خشونت، آزار جنسی و فشارهای روانی؛ نقض حقوق زنان و کودکان در گروه‌های شبه‌نظامی کُرد

در جریان یک همایش شماری از اعضای سابق گروه‌های مسلح کُردی بخشی از تجربه‌های زیسته خود را از خشونت، افراطی‌گری و نقض گسترده حقوق انسانی درون این گروه‌های شبه‌نظامی و خشن را بازگو کردند.

کد خبر: ۱۳۴۸۹۷۶

شنبه - ۰۶ دی ۱۴۰۴ / December 27, 2025

به گزارش گروه سیاسی خبرگزاری دانشجو نشست تخصصی «بررسی ابعاد حقوقی جنایات گروه‌های مسلح غیردولتی» در شیراز برگزار شد. در این نشست، اساتید حقوق بین‌الملل، پژوهشگران، فعالان حقوق بشر، دانشجویان و شماری از اعضای سابق گروه‌های مسلح کُردی از جمله پژاک و حزب دموکرات کردستان ایران حضور داشتند.

در جریان این همایش، افراد جداشده از این گروه‌ها بخشی از تجربه‌های زیسته خود را از خشونت، افراطی‌گری و نقض گسترده حقوق انسانی درون این گروه‌های شبه‌نظامی و خشن را بازگو کردند. روایت‌هایی که نشان می‌داد آنچه در تبلیغات رسانه‌ای این گروه‌ها ارائه می‌شود، فاصله‌ای جدی با واقعیت زندگی اعضای آنها دارد.

یکی از قربانیان حاضر در نشست، دختر جوانی اهل پیرانشهر بود که توضیح داد در ۱۴ سالگی با وعده تحصیل در اروپا و دریافت پول جذب حزب دموکرات کردستان ایران شده است. او گفت پس از چند روز گفت‌و‌گو و وعده‌های مکرر، به این گروه پیوسته و حدود ۷۵ روز آموزش نظامی سخت دیده و نزدیک به سه سال به اجبار با آنها همکاری کرده، بی‌آنکه خبری از تحصیل یا آینده‌ای که وعده داده شده بود، باشد.

او با اشاره به وضعیت دختران در این گروه گفت: «در هر پایگاه حدود ۱۲ دختر بودند که به‌راحتی مورد تعرض قرار می‌گرفتند. حتی خود من چند بار در معرض این اتفاق قرار گرفتم، اما شکایت و اعتراض هیچ نتیجه‌ای نداشت.» این عضو سابق حزب دمکرات کردستان ایران افزود که فشار‌های جسمی و روانی بخشی از زندگی روزمره اعضا بوده است: «به‌خاطر کُند بودن کتک می‌خوردیم. فشار روحی و جسمی دائمی بود. برای بعضی از دخترها، خودکشی تنها راه رهایی بود.»

او با اشاره به یکی از دوستانش گفت: «یکی از دوستانم که مورد تجاوز قرار گرفته بود، حتی بعد از ازدواج هم رهایش نکردند و آن‌قدر تحت تعقیب و آزار قرار گرفت که در نهایت خودکشی کرد. آمار خودکشی پسران هم کم نبود؛ آنها هم زیر فشار‌های شدید روانی و تحقیر دائمی بودند.» این قربانی همچنین به اجبار اعضا برای تولید محتوای تبلیغاتی اشاره کرد و گفت: «ما را مجبور می‌کردند جلوی دوربین علیه ایران حرف بزنیم، بگوییم ایران به زنان اهمیت نمی‌دهد یا حتی در برنامه‌ها برقصیم تا نیروی جدید جذب شود. شعار «زن، زندگی، آزادی» برای آنها فقط یک دروغ بود؛ زن برایشان ابزاری بود برای نگه داشتن مردان در حزب.»

قربانی دوم، جوانی بود که توضیح داد در ۱۷ سالگی جذب گروه پژاک شده است. او گفت به او وعده کمک مالی، حمایت حقوقی و سفر به اروپا پس از چند سال داده شده، اما هیچ‌یک از این وعده‌ها محقق نشده است. او وضعیت اعضای این گروه را «اسفناک» توصیف کرد و افزود: «بیشتر اعضا دختران زیر ۱۶ سال بودند و سوءاستفاده جنسی هم وجود داشت. حتی غذای کافی نداشتیم؛ بعضی وقت‌ها دو روز پشت سر هم چیزی برای خوردن نبود.»

