«ماه غمگین، ماه سرخ»؛ روایتی از روز‌های آخر حیات میرزاده عشقی که پرمخاطب شد

رمان «ماه غمگین، ماه سرخ» نوشته رضا جولایی (شایسته تقدیر چهاردهمین دوره جایزه ادبی جلال آل‌احمد در سال ۱۴۰۰) تاکنون به چاپ هشتم رسیده است.

کد خبر: ۱۳۵۳۹۸۱

چهارشنبه - ۱۷ دی ۱۴۰۴ / January 07, 2026

به گزارش گروه فرهنگی خبرگزاری دانشجو، در آیین اختتامیه چهاردهمین دوره جایزه ادبی جلال آل‌احمد به تاریخ دوازدهم بهمن (۱۴۰۰) دو کتاب «ماه غمگین، ماه سرخ» اثر رضا جولایی و «بی‌نام پدر» سیدمیثم موسویان مشترکا به عنوان آثار شایسته تقدیر در بخش رمان معرفی شدند. داوران بخش رمان در آن دوره کتابی را به عنوان اثر برگزیده معرفی نکردند. میان این دو، رمان «ماه غمگین، ماه سرخ» به روز‌های آخر حیات میرزاده عشقی می‌پردازد، شاعر و روزنامه‌نگار آزادی خواهی که در عصر نخست وزیری رضاخان ترور شد.

نویسنده‌ای پرکار با تمرکز بر تاریخ معاصر

رضا جولایی (متولد ۱۳۲۹ در تهران) از نویسندگان نام‌آشنا و پرکار ادبیات داستانی معاصر ایران است که نوشتن را از سال ۱۳۶۲ آغاز کرده است. تاریخ معاصر ایران، عنصری مشترک و پایدار در اغلب داستان‌ها و رمان‌های او به شمار می‌رود. از جمله آثار شاخص وی می‌توان به «یک پرونده کهنه»، «باران‌های سبز»، «سیماب و کیمیای جان»، «جامه به خوناب»، «شب ظلمانی یلدا» و «تالار طرب‌خانه» اشاره کرد. جولایی در آثار خود با پژوهشی دقیق و نثری روان، بستر‌های تاریخی را به فضایی زنده برای کشمکش‌های دراماتیک شخصیت‌ها تبدیل می‌کند.

روایتی خیال‌انگیز از پنج روز آخر یک شاعر آزادی‌خواه

روایت رمان از روز جمعه ۱۳ تیرماه سال ۱۳۰۳ و با مرگ میرزاده عشقی آغاز می‌شود و در ادامه با فلاش‌بک به هشت تیرماه، پنج روز پایانی زندگی این شاعر آزادی‌خواه را به تصویر می‌کشد. جولایی در این اثر سعی کرده تا علاوه بر حفظ خط داستانی و روایی ماجرا، تصویر درستی از اتفاق‌هایی که از حیث تاریخی حائز اهمیت هستند، ارائه دهد. به این ترتیب خواننده با وقایع و دیالوگ‌هایی مواجه است که در اسناد تاریخی ذکر شده‌اند، برای مثال آنجا که میرزاده عشقی در لحظات پایانی زندگی‌اش به بهار می‌گوید که «می‌دانم که می‌میرم، رسوایشان کن. به همه بگو چه کسانی مرا کشتند.»

به طور کل نویسنده در «ماه غمگین، ماه سرخ» با تلفیق واقعیت تاریخی و عناصر داستانی، تصویری زنده و پرکشش از یکی از جنجالی‌ترین چهره‌های تاریخ معاصر ایران ارائه داده است. جولایی در این رمان در خلال پرداخت به روز‌های پرتنش زندگی میرزاده عشقی، به روایت برهه‌ای آشوب‌ناک از تاریخ معاصر دست می‌زند؛ روز‌های نخست‌وزیری رضاخان که زمزمه جمهوریت به گوش می‌رسد و سردار سپه درحال انجام تدارکات برای نشستن بر تخت سلطنت است. او هر مانعی را که قصد به تعویق‌انداختن این امر داشته باشد از سر راه برمی‌دارد و هر عامل مخالفی را در نطفه خفه می‌کند تا فضایی یک‌دست را تحت کنترل بگیرد.

از تقدیر تا تیراژ

رمان «ماه غمگین، ماه سرخ» نخستین بار در تابستان ۱۳۹۹ توسط نشر چشمه در ۱۶۸ صفحه و با شمارگان ۱۰۰۰ نسخه منتشر شد. استقبال از این اثر موجب شد تا چاپ دوم و سوم آن در پاییز و زمستان همان سال نیز با شمارگان مشابه روانه بازار شود. در سال ۱۴۰۰ نیز دو چاپ دیگر از این کتاب عرضه شد و روند استقبال تا سال ۱۴۰۳ و رسیدن به چاپ هشتم ادامه یافت.