تقدیر جایزه ادبی جلال آل‌احمد از روایت یک مدیریت جهادی؛ کتابی که در سه سال ۱۵ بار تجدید چاپ شد

کتاب «عملیات احیا» نوشته محمد حکم‌آبادی که برگزیده بخش مستندنگاری در شانزدهمین دوره جایزه جلال آل‌احمد (۱۴۰۲) شده بود در کمتر از سه سال به چاپ پانزدهم رسید.

کد خبر: ۱۳۵۱۵۴۶

پنجشنبه - ۱۱ دی ۱۴۰۴ / January 01, 2026

به گزارش گروه فرهنگ و هنر خبرگزاری دانشجو، کتاب «عملیات احیا: روایت صعود یک مجموعه دانش‌بنیان به قله دانش و فناوری الکتروموتور» اثر محمد حکم‌آبادی است که در شانزدهمین دوره جایزه ادبی جلال آل‌احمد (۱۴۰۲) در بخش مستندنگاری شایسته تقدیر شناخته شد.

محمد حکم‌آبادی (متولد ۱۳۷۴) نویسنده و محقق جوانی است که با اثر شاخص خود «عملیات احیا» توانسته است روایتی دقیق و تأثیرگذار از یکی از موفقیت‌های صنعتی کشور را ثبت کند. رویکرد پژوهشی و مستندنگارانه او در مواجهه با سوژه‌ای ملی، که حاصل مصاحبه‌های او با بازیگران اصلی یک تحول صنعتی است نشان از دقت و حساسیت وی در ثبت تاریخ شفاهی پیشرفت‌های داخلی دارد.

«عملیات احیا»؛ روایتی مستند از رستاخیز ققنوس‌وار یک غول صنعتی

کتاب «عملیات احیا» روایتگر داستان واقعی و پر افت و خیز شرکت ماشین‌های الکتریکی جمکو است؛ کارخانه‌ای بزرگ که در سال ۱۳۶۹ در شهرستان جوین استان خراسان رضوی با سرمایه‌گذاری دولتی و هدف خودکفایی در تولید الکتروموتور تأسیس شد، اما پس از دو دهه به دلیل مشکلات مدیریتی و ساختاری، با بحرانی جدی دست‌وپنجه نرم می‌کرد. این شرکت با بدهی انباشته ۶۰ میلیارد تومانی، معوقات چندماهه حقوق کارکنان، کاهش شدید نیروی انسانی و از دست دادن اعتماد مشتریان مواجه بود و در آستانه قطعی برق، فروش اموال و تعطیلی قرار داشت.

موتور اصلی تحول مثبت این غول صنعتی، با مدیریت جدیدی به رهبری یک مهندس جوان، یعنی محمد رستمی روشن شد. او به همراه تیمی متشکل از نیروهای جوان و متخصص، تنها با تکیه بر عزت نفس ملی و خرد جمعی، این شرکت را از ورطه نابودی نجات داد و آن را به قطبی صادراتی و پیشرو در فناوری‌ تبدیل کرد.

کتاب فرآیند احیای این مجموعه را گام‌به‌گام و از زبان کسانی که در این مسیر حضور داشتند دنبال می‌کند. رویکرد تازه مدیریت همراه با به‌کارگیری نیروهای جوان و متخصص به پرداخت بدهی‌ها و سامان‌دهی وضعیت مالی منجر شد؛ همچنین جمکو را نیز به سمتی سوق داد که بتواند محصولات های‌تک را در داخل کشور تولید کند. از جمله دستاوردهای شاخص این دوره طراحی و ساخت موتورهای سنکرون برای استفاده در نیروگاه اتمی بوشهر بود که نام ایران را در میان معدود کشورهای سازنده این فناوری قرار داد. همچنین کیفیت محصولات این شرکت تا حدی ارتقا یافت که توانست علاوه بر تأمین نیاز بازار داخلی به کشورهایی مانند افغانستان و عراق نیز صادرات داشته باشد و ارزآوری قابل توجهی را برای کشور به ارمغان آورد.

