گزارش|

چرا رهبر انقلاب «زیارت جامعه کبیره» از امام هادی (ع) را «مانیفست سیاسی و اعتقادی» می‌داند؟

تحلیل «زیارت جامعه کبیره» از دیدگاه حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، به‌ویژه با عینک کتاب «انسان ۲۵۰ ساله»، فراتر از یک متن دعایی صرف است و به عنوان یک «مانیفست سیاسی و اعتقادی» نگریسته می‌شود.

کد خبر: ۱۳۴۷۸۴۷

چهارشنبه - ۰۳ دی ۱۴۰۴ / December 24, 2025

به گزارش گروه فرهنگ و هنر خبرگزاری دانشجو، در منظومه فکری کتاب «انسان ۲۵۰ ساله»، امامت امام هادی (ع) مصادف است با دورانی که دشمن به شدت نگران «لحظه موعود» (ظهور مهدی عج) است. خلفای عباسی می‌دانستند که طبق روایات، منجی از نسل این امام خواهد بود؛ لذا سامرا به یک «زندان بزرگ» تبدیل شد.

اما هنر بزرگ امام هادی (ع) این بود که در قلب این پادگان نظامی، نه تنها ارتباط خود را با امت قطع نکرد، بلکه با استفاده از دو ابزار «شبکه وکالت» و «متون معرفتی عمیق»، شیعه را از یک تشکل وابسته به حضور فیزیکی امام، به یک «سازمان فکری و تشکیلاتی خودکفا» تبدیل کرد. زیارت جامعه کبیره در واقع «کتاب درسی» این سازمان برای دوران سختی است که قرار بود امام در میان مردم نباشد.

زیارت جامعه؛ پاسخ به نیاز معرفتی زمانه

رهبر انقلاب معتقدند که در دوران امام هادی (ع)، دو جبهه خطرناک علیه تشیع فعال بود: جبهه تحریف و تخریب: دستگاه عباسی که سعی داشت امام را یک فرد معمولی یا نهایتاً یک عالم گوشه‌گیر جلوه دهد.

جبهه غلو: جریان‌هایی که مقام امام را از حد انسانی خارج می‌کردند و باعث انحراف عقیدتی شیعیان می‌شدند. تحلیل ایشان: زیارت جامعه کبیره با عبارات دقیق، «مرز باریک» میان بندگی خدا و مقام والای ولایت را ترسیم کرد تا شیعه از هر دو لبه پرتگاه (تقلیل مقام امام یا غلو) نجات یابد.

ترسیم سیمای «امام» به عنوان رهبر سیاسی-معنوی

در نگاه رهبر انقلاب، این زیارت فقط برشمردن فضایل اخلاقی نیست، بلکه تبیین جایگاه «رهبری جامعه اسلامی» است. ایشان بر واژگانی در این زیارت تأکید دارند که جنبه سیاسی و هدایتی دارند، مانند:

«سیاسة العباد»: یعنی امامان، تدبیرکنندگان امور بندگان و سیاست‌مداران واقعی جامعه هستند.

«ارکان البلاد»: امامان ستون‌های استواری هستند که جغرافیای اسلام و بلاد مسلمین به آن‌ها تکیه دارد.«قادة الامم»: امامان پیشوایان ملت‌ها هستند، نه فقط یک مربی اخلاق برای افراد خاص.

«قادة الامم»: امامان پیشوایان ملت‌ها هستند، نه فقط یک مربی اخلاق برای افراد خاص.

مبارزه نرم در دوران خفقان (تبیین بصیرت‌افزا)

رهبر انقلاب در کتاب «انسان ۲۵۰ ساله» توضیح می‌دهند که وقتی امام هادی (ع) در سامرا (تحت مراقبت شدید نظامی) امکان سخنرانی آزاد نداشتند، از قالب «دعا و زیارت» برای انتقال مفاهیم حکومتی استفاده کردند.

ایشان می‌فرمایند: «این زیارت، مجموعه‌ای از حقایق مربوط به شأن اهل‌بیت است که در قالب کلماتی زیبا و فاخر ریخته شده تا در ذهن شیعه حک شود و هیچ قدرتی نتواند آن را پاک کند.»

زیارت جامعه؛ منشور پیوند امت با ولایت

یکی از نکات کلیدی در بیانات ایشان، بخش‌های پایانی زیارت است که زائر اعلام موضع می‌کند:

«سلمٌ لمن سالمکم و حربٌ لمن حاربکم»: رهبر انقلاب این جملات را نشانه «جبهه‌بندی سیاسی» می‌دانند. از نظر ایشان، کسی که جامعه کبیره می‌خواند، در واقع دارد اعلام می‌کند که در جبهه امام علیه جبهه طاغوت (متوکل‌های زمان) ایستاده است.

قله معارف اهل‌بیت

ایشان بارها توصیه کرده‌اند که برای شناخت واقعی مقام اهل‌بیت، باید به این زیارت مراجعه کرد: «زیارت جامعه کبیره که از امام هادی (ع) مأثور است، یکی از بهترین و برترینِ زیارات است؛ هم از لحاظ سند، هم از لحاظ متن و محتوا... یک دوره کامل امام‌شناسی است.»

از دیدگاه رهبر انقلاب، امام هادی (ع) با «جامعه کبیره»، ستون‌های خیمه شیعه را در زمین محکم کردند تا وقتی «عمود خیمه» (امام معصوم) از نظرها پنهان شد، این خیمه بر سر شیعیان فرو نریزد. در واقع، این زیارت «نورافکنی» بود که مسیر حرکت در شب تاریک غیبت را روشن کرد.

گسترش شبکه‌های شیعه در قم، ری و خراسان با مديريت امام هادی(علیه‌السلام)

رهبر انقلاب: در شهر سامرا عده‌ای از بزرگان شیعه جمع شدند و حضرت  هادی علیه السلام توانست آنها را اداره کند و به وسیله‌ی آنها پیام امامت را به سرتاسر دنیای اسلام برساند. این شبکه‌های شیعه در قم، خراسان، ری، مدینه، یمن و در مناطق دوردست را همین عده توانستند رواج بدهند و تعداد افراد مؤمن به این مکتب را زیادتر کنند.