تبيين مفهوم و نقش حياء-بخش اول

کسی که حیا ندارد نه انسان است و نه متدین

در روایتی از پیامبر اکرم (ص) آمده است که «اَلْحَياءُ هُوَ الدينُ كُلُّهُ» حیا کل دین است، بنابراين حیا مهم‌ترین نقش را در دین دارد يعني اگر کسی حیاء نداشته باشد هم از انسانیت خالی است و هم از تدین؛ یعنی حیاء هم در رابطه با عقل عملی نقش دارد و هم در رابطه با بعد معنوی.

کد خبر: ۱۳۵۶۶۷

دوشنبه - ۲۰ تير ۱۳۹۰ / July 11, 2011

گروه انديشه «خبرگزاري دانشجو»؛ تمام گناهان از افراط یا تفریط نیروهای درونی انسان و همچنین فعل یا ترک عملی نشأت می‌گیرد و سرچشمه تمام این گناهان بی‌حیایی است؛ حیا و وقاحت در مباحث تربیتی نقش اساسی دارند.

در روایات وقاحت سرآمد هر شری نامیده شده است همانطور كه در روایتی از امام صادق (ع) وقاحت سرچشمه نفاق، بدبختی و کفر نامیده شده است یعنی اگر بخواهیم برای شر عنوان و تیتری را انتخاب کنیم باید بی‌حیایی را برگزینیم.

امام صادق (ع) می‌فرمایند: «لَا إِیمَانَ لِمَنْ لَا حَیَاءَ لَه‏» کسی که حیا ندارد ایمان ندارد.

همچنین در روایتی از پیامبر اکرم (ص) آمده است که «اَلْحَياءُ هُوَ الدينُ كُلُّهُ» حیا کل دین است، از اینجا معلوم می‌شود که همان طور که امام صادق (ع) وقاحت را سرچشمه کفر نامیدند حیا نیز سرچشمه اصل دین است.

با توجه به روايات مطرح شده در بالا و نيز سخن پيامبر (ص)، حیا مهم‌ترین نقش را در دین دارد يعني اگر کسی حیا نداشته باشد هم از انسانیت خالی است و هم از تدین؛ یعنی حیا هم در رابطه با عقل عملی نقش دارد و هم در رابطه با بعد معنوی و کسی که حیا ندارد نه انسان است و نه متدین.

حيا در برگيرنده تمام ابعاد زندگي انسان

حيا خصلت پسنديده‌اي است كه تمام ابعاد زندگي انسان؛ اعم از كلام و گفتار، شنيدار، پندار، كردار، اعمال و رفتار و حتي ايماء و اشاره را در بر گرفته است.

امام صادق (ع) می‌فرماید: «حیا از ایمان است و ایمان در بهشت است» و در جای دیگر می‌فرمایند: «الْحَیَاءُ وَ الْإِیمَانُ مَقْرُونَانِ فِی قَرَنٍ فَإِذَا ذَهَبَ أَحَدُهُمَا تَبِعَهُ صَاحِبُه» ؛ حیا و ایمان در یک رشته و همدوش همدیگرند؛ چون یکی از آن دو رفت، دیگری هم می رود.»

حيا يكي از خصلت‌هاي نيكوي اجتماعي است، چنانچه اميرالمؤمنين علي (ع) آن را خلق و خوي زيبا و خصلتي پسنديده معرفي نموده حتي آن را بهترين صفت آدمي برشمردند با اين اوصاف، حيا با تجلي در معاشرت اجتماعي و حضور مستمر در فرهنگ عمومي، به فرهنگ اجتماعي، زيبائي بخشيده و مايه رشد و تعالي افراد جامعه مي‌گردد.

آيا حيا همان شرم است؟

در ابتدا تعريف حيا را در لغت بررسي مي‌كنيم كه به معناي شرمساري و خجلت، انقباض و گرفتگي نفس از كار قبيح، و ترك نمودن آن به جهت زشتي آن عمل و يا به جهت ترس از مذمت و سرزنش مردم گفته مي‌شود.

باز دارندگي حيا را از هر كار زشتي بيان مي دارد؛ چه اين زشتي از طريق شرع بيان شده باشد و رنگ ديني و مذهبي به خود گرفته باشد و چه قبح عرفي داشته باشد و در نظر عموم مردم، عمل زشتي محسوب گردد.

حيا در جامع السعادات اينگونه تعريف شده است: حيا محدوديت و در تنگنا افتادن نفس و شرم داشتن از ارتكاب محرمات شرعي و عقلي و عرفي، از ترس نكوهش و سرزنش هست.

حيا اعم از تقوا معرفي شده؛ چرا كه تقوا، اجتناب از گناهان شرعي است و حيا اعم است از اين و اجتناب از آنچه عقل و عرف نيز زشت و ناپسند مي‌دانند.

هر كه حيا ندارد از شناخت باري تعالي بي‌بهره است

مونتسيكو حجب و حيا را حاصل از خجالت معرفي مي‌نمايد كه شخص از نقص و عدم كمال خود آن را مرتكب مي‌شود. در حاليكه در ادبيات ديني حيا با شرم متفاوت است. هر بشر بي‌ديني نيز مي‌تواند شرم داشته باشد، اما حيا، مقوله‌اي ايماني است و مختص انسان دين‌دار و مؤمن است. همانطور كه در حديث داريم: ايمان درختي است كه ريشه‌ آن يقين، شاخه آن تقوا، و شكوفه و ميوه‌ آن «حيا» است.

امام صادق (ع) فرمودند: «حيا نوري است كه جوهرش جلودار و پيشگام ايمان است و توضيح و تفسيرش، بازدارندگي و توقف نزد هر چيزي است كه توحيد و معرفت، آن را انكار نمايد.»

امام در اين حديث بی‌حيایی را مخالف اساسي‌ترين اصل از اصول دين اسلام و هر دين الهي معرفي نمودند؛ يعني هر كه حيا ندارد از شناخت باري تعالي بي‌بهره است.

ادامه دارد ...

/انتهاي پيام/