گزارش| به مناسبت سالروز نویسنده معروف لبنانی در ایران

چگونه کلمات «جبران خلیل جبران» به سلاح مقاومت بدل شد؟ + متن شعر بدا به حال ملتی...

جبران خلیل جبران در ایران فراتر از یک نویسنده، یک «معمار روح» است. اما پشت چهره عرفانی او، شاعری مبارز ایستاده که صد و چهل و سه سال پس از تولدش، هنوز فریادهایش علیه استبداد و استعمار در گوش آسیای غربی طنین‌انداز است. در این گزارش، پیوند میان عرفان و ایستادگی در آثار او را بازخوانی می‌کنیم.

کد خبر: ۱۳۵۳۴۴۱

سه‌شنبه - ۱۶ دی ۱۴۰۴ / January 06, 2026

به گزارش گروه فرهنگ و هنر خبرگزاری دانشجو، امروز، ۶ ژانویه ۲۰۲۶، مصادف با صد و چهل و سومین سالگرد تولد جبران خلیل جبران، نابغه‌ی ادبیات لبنان و یکی از پرمخاطب‌ترین نویسندگان جهان در ایران است. او که پیونددهنده عرفان شرق و رمانتیسیسم غرب بود، بیش از هر چیز با شاهکار جاویدانش، «پیامبر»، در دل ایرانیان جای گرفته است.

جبران خلیل جبران تنها یک نویسنده صوفی‌مسلک نبود؛ او وجدان بیدار جهان عرب در دوران گذار از استبداد عثمانی و استعمار غربی به‌شمار می‌رفت. در سالروز تولد او، نگاهی داریم به میراث ماندگارش در ایران و پیوند عمیق اندیشه‌های او با مفهوم مقاومت و عدالت‌خواهی.

نقش جبران خلیل جبران در ادبیات مقاومت و مسئله فلسطین

اگرچه جبران را بیشتر با مفاهیم عرفانی و عشق می‌شناسند، اما او یکی از پایه‌گذاران ادبیات بیداری در جهان عرب بود.

ضد استبداد و ناسیونالیسم عربی: جبران عضو فعال «الرابطة القلمیة» (انجمن قلمی) در نیویورک بود که هدفش تحول در ادبیات عرب و مبارزه با فساد سیاسی و مذهبی بود. او به شدت با سلطه عثمانی‌ها مخالفت می‌کرد و در نامه‌هایش بر آزادی سرزمین‌های عربی تاکید داشت.

حمایت از فلسطین: در دوران زندگی او، هنوز فاجعه اشغال فلسطین (نکبت) به شکل امروزی رخ نداده بود، اما جبران نسبت به توطئه‌های استعماری در منطقه بسیار هوشیار بود. او معتقد بود که عدالت در شرق تنها با وحدت و پایداری در برابر قدرت‌های خارجی به دست می‌آید.

شعر «بدا به حال ملتی»: این قطعه مشهور او که با عبارت «Pity the nation» شناخته می‌شود، مانیفست مقاومت مدنی و بیداری ملی است. او در این اثر ملتی را که در برابر ستمگر سکوت می‌کند یا قهرمانان پوشالی را می‌پرستد، شماتت می‌کند؛ متنی که امروزه در ادبیات مقاومت فلسطین و لبنان مدام بازخوانی می‌شود.

پرفروش‌ترین و شاخص‌ترین کتاب‌ها در ایران

آثار جبران به دلیل نزدیکی به فضای معنوی و عرفانی فرهنگ ما، همواره در صدر پرفروش‌ها بوده‌اند:

پیامبر (The Prophet) , مشهورترین اثر او؛ شامل ۲۶ جستار درباره عشق، کار، مرگ و شادی.

دیوانه (The Madman) ,مجموعه‌ای از تمثیل‌ها و اشعار کوتاه با نگاهی انتقادی به ریاکاری‌های اجتماعی.

نامه‌های عاشقانه یک پیامبر، مکاتبات پرشور او با «می زیاده» که از زیباترین متون عاشقانه معاصر است.

بال‌های شکسته، رمانی کوتاه و نیمه‌خودزندگینامه‌ای درباره عشق ناکام و نقد سنت‌های غلط.

ماسه و کف، جملات قصار و اندیشه‌های کوتاه که شباهت زیادی به سبک خیام و عطار دارد.

بهترین ترجمه‌ها و میزان استقبال

کتاب‌های جبران در ایران توسط بزرگان ترجمه شده است، اما چند نسخه بیشترین استقبال را داشته‌اند:

نجف دریابندری (نشر کارنامه): ترجمه مشترک کتاب‌های «پیامبر و دیوانه» توسط این مترجم فقید، به دلیل نثر فاخر و دقت در انتقال لحن جبران، همچنان معتبرترین و پرفروش‌ترین نسخه در ایران محسوب می‌شود.

دکتر حسین الهی قمشه‌ای (نشر روزنه): ترجمه ایشان از «پیامبر» به دلیل نگاه عرفانی و مقدمه‌های تحلیلی، محبوبیت زیادی میان علاقه‌مندان به ادبیات کلاسیک و معنوی دارد.

مسیحا برزگر: ترجمه‌های او (مانند «نامه‌های عاشقانه یک پیامبر») زبانی شاعرانه و ساده دارد که باعث شده نسل جوان ارتباط بسیار خوبی با آثار جبران برقرار کنند.

متن قطعه «بدا به حال ملتی...»

(ترجمه آزاد و ادبی)

«بدا به حال ملتی که سرشار از باور است و تهی از ایمان.

بدا به حال ملتی که لباسی را بر تن می‌کند که خود نبافته است، نانی را می‌خورد که خود درو نکرده، و شرابی را می‌نوشد که از انگورستان‌های خود نچلانده است.

بدا به حال ملتی که قلدر را قهرمان می‌پندارد و فاتحِ ستمگر را بزرگوار می‌شمارد.

بدا به حال ملتی که در خواب از یک شهوت نفرت دارد و در بیداری به آن تن می‌دهد.

بدا به حال ملتی که صدایش را جز در تشییع جنازه بلند نمی‌کند، به خود نمی‌بالد مگر در میان ویرانه‌ها، و طغیان نمی‌کند مگر زمانی که گردنش میان تبر و کنده قرار گرفته باشد.

بدا به حال ملتی که سیاستمدارش روباه، فیلسوفش شعبده‌باز و هنرش وصله‌پینه و تقلید است.

بدا به حال ملتی که با طبل و شیپور از حاکم جدید استقبال می‌کند و با هو و جنجال او را بدرقه می‌کند، تا دوباره برای حاکمی دیگر طبل و شیپور بزند.

بدا به حال ملتی که خردمندانش از سالخوردگی گنگ شده‌اند و مردان نیرومندش هنوز در گهواره‌اند.

بدا به حال ملتی که تکه تکه است و هر تکه‌ای خود را یک ملت می‌پندارد.»

موسی اسوار: برای کسانی که به دنبال ترجمه دقیق از متن اصلی عربی آثار جبران (مانند «عروسان دشت» یا «ارواح سرکش») هستند، ترجمه‌های ایشان از بهترین گزینه‌هاست.