ناوگان فرسوده؛ صدر نشین جدول آلاینده‌های هوا

آلودگی هوای کلانشهرها نسبت به سال گذشته افزایش یافته است. تعداد روزهای آلوده و ناسالم بیشتر شده و نفس شهرها به تنگ آمده است. آمارها در این خصوص انگشت تقصیر را به سمت تخمین ۲۴ میلیونی از ناوگان حمل و نقل فرسوده گرفته‌اند. رییس مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم سازمان حفاظت محیط زیست می‌گوید: انتشار آلاینده‌های هوا از ناوگان حمل و نقل قابل توجه است و شعار امسال روز هوای پاک نیز به همین سبب انتخاب شده است.

کد خبر: ۱۳۵۸۲۴۷

دوشنبه - ۲۹ دی ۱۴۰۴ / January 19, 2026

به گزارش گروه اجتماعی خبرگزاری دانشجو،احمد طاهری با اشاره به شعار روز هوای پاک (۲۹ دی‌ماه) که با عنوان «نوسازی حمل و نقل، نفس تازه شهر» شده، دلایل انتخاب این عنوان را تشریح و اظهارکرد: ناوگان حمل و نقل در اغلب کلانشهرها مانند تهران و مشهد از مهم‌ترین منابع انتشار آلاینده‌های هواست. این شرایط در شهرهایی مانند تهران و مشهد شدیدتر از دیگر شهرها و به مقداری است که آخرین سیاهه انتشار نشان داد حدودا منبع ۶۰ درصد انتشار ذرات معلق و ۸۰ درصد آلاینده‌های گازی تهران، ناوگان حمل و نقل است بنابراین بدون توجه به آلایندگی ناوگان حمل و نقل، کنترل آلودگی هوا امکان‌پذیر نیست. همچنین در کلانشهرهای دیگری که منابع ساکن آلاینده از نقش قابل توجهی دارند هم نمی‌توان از نقش ناوگان حمل و نقل غافل شد. به عنوان مثال کلانشهرهایی مانند اصفهان و اهواز چنین شرایطی دارند.

رییس مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم سازمان حفاظت محیط زیست با تاکید بر اینکه مواجهه مستقیم شهروندان با آلودگی ناشی از ناوگان حمل و نقل از دلایل دیگر انتخاب این شعار بوده است،‌ گفت: عمده منابع ساکن آلودگی هوا مانند نیروگاه‌ها یا صنایع خارج از محدوده شهرها واقع شده‌اند و فاصله قابل ملاحظه‌ای با شهرها دارند. بر خلاف منابع ساکن، انتشار آلاینده‌های هوا از منابع متحرک مانند ناوگان حمل و نقل در محدوده شهر و مجاورت مردم اتفاق می‌افتد که این شرایط منجر به افزایش مواجهه (exposure) شهروندان با آلودگی می‌شود.

اسقاط ناوگان فرسوده اولویت اول کنترل آلودگی هوا

وی سپس راه‌های کنترل آلودگی ناشی از ناوگان حمل و نقل را برشمرد و اظهار کرد: موارد متعددی موجب کنترل آلودگی ناشی از ناوگان حمل و نقل می‌شود؛ گسترش حمل و نقل عمومی، اسقاط ناوگان فرسوده، افزایش نظارت بر تردد ناوگان حمل و نقل در بسترهایی مثل معاینه فنی و تولید خودرو مطابق استاندارد آلایندگی از جمله این راهکارهاست و تمامی این راهکارها در کارگروه‌های ملی آلودگی هوا دنبال شده است. با این وجود میان همه گزینه‌ها اسقاط ناوگان فرسوده در اولویت است.

طاهری با اشاره به تعدد تردد ناوگان حمل و نقل فرسوده در سطح ایران اظهار کرد: تعداد ناوگان حمل و نقل فرسوده به‌صورت تخمینی بیش از ۲۴ میلیون است و همین امر بر دو چالش مهم کشور یعنی ناترازی انرژی و آلودگی هوا اثرگذار است. اگرچه که این موضوع تا کنون نیز مورد توجه دولت چهاردهم بوده اما شعار روز هوای پاک سال جاری نیز به این بخش اختصاص یافته است تا توجه بیشتری به این بخش جلب شود.

وی بر اثرگذاری آلایندگی ناوگان حمل و نقل فرسوده بر هوای کلانشهرها تاکید و اظهار کرد: حدود ۸ درصد ناوگان سواری شهر تهران فرسوده است اما در تهران عامل بیش از ۳۸ درصد از انتشار آلاینده‌های هوا از مجموع ناوگان سواری، همین ۸ درصد ناوگان فرسوده است. بر همین اساس تنها با خروج این ناوگان، مقدار آلاینده‌های هوای شهر ۳۸ درصد کمتر خواهد شد. این موضوع بیانگر اهمیت توجه به اسقاط خودروهای فرسوده به دلیل اثر آن‌ها بر آلوده شدن هواست.

تردد۳۰ هزار دستگاه پیکان در تهران

رