بصیرت قطب‌نمای عبور از فتنه‌ها و ضرورت نظام تربیتی

در شرایط پیچیده اجتماعی و فکری، بصیرت به‌عنوان معیار تشخیص حق از باطل، نقشی تعیین‌کننده در هدایت جامعه دارد و تقویت آن در نظام تربیتی، ضرورتی انکارناپذیر است.

کد خبر: ۱۳۵۱۱۸۲

چهارشنبه - ۱۰ دی ۱۴۰۴ / December 31, 2025

به گزارش گروه دانشگاه خبرگزاری دانشجو، معصومه مقیمی، دانشیار علوم تربیتی در یادداشتی پیرامون بصیرت، قطب نمای حرکت صحیح جامعه و ضرورت برنامه ریزی تربیتی پیرامون آن نوشت:

برای عبور از فتنه‌های آخرالزمان و آمادگی جهت یاری حضرت حجت (ع) و انتظار واقعی باید بصیرت داشت. بررسی تاریخی حاکی از آن است آنچه بیش از هر عاملی درموفقیت و یا ناکامی جریانات نقش داشته است بصیرت نخبگان و مردم جامعه بوده است. درجنگ صفین حضرت امیر جمله‌ای فرمودند که نقش بصیرت را در استقامت و پایداری وتوان تحلیل و شناخت حق و باطل مخصوصاً در میدان مبارزه و جهاد و شبهات و فتنه‌ها به خوبی نشان می‌دهد:

ولا یَحملُ هذاالعَلم الّا اهلُ البصر والصّبر (خطبه ۱۲۴: ۲۳۸).

این پرچم مبارزه را به دوش نمی‌کشد مگر آن کس که اهل بصیرت و صبر باشد.

بنا به فرموده مولای متقیان تنها کسانی می‌توانند پرچم داران هدایت و یاران مهدی (عج) باشند که اهل بصیرت و صبر هستند فتنه‌های آخرالزمان چنان حق و باطل را ممزوج خواهد کرد که تنها افراد بصیر می‌توانند به سلامت ازآن‌ها عبور کنند. قرآن کریم می‌فرماید: به راستی رهنمود‌هایی از جانب پروردگارتان برای شما آمده است پس هرکس به دیده بصیرت بنگرد به سود خود اوست و هر کس از سر بصیرت ننگرد به زیان خود او و من بر شما نگهبان نیستم (انعام:۱۰۴).

بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران ‏ (ره)، سعادت انسان را در گرو بصیرت او معرفی نموده و تصریح داشته‌اند:

آنچه در انسان سعادت را ایجاد می‌کند بصیرت انسان است و من امیدوارم که شما‌ها بصیرت به طور کامل داشته باشید (صحیفه نور، ج۱۰: ۸). ایشان راه سلامت عبور از فتنه‌ها را نیز به مدد بصیرت میسر می‌دانستند و فرمودند:

ان شاءالله ملت عزیز ما با بصیرت و هوشیاری جواب همه فتنه‌ها را خواهد داد (همان، ج۲۰: ۲۴۱).

رهبری معظم انقلاب نیز در ارتباط با ضرورت وجود بصیرت می‌فرمایند: بصیرت قطب نمای حرکت صحیح در اوضاع اجتماعی پیچیده امروز است به گونه‌ای که اگر کسی این قطب نما را نداشت و نقشه خوانی بلد نبود ممکن است ناگهان خود را در محاصره دشمن ببیند. انسان حتی با نیت خوب ممکن است گمراه شود و در راه بد قدم بگذارد" (۱۳۸۸). همین بصیرت بود که در برهه‌های مختلف از جمله جنگ ۱۲ روزه شکوه همبستگی ملی را رقم زد.

به استناد پژوهش‌های انجام شده، اشتباه در تشخیص مصادیق حق از باطل ریشه دراموری نظیر مشتبه سازی، شخصیت زدگی، فضای آلوده، اثرپذیری از نزدیکان، جزئی نگری و دوری از واقعیت‌های اجتماعی دارد. همچنین توفیق الهی، تفکر، تقوا، زهد، یادخدا، اخلاص، خضوع و خشوع و... ازجمله وسایل دستیابی به بصیرت دینی عنوان شده است.

در این راستا، راهبرد‌های فکری معرفتی به ویژه فهم و درک صحیح آیات الهی قرآن کریم وانس با آن بسیار ضروری است. یکی از راه‌های یافتن بصیرت در تمامی ابعاد آن (دینی و اعتقادی، اخلاقی و سیاسی)، فهم و تعلیم قرآن کریم است. همچنین شناخت مبانی ولایت و ولایت پذیری و رعایت اصل تولی و تبری، راهبرد تبلیغاتی از جمله شبکه سازی، تبیین درست وقایع تاریخی گذشته و روایات انقلاب مورد تاکید است؛ لذا در تمامی مقاطع تحصیلی ضرورت دارد جهت بصیرت افزایی، برنامه ریزی صورت پذیرد و موارد زیر پیشنهاد می‌گردد:

مفهوم تولی و تبری در مقاطع مختلف تحصیلی متناسب با نیاز مخاطب تبیین گردد و در این زمینه با تکیه بر حیطه‌های شناختی و عاطفی، رفتارسازی صورت پذیرد.

در برنامه‌های آموزش قرآن کریم در مدارس و سایر مراکز فرهنگی آموزشی با تاکید بر حیطه عاطفی جهت ایجاد انس با کلام الله مجید به عنوان زمینه‌ای در راستای درک مفاهیم و عمل به آن‌ها به عنوان منبع اصلی بصیرت آفرینی، تحول ایجاد شود.

تفکر و تعقل به عنوان محوری‌ترین عنصر در هدف گذاری‌های تربیتی آموزشی در نظر گرفته شود و انواع تفکر به خصوص تفکر انتقادی در کودکان و نوجوانان ارتقا یابد.

جهاد تبیین به عنوان مهمترین استراتژی خنثی سازی اقدامات جریان مخالف، در دستور کار کلیه نهاد‌های آموزشی فرهنگی و گروه‌های نخبگانی قرار گیرد.