ساختار کتاب در بیست فصل طراحی شده است که هر فصل با عنوان نمادین «آچار» و از زبان یکی از مدیران یا مهندسان کلیدی شرکت روایت می‌شود. این فصل‌ها که هرکدام بخشی از پازل احیای جمکو را تشکیل می‌دهند، عبارتند از:

آچار اول؛ خاک‌کش هم بد است (راوی: مهندس رضا صابری روشن)،
آچار دوم؛ مصادره (راوی: مهندس محمد رستمی)،
آچار سوم؛ منفی شصت میلیارد (راوی: مهندس علیرضا نظری)،
آچار چهارم؛ ترکمن‌چای (راوی: مهندس محمد رستمی)،
آچار پنجم؛ ابرو گشاده باش (راوی: مهندس محمد رستمی)،
آچار ششم؛ استثمار کوچک (راوی: مهندس مهدی جمشیدی)،
آچار هفتم؛ بسیار سفر باید (راوی: مهندس محمدهادی گلرخیان)،
آچار هشتم؛ جا پای روس‌ها (راوی: مهندس مهدی نویدفر)،
آچار نهم؛ سلطان محمود خر کیه؟ (راوی: مهندس محمد رستمی)،
آچار دهم؛ نیروی گریز از مرکز (راوی: مهندس حسین خسروجردی)،
آچار یازدهم؛ چشم عقاب (راوی: مهندس محمد رستمی)،
آچار دوازدهم؛ جنس ایرانی چه کار می‌کند! (راوی: مهندس علی‌اصغر پوراشکان)،
آچار سیزدهم؛ فوق دکترا (راوی: دکتر امیر رشیدی کرمانی)،
آچار چهاردهم؛ صحرای سیستان تا رودخانه کارون (راوی: مهندس محمد رستمی)،
آچار پانزدهم؛ جعبه سیاه (راوی: مهندس اعظم حکم‌آبادی)،
آچار شانزدهم؛ تنش مکانیکی (راوی: مهندس محمدرضا سدیدی)،
آچار هفدهم؛ روی دست اروپا (راوی: مهندس سعید سالمی)،
آچار هجدهم؛ لوکوموتیو پیشرفت (راوی: دکتر امیر رشیدی کرمانی)،
آچار نوزدهم؛ جمکویی‌ها وارد می‌شوند (راوی: مهندس مهدی نویدفر)،
و آچاربیستم؛ زیر چرخ کبود (راوی: مهندس محمد رستمی).

«عملیات احیا» حتی می‌تواند بررسی چالش‌هایی نیز باشد که یک واحد تولیدی در مسیر توسعه روبه‌رو می‌شود. این کتاب به مسائلی مانند اعتماد به تولید داخلی، مدیریت تغییر، نوآوری فناورانه و توسعه بازارهای بین‌المللی می‌پردازد و نمونه‌ای عینی از تاب‌آوری و تحول در یک بنگاه صنعتی را به تصویر می‌کشد و می‌تواند اثبات ‌کند که با همت بلند و مدیریت جهادی می‌توان از ژرفای بحران به قله‌های جهانی نیز صعود کرد.

از تقدیر تا تیراژ

کتاب «عملیات احیا» نخستین بار در سال ۱۴۰۱ توسط نشر راهیار در ۲۳۲ صفحه منتشر شد. این اثر در شانزدهمین دوره جایزه ادبی جلال آل‌احمد (۱۴۰۲) عنوان شایسته تقدیر بخش مستندنگاری را کسب کرد. بر پایه آمار بانک اطلاعاتی خانه کتاب و ادبیات ایران، آخرین نوبت چاپ این کتاب، چاپ پانزدهم در سال ۱۴۰۴ است. استقبال چشمگیر مخاطبان از این روایت امیدبخش و واقعی از جهاد اقتصادی که در بازه زمانی کوتاه ۳ ساله به چاپ پانزدهم رسیده می‌تواند نشان دهنده این باشد که آثار مستندِ راویِ پیشرفت‌های میهنی و خودباوری ملی می‌توانند پیوندی قدرتمند با جامعه برقرار کنند و در کنار دریافت تأیید نهادهای فرهنگی، به متنی پرفروش و ماندگار در بازار کتاب کشور تبدیل شوند.