هزینه‌های گزاف جادوگری در رقابت های فوتبال آفریقا

همزمان با برگزاری جام ملت‌های آفریقا بار دیگر‌ استفاده از جادو‌ در میان تیم‌های این قاره سرخط خبرها شده است.

کد خبر: ۱۳۵۴۸۶۸

شنبه - ۲۰ دی ۱۴۰۴ / January 10, 2026

به گزارش گروه ورزشی خبرگزاری دانشجو، در آستانه دیدار‌های حذفی جام ملت‌های آفریقا، اظهارات اریک شل، سرمربی تیم ملی نیجریه، بار دیگر بحث بر سر استفاده از آیین‌های سنتی و آنچه «وُدو» خوانده می‌شود، در فوتبال قاره آفریقا را داغ‌کرده.

شل پس از شکست تیمش در ضربات پنالتی مقابل کنگو، مدعی شد بازیکن حریف با انجام حرکاتی آیینی، شرایط را به نفع خود تغییر داد.

این اتهامات موضوع تازه‌ای نیست. دکتر فرانسیس جی. بوچوی، نویسنده کتاب «جوجو، جادو و جادوگری در فوتبال آفریقا: افسانه یا واقعیت؟» می‌گوید: «در آفریقا مرزی میان زندگی عادی و باور‌های مذهبی وجود ندارد. ذهنیت در کشور‌های غرب آفریقا بر این اصل است که هیچ رویدادی تصادفی رخ نمی‌دهد.» از ریختن نمک جلوی اتوبوس تیم تا اردوزدن در گورستان شب قبل از بازی، همگی به‌عنوان راه‌هایی برای جذب «اقبال» رواج داشته‌اند.

برخی بازیکنان سابق به‌صراحت از نفوذ این باور‌ها گفته‌اند. مموری موچراهووا، اسطوره فوتبال زیمبابوه، در کتاب خودنوشتش (۲۰۱۷) فاش کرد که تیمش هر هفته پیش از بازی نزد یک طبیب سنتی می‌رفت و او به‌عنوان کاپیتان، دستورات «سنگوما» (جادوگر) را اجرا می‌کرد. او می‌نویسد: «تیم بیشتر از توانایی بازیکنان، به جوجو اعتقاد داشت.»

نشیمونیا مویتوا، بازیکن سابق زامبیا نیز به استفاده از «روغن جوجو» برای افزایش انرژی در تیم مدرسه‌اش اشاره کرده است.

شکل‌های نوین و هزینه‌های گزاف

این سنت‌ها اشکال مختلفی دارد: از «وُدون» در غرب آفریقا تا «ماریبو»‌ها در کشور‌های عمدتاً مسلمان که به‌عنوان واسطه‌ای بین خدا و بندگان عمل می‌کنند. گاهی این باور‌ها هزینه‌های سرسام‌آور و عواقب سنگینی برای بازیکنان داشته. ژیل یاپی یاپو، هافبک سابق ساحل عاج، اعتراف کرد که حدود ۲۰۰ هزار یورو برای قربانی‌های پیشنهادی یک ماریبو هزینه کرده و حتی با تهدید به قربانی‌کردن پسرش مواجه شده بود.

کنفدراسیون فوتبال آفریقا (CAF) همواره نسبت به ترویج این کلیشه‌ها درباره آفریقا نگران بوده. سخنگوی CAF در سال ۲۰۰۲ با طعنه گفت: «ما همان اندازه که مایل به دیدن آدمخواران در غرفه‌های ورزشگاه نیستیم، تمایلی به دیدن جادوگران در زمین بازی هم نداریم. تصویر همه چیز است.»

با این حال، نباید از منظر اروپایی‌محور به موضوع نگاه کرد. ابراچی ازه، بازیکن آرسنال، پس از هر بازی از خدا تشکر می‌کند، کاکا پیراهنی با عنوان «من متعلق به عیسی هستم» می‌پوشید و فرانک لمپارد پس از گل همیشه به آسمان اشاره می‌کرد.

باور‌ها و رسوم مذهبی در سراسر جهان وجود دارد. فرانسوا اومام-بییک، بازیکن افسانه‌ای کامرون، پس از پیروزی شگفت‌انگیز تیمش برابر آرژانتین در جام جهانی ۱۹۹۰ گفت: «ما از اینکه گزارشگران اروپایی می‌پرسند آیا میمون می‌خوریم و جادوگر داریم یا نه متنفریم. ما بازیکنان واقعی فوتبال هستیم و این را ثابت کردیم.»

تجربیات نشان داده که نتایج این آیین‌ها قطعی نیست. اتحادیه فوتبال مصر برای کسب اقبال بیشتر پیش از جام ملت‌های ۲۰۲۴ گاوی را قربانی کرد، اما مصر در مرحله حذفی مقابل کنگو شکست خورد. برونو متسو، سرمربی سابق سنگال، با شوخی گفت: «اگر این جادو‌ها واقعاً کار می‌کرد، ما سال‌ها پیش هم جام ملت‌های آفریقا را برده بودیم هم جام جهانی را.»

به نظر می‌رسد فوتبال آفریقا در تقابلی پیچیده میان سنت‌های ریشه‌دار و الزامات جهانی‌شدن، هنوز در حال یافتن تعادلی برای این جنبه از فرهنگ خود است.