه، منجر به افزایش پایه پولی می‌شود و همه می‌دانیم که با ضریبی حدود ۷ برابر به رشد نقدینگی می‌انجامد.

۳- آنچه مسلّم است، اقدام بانک مرکزی در تأیید و پرداخت این پول به بانک آینده، خطایی بزرگ و اقدامی بی‌جا بوده است. بانک مرکزی الا و لابد باید از این اقدام نادرست و فاجعه‌آمیز خودداری می‌کرد و از آن ممانعت به‌عمل می‌آورد. وظایف و مسئولیت‌های بنیادی بانک مرکزی ایجاب می‌کرد که اجازه ندهد این مقدار پول از خزانه بانک مرکزی به بانک آینده واریز شود.

۴- آقای خاندوزی، این اقدام خطا را «پرداخت اضافه بانک مرکزی به بانک آینده» ندانسته‌اند و فرموده‌اند این اقدام باید «اضافه‌برداشت بانک آینده از حساب بانک مرکزی» نامیده شود. با عرض معذرت، ایشان وارد بازی با الفاظ شده‌اند.

روشن است که وقتی مبلغی بین دو شخص حقیقی یا حقوقی رد و بدل می‌شود، آن مبلغ از حساب شخص اول به حساب شخص دوم واریز می‌شود. طرف اول به عنوان «پرداخت‌کننده» و طرف دوم به عنوان «برداشت‌کننده» شناخته می‌شوند. فرقی نمی‌کند که بگوییم طرف اول پرداخت کرده یا بگوییم طرف دوم برداشت کرده. شایسته است که مسئله را درست ارزیابی کنیم و خودمان، مردم، جامعه و مسئولان را به بازی با الفاظ نکشانیم.

در بیانات آقای خاندوزی، احتمالاً ایشان می‌خواسته‌اند چنین القا کنند که در این پرداخت، بانک مرکزی قدرت و اختیار ممانعت از آن را نداشته و مسلوب‌الاختیار بوده است. خوش‌بینانه آن است که گفته شود ایشان به‌دلیل نداشتن تجربه اجرایی در مدیریت بانک مرکزی، به چنین برداشتی رسیده‌اند. روشن است که بانک مرکزی اختیار کامل و تمام‌وکمال دارد که پرداخت‌های خود به بانک‌ها، دولت و هر شخص دیگر را کنترل کند. برای اطلاع از این واقعیت، نیازی نیست که فردی تجربه مدیریت بانک داشته باشد؛ این مفهوم در ترم اول دانشکده اقتصاد تدریس می‌شود.

اگر دوستان به خاطر داشته باشند، در دوران مسئولیت اینجانب در بانک مرکزی، برای کنترل رشد پایه پولی و تورم، پرداخت پول از بانک مرکزی به دولت، پروژه‌های دولتی و بانک‌ها را متوقف کردم و آن را با اصطلاح «سه‌قفله کردن خزانه بانک مرکزی» نام‌گذاری کردم که البته تجربه‌ای موفق بود.

آقای خاندوزی در بیانات خود، بانک مرکزی را مسلوب‌الاختیار فرض کرده‌اند و بر آن اساس، با بازی با الفاظ، سعی در توجیه اقدام نابجای بانک مرکزی داشته‌اند که البته این بیان خطا بوده و هست.