سفارش آیت الله جوادی آملی برای احیای شب عید مبعث

مفسر بزرگ قرآن کریم با سفارش احیای شب مبعث گفت که برخی بزرگان احتمال دادند که شب قدر از بیست و هفتم رجب آغاز می‌شود.

کد خبر: ۱۳۵۷۵۱۲

جمعه - ۲۶ دی ۱۴۰۴ / January 16, 2026

به گزارش گروه فرهنگی خبرگزاری دانشجو، خبرنگار قرآن و معارف ایرنا، فردا ۲۷ ماه رجب و مصادف با روز مبعث است؛ روزی که خدا بعثت فرستاده خود را منتی بر مومنان می‌داند و در آیه ۱۶۴ سوره آل عمران می‌فرماید «خدا بر اهل ایمان منّت گذاشت که رسولی از خودشان در میان آنان برانگیخت تا بر آنها آیات او را تلاوت کند و آنان را پاک گرداند».

امیرمومنان علی (ع) که بار‌ها شاهد نزول جبرئیل بر رسول خدا (ص) بودند در نهج البلاغه این‌گونه فرمود: خدا، پیامبر را هنگامی مبعوث فرمود که از زمان بعثت پیامبران پیشین، مدت‌ها گذشته بود و ملت‌ها در خواب عمیقی فرو رفته بودند. فتنه و فساد، جهان را فرا گرفته و اعمال زشت رواج یافته بود. آتش جنگ همه جا زبانه می‌کشید. دنیا، بی‌نور و پر از مکر و فریب گشته بود. برگ‌های درخت زندگی به زردی گراییده و از میوه آن خبری نبود. آب حیات فرو خشکیده و نشانه‌های هدایت، کهنه و ویران شده بود. پرچم‌های هلاکت و گمراهی آشکار و دنیا با قیافه زشتی به مردم می‌نگریست و با چهره عبوس و غم آلود با اهل دنیا رو‌به‌رو می‌گشت.

حضرت امام خمینی (ره) درباره عید مبعث فرمود: انگیزه بعثت این است که حکومت خدا در دل‌های بشر حکومت کند تا اینکه در جامعه‏‌های بشر هم حکومت کند. تا تزکیه در رده‏‌های بالا حاصل نشود و تصفیه در رده ‏های بالا حاصل نشود، این مملکت و همه ممالکی که هستند اصلاح نخواهند شد.

رهبر معظم انقلاب نیز درباره بعثت پیامبر اعظم (ص) فرمود: چه ما بخواهیم، چه نخواهیم، این حادثه، این پدیده عجیب و عظیم، اثر خودش را در تاریخ بشر گذاشته است. اگر در دنیا نامی از شرافت‌های انسانی، فضیلت‌های اخلاقی و برجستگی‌های وجود انسان دیده می‌شود، به خاطر همین وجود مبارک است؛ به خاطر همین بعثت است که کمال همه بعثت‌ها و جامع همه فضیلت‌های پیامبران است.

برخی از علمای اخلاق بر شب‌زنده داری شب بیست و هفتم رجب تاکید دارند. مرحوم میرزا جواد ملکی تبریزی در کتاب المراقبات نوشت: بعثت رسول خدا (ص) مهمترین مطلب، فهمیدن حق این شب و روز است و این مطلب از آنچه درباره نعمت وجود رسول خدا (ص) و نعمت بعثتش فهمیده می‏‌شود. زیرا کسی بالاتر از رسول خدا نیست. او سرور تمامی مخلوقات و شریف‌ترین و نزدیکترین آنها به خدا و محبوب‌ترین آنها نزد خداست.

وی افزود: بنابراین به اندازه شرف وجود او که شریف‌ترین موجودات است و به اندازه خیرات مبعث شریفش، شرف این روز و نور و خیر و برکات آن بیشتر می‏‌شود؛ و به همین اندازه حق شکر آن برای امت و شیعیانش در نزد عقل بیشتر می‏ شود.‌ای عاقل فکر کن آیا آنچه را گفتیم قبول داری؟ اگر قبول داری باید جدیت کنی و احتیاج به تشویق نداری. زیرا خیر خود به خود انسان را مجذوب می‏ کند و اگر قبول نداری یا باید از عقاید اهل اسلام خارج شده یا خود و قلبت را اصلاح کنی تا ایمان پیدا کنی ولی گمانم این است که کوتاهی اغلب مسلمین در این موارد به جهت قبول نداشتن و بی ‏ایمانی نیست. بلکه بخاطر غوطه ‏ور شدن در زیبایی‌های این دنیای پست و فریب خوردن از آن است. آن قدر سرگرم رقابت برای بدست آوردن مادیات شده‏‌اند که از این امور غافلند و تا دیدار قبر از این سرگرمی باز نمی ‏ایستند. یاد دنیا دل‌های آنان را از یاد خدایشان و فهم مبدأ و معادشان باز داشته است.