این عضو سابق پژاک با اشاره به یکی از حوادث درون گروه گفت: «یک بار سه فرمانده به محل استقرار دختران رفتند. بعد از آن، یکی از دختر‌ها خودش را از کوه پرت کرد. جسدش را همان‌جا مخفیانه دفن کردند و لباس‌هایش را برای عضو تازه‌وارد نگه داشتند.» او تأکید کرد که خروج از گروه عملاً ممکن نبود و گفت: «هر کسی که می‌خواست جدا شود، تهدید به قتل، زندانی شدن یا شکنجه می‌شد. خیلی‌ها هنگام فرار کشته می‌شوند و بعد در رسانه‌های خودشان با وقاحت می‌گویند شهید شده‌اند.»

این دو قربانی در ادامه صحبت‌های خود، خواستار پیگیری شکایت‌ها و مطالبات کودکان و نوجوانان آسیب دیده از خشونت و رفتار‌های این گروه‌ها شدند. آنها نگرانی عمیق خود را از وضعیت دردناک کودکانی اعلام کردند که هم‌اکنون در اردوگاه‌ها و پایگاه‌های این گروه‌ها نگه داشته می‌شوند و پرسیدند چرا هیچ مرجع مؤثری برای رهایی آنها اقدام نمی‌کند. آنها اعلام کردند حکومت اقلیم کردستان آشکارا و رسمی از این گروه‌ها حمایت می‌کند و به آنها کمک مالی هم می‌دهد!

به گفته این افراد، اغلب جذب‌شدگان از اقشار آسیب‌پذیر جامعه هستند؛ کودکانی که درگیر فقر، بیکاری، مشکلات شدید معیشتی، طلاق والدین یا اعتیاد در خانواده بوده‌اند. آنها تأکید کردند: «در این گروه‌ها شما فرد تحصیل‌کرده یا کسی با حداقل رفاه را نمی‌بینید. الگوی جذب روشن است؛ روی ضعف‌ها تمرکز می‌کنند، وعده می‌دهند، بچه‌ها را به بهانه‌های مختلف از خانه فراری می‌دهند و بعد دیگر راه برگشتی باقی نمی‌گذارند.»

در بخش کارشناسی نشست، برخی حقوقدانان به ابعاد کلی مسئولیت کیفری و حقوقی گروه‌های مسلح غیردولتی پرداختند و بر این نکته تأکید شد که رفتار‌هایی مانند کودک‌سربازگیری، خشونت سازمان‌یافته درون‌گروهی و اقدامات مسلحانه علیه غیرنظامیان، از منظر حقوق بین‌الملل و حقوق بشر قابل پیگرد است.

گزارشگر دیدبان حقوق بشر کردستان ایران در این نشست که بصورت مفصل با اساتید دانشگاه و قربانیان حاضر گفت‌و‌گو کرده است تأکید می‌کند که در مورد گروه پژاک، مستندات رسمی متعددی از جمله قرار گرفتن این گروه در فهرست‌های تحریمی و تروریستی برخی دولت‌ها و همچنین صدور اعلان‌های قرمز اینترپل برای تعدادی از سران آن وجود دارد که بر اساس حقوق بین‌الملل، مسئولیت همکاری قضایی و استرداد را متوجه دولت‌های میزبان می‌کند. افزون بر آن، بخش قابل توجهی از جنایات منتسب به این گروه، مستقل از هر فهرست‌گذاری رسمی، از مصادیق جرایم جهان‌شمول است.

در خصوص حزب دموکرات کردستان ایران نیز، دیدبان با استناد به روایت‌های قربانیان و شکایت‌های متعدد شاکیان خصوصی، تأکید می‌کند که الگو‌های رفتاری خشونت‌پایه و ساختارمند در این گروه، ضرورت پیگیری قضایی و همکاری دولت‌های طرف معاهدات معاضدت قضایی، به‌ویژه دولت عراق و اقلیم کردستان عراق، را برجسته می‌سازد. در عین حال، دولت جمهوری اسلامی ایران نیز باید به مسئولیت‌های قانونی خود در قبال شهروندان قربانی این گروه‌ها عمل کند؛ موضوعی که از منظر دیدبان همچنان محل نقد جدی است.

در پایان، دیدبان حقوق بشر کردستان ایران تأکید می‌کند که شنیده‌شدن صدای قربانیان و پیگیری حقوق کودکان و نوجوانان گرفتار در این گروه‌های مسلح، نه یک مطالبه سیاسی، بلکه یک الزام حقوق بشری و انسانی است که تعلل در آن به تداوم خشونت و مصونیت از مجازات می‌انجامد.