کارگاه «خلق جهان‌های VR و XR در فیلم مستند» برگزار شد؛

VR و XR رسانه‌های مستقل‌/ رسیدن به جهان‌های تازه‌ برای روایت مستند

کوآن یوئن لای، مستندساز تایوانی، در کارگاه «خلق جهان‌های VR و XR در فیلم مستند» در نوزدهمین جشنواره «سینماحقیقت» با تأکید بر اینکه واقعیت مجازی و واقعیت گسترده ابزارهایی دور از دسترس یا رقیب سینما نیستند، گفت: VR و XR هرکدام رسانه‌ای مستقل‌اند و اگر زبان آن‌ها را بشناسیم، به جهان‌های تازه‌ای برای روایت مستند می‌رسیم.

کد خبر: ۱۳۴۳۱۷۵

شنبه - ۲۲ آذر ۱۴۰۴ / December 13, 2025

به گزارش گروه فرهنگ و هنر خبرگزاری دانشجو، کارگاه آموزشی «خلق جهان‌های VR و XR  در فیلم مستند» با حضور کوآن یوئن لای، مستندساز تایوانی، روز شنبه ۲۲ آذرماه  در پردیس سینمایی ملت در چهارمین روز از نوزدهمین جشنواره «سینماحقیقت» برگزار شد.

یوئن لای در ابتدای این کارگاه گفت: واقعیت مجازی (VR) و واقعیت گسترده (XR) ابزارهای عجیب و دور از دسترسی نیستند که نتوان از آن‌ها استفاده کرد. ورود به این حوزه نسبتاً ساده است. من خودم در ابتدا وارد این فضا نشده بودم و فعالیت حرفه‌ای‌ام در حوزه دیگری بود، اما به‌مرور وارد این حوزه شدم.

وی ادامه داد: ترسی که بسیاری ممکن است داشته باشند این است که VR و XR جای سینما را بگیرند، در حالی‌ که چنین چیزی اصلاً درست نیست. VR و XR هرکدام رسانه‌ای مستقل با ویژگی‌های خاص خود هستند و سینما نیز رسانه مخصوص به خود را دارد.

این مستند ساز گفت: واقعیت افزوده (AR) به این معناست که شما ممکن است تصویری را روی گوشی تلفن همراه خود ببینید و هم‌زمان اطلاعات و لایه‌های دیگری از واقعیت به آن اضافه شود. واقعیت مجازی (VR) فضایی است که در آن با قرار دادن هدست، کاملاً در محیط غرق می‌شوید؛ فضایی کاملاً سه‌بعدی و کامپیوتری که واقعیت فیزیکی در آن وجود ندارد.

یوئن لای ادامه داد: واقعیت گسترده (XR) مفهومی فراتر از این تعاریف است و محدود به ابزارها و شکل‌هایی که تاکنون شناخته‌ایم نمی‌شود. برای مثال، تجربه‌های قبلی ممکن است به گوشی یا هدست محدود بوده باشند، اما XR فراتر از این مرزها عمل می‌کند. این فناوری‌ها بیش از آنچه دیده می‌شوند قابلیت دارند و در این حوزه محدودیت مشخصی وجود ندارد.

وی گفت: دستگاه‌های مختلفی با کیفیت‌های متفاوت برای انجام این کار وجود دارد که ممکن است بسیاری از افراد به آن‌ها دسترسی نداشته باشند. با این حال، در اختیار داشتن تجهیزاتی که بتوانند زوایا را به‌درستی ثبت کنند و کلیت تصویر را به‌درستی شکل دهند، برای این کار کافی است.

وی گفت: همان‌طور که در سینما، فیلم‌ها و ویدئوها با ژانرهای متنوعی روبه‌رو هستیم، فضای واقعیت مجازی نیز دارای ژانرهای متفاوتی است؛ از آثار داستانی گرفته تا غیرداستانی و گونه‌های دیگر. VR محدود به یک قالب یا شکل مشخص نیست و طیف گسترده‌ای از روایت‌ها و تجربه‌ها را در بر می‌گیرد.

این کارگردان اضافه کرد: در این فضا، هر ژانر زبان و شیوه بیان خاص خود را دارد و مخاطب می‌تواند در هر سبک، تجربه‌ای متفاوت و متناسب با آن ژانر داشته باشد. به همین دلیل، واقعیت مجازی این امکان را فراهم می‌کند که متناسب با هدف، محتوا و مخاطب، قالب‌های متنوعی از روایت و بیان انتخاب و اجرا شود.

یوئن لای گفت: واقعیت مجازی صرفاً به سینما محدود نمی‌شود و در حوزه‌های مختلف هنری کاربرد دارد. از این رسانه می‌توان هم در هنرهای تجسمی و هم در هنرهای غیرتجسمی استفاده کرد. VR رسانه‌ای است که ظرفیت بهره‌گیری در تمامی شاخه‌های هنر را دارد و امکان تجربه و بیان هنری را در قالب‌های متنوع فراهم می‌کند.

وی گفت: ویژگی واقعیت مجازی (VR) این است که ساخت تریلر در آن با شیوه‌های مرسوم تفاوت دارد. در تولید تیزر، استفاده از VR کاربرد بیشتری دارد، هرچند همچنان می‌توان از روش‌های دوبعدی متداول نیز در ساخت تیزر بهره برد. همچنین برای تولید تیزر می‌توان از آرشیو تصاویر و ویدئوها استفاده کرد.

او ادامه داد: برای کار با این ابزار، لازم است ذهنیت خود را تغییر دهیم، چرا که VR تفاوت‌های اساسی با ابزارهای سنتی دارد و شیوه کار با آن‌ها کاملاً متفاوت است. با این حال، اگر کار با این فضا را یاد بگیریم، نتیجه نهایی می‌تواند بسیار چشمگیر و فوق‌العاده باشد.

این مستند ساز گفت: در سینمای سنتی، زبان بیان، زبان دوربین بود؛ اما در فضای VR این قاعده دیگر صادق نیست. در اینجا زبان روایت باید تغییر کند و به‌جای صحبت با زبان دوربین، باید با «زبان فضا» کار کرد.

یوئن لای اشاره کرد: در VR، زمانی که تصویری را کات می‌زنید، وارد یک فضای جدید می‌شوید، نه اینکه صرفاً تصویری را کراپ کرده باشید. مخاطب هنگام تماشای تصویر VR، پس از چند لحظه می‌تواند موقعیت و فضا را درک کند و تا پیش از آن، درک کاملی از تصویری که می‌بیند ندارد.

وی توضیح داد: در واقعیت مجازی، محل قرارگیری دوربین، ثابت بودن آن و میزان حرکت، اهمیت زیادی دارد. به دلیل استفاده از هدست، حرکات ناگهانی می‌تواند باعث ایجاد حس عدم تعادل در مخاطب شود؛ بنابراین باید در VR نسبت به این موضوع بسیار محتاط بود.

این مستندساز بیان کرد:  نورپردازی مناسب، استفاده از میکروفون‌های متعدد، انتخاب زاویه صحیح و نوع حرکت دوربین، همگی در ثبت تصاویر اهمیت بالایی دارند و هرکدام تأثیر خاص خود را بر نتیجه نهایی می‌گذارند. به همین دلیل، استفاده از این عناصر باید با دقت، حساسیت و واقع‌بینی بالا انجام شود.

وی گفت: برای ثبت یک تصویر چندگانه، لازم است تصاویر از زوایای مختلف گرفته شوند و سپس با استفاده از روش دوخت تصاویر، تصویر چندبعدی نهایی ساخته شود. البته این فرایند با چالش‌ها و ایراداتی نیز همراه است و ممکن است خطوط اتصال در تصویر مشخص شود و به کیفیت کار آسیب بزند.

او گفت: نکته مهم دیگر در کنار تصویر، صداست. برای اینکه مخاطب احساس حضور در فضا و موقعیت را داشته باشد، باید صدا را به‌خوبی بشنود؛ هرچند در برخی آثار، ممکن است صدا اهمیت کمتری داشته باشد.

وی درباره واقعیت گسترده (XR) گفت: به‌عنوان یک مفهوم جامع، مجموعه‌ای از فناوری‌ها را در بر می‌گیرد که مرز میان دنیای واقعی و دیجیتال را گسترش می‌دهند. XR شامل واقعیت مجازی (VR)، واقعیت افزوده (AR) و دیگر اشکال ترکیبی از این فناوری‌هاست و تجربه‌ای فراتر از قالب‌های شناخته‌شده پیشین ارائه می‌دهد.

یوئن لای گفت: در XR، کاربر تنها به مشاهده تصویر محدود نیست، بلکه می‌تواند به‌صورت تعاملی با فضا، اشیا و اطلاعات دیجیتال ارتباط برقرار کند. این ویژگی باعث می‌شود XR به رسانه‌ای پویا و چندلایه تبدیل شود که قابلیت استفاده در حوزه‌های مختلف آموزشی، فرهنگی، هنری و رسانه‌ای را دارد.

این مستندساز بیان کرد:  یکی از تفاوت‌های مهم XR با دیگر فناوری‌ها، انعطاف‌پذیری بالای آن در استفاده از ابزارهاست. این تجربه می‌تواند از طریق گوشی‌های هوشمند، هدست‌ها، نمایشگرهای پیشرفته و حتی فضاهای فیزیکی هوشمند شکل بگیرد و به یک ابزار محدود وابسته نباشد.

وی در پایان گفت: در حوزه محتوا، XR امکان روایت‌های تازه‌ای را فراهم می‌کند؛ روایت‌هایی که در آن‌ها مخاطب نه‌فقط تماشاگر، بلکه بخشی از تجربه است. همین ویژگی باعث شده XR به‌تدریج جایگاه ویژه‌ای در هنر، رسانه و روایت‌های نوین پیدا کند و به‌عنوان یکی از مسیرهای آینده تولید محتوا شناخته شود.

نوزدهمین جشنواره بین‌المللی سینماحقیقت از 19 تا 25 آذر در پردیس سینمایی ملت در حال برگزاری است.