هدف بعثت را فراموش نکنیم

آیت الله عبدالله جوادی آملی نیز در اهمیت شب مبعث گفت: ماه پربرکت رجب فضایل فراوانی دارد. شما که اعتکاف داشتید و ایامی را با روزه گذراندید، روزه بیست و هفتم ماه پربرکت رجب را هم فراموش نکنید که معادل با روزه ایام سال است و آن دعای شب بیست و هفتم و روز بیست و هفتم را حتماً بخوانید. ببینید که در آن دعا، انسان خدا را سوگند می‌دهد و عرض می‌کند «اللهم إنّی اسئلک بالتجلّی الأعظم فی هذه اللیلة»؛ سراسر عالم تجلی حق است؛ «الحمد لله المُتَجَلّی لِخَلقِهِ بِخَلقه»، اما هیچ تجلّی به اندازه تجلّی بعثت خاتم انبیا که اولین و آخرین انسان‌ها در پیشگاه او خاضع و خاشع‌اند، نیست.

این مرجع تقلید افزود: در دعای شریف بیست و هفتم رجب آمده است که تو را به تجلی اعظمی که در این شب اتفاق افتاده است، مورد سؤال قرار می‌دهم و از تو چیزی می‌طلبم. بعضی از بزرگان احتمال دادند که شب قدر از همان بیست و هفتم شروع می‌شود؛ یعنی بیست و هفتم ماه رجب است و نیمه ماه شعبان است و نوزدهم و بیست و یکم و بیست و سوم ماه مبارک رمضان. می‌گویند این پنج شب از اطراف علم اجمالی است که احتیاط این است که انسان این پنج شب را دریابد تا توفیق ادراک لیله قدر را پیدا کند.

مروری بر اعمال شب و روز مبعث

شیخ عباس قمی در مفاتیح الجنان، اعمال مبعث را در دو قسمت بیان کرده است. یکی اعمال شب مبعث و دیگری اعمال روز عید بعثت پیامبر (ص). اعمال این شب شامل غسل و نماز شب بیست و هفتم ماه رجب است که امام جواد (ع) فرمود «در ماه رجب، شبی است که از تمام آنچه خورشید بر آن می‌تابد، بهتر است و آن شب، شب بیست و هفتم ماه رجب است که در صبح این شب، رسول خدا (ص) به رسالت مبعوث شد و از شیعیان ما هر کس در آن شب عملی را انجام دهد، پاداش آن به اندازه عمل ۶۰ سال خواهد بود».

از آن حضرت سؤال شد چه عملی در آن شب بهتر است که امام جواد (ع) فرمود: پیش از نیمه شب، یا پس از نیمه آن از خواب برمی خیزی و ۱۲ رکعت نماز می‌خوانی، در هر رکعتی، سوره حمد و یک سوره از سوره‌های کوچک مفصّل (سوره محمد تا آخر قرآن) را می‌خوانی. آنگاه در هر دو رکعتی که سلام نماز را دادی، می‌نشینی و هفت مرتبه سوره حمد و هفت مرتبه معوّذتین (سوره‌های فلق و ناس) و سوره‌های توحید، کافرون، سوره قدر و آیة الکرسی را هر کدام هفت مرتبه می‌خوانی. پس از آن این دعا را می‌خوانی:

«اَلْحَمْدُ للهِِ الَّذی لَمْ یَتَّخِذْ وَلَداً، وَلَمْ یَکُنْ لَهُ شَریکٌ فی الْمُلْکِ، وَ لَمْ یَکُنْ لَهُ وَلِیٌّ مِنَ الذُّلِّ، وَکَبِّرْهُ تَکْبیراً، اَللّـهُمَّ اِنّی اَسئَلُکَ بِمَعاقِدِ عِزِّکَ عَلَی اَرْکانِ عَرْشِکَ، وَمُنْتَهَی الرَّحْمَةِ مِنْ کِتابِکَ، وَ بِاسْمِکَ الاَْعْظَمِ الاَْعْظَمِ الاَْعْظَمِ، وَ ذِکْرِکَ الاَْعْلَی الاَْعْلَی الاَْعْلی، وَ بِکَلِماتِکَ التّامّاتِ، اَنْ تُصَلِّیَ عَلی مُحَمَّد وَ آلِهِ، وَاَنْ تَفْعَلَ بی ما اَنْتَ اَهْلُهُ؛ ستایش خاص خدایی است که فرزندی ندارد و برای او در فرمانروایی شریکی نیست و برایش یاوری از خواری وجود ندارد و او را به بزرگی کامل بزرگ شمار. خدایا از تو می‌خواهم به حق چیز‌هایی که موجبات عزتت بر پایه‌های عرشت می‌باشد و به حق سرحد نهایی رحمتت از کتابت و به نام بزرگتر بزرگتر بزرگترت و به حق ذکرت که والاتر و برتر و اعلی است و به کلمات تام و تمامت که درود فرستی بر محمّد و آلش و انجام دهی درباره من آنچه را تو شایسته آنی» آنگاه هر حاجتی که داری از خداوند طلب کن.

سومین عمل این شب خواندن ۱۲ رکعت نماز است که در اعمال شب نیمه رجب در مفاتیح آمده است. زیارت حضرت امیرمومنان علی (ع) در این شب از افضل اعمال است که برای آن حضرت در این شب سه زیارت نقل شده است که در بخش زیارت امیرالمؤمنین در مبعث آمده است.

اعمال روز مبعث نیز شامل غسل و روزه گرفتن است که روزه آن یکی از چهار روزی است که در تمام سال امتیاز دارد. بسیار صلوات فرستادن، زیارت حضرت رسول اکرم (ص) و امیرمومنان (ع) و خواندن ۱۲ رکعت نماز که شرح آن در مفاتیح آمده از دیگر اعمالی است که در این روز سفارش شده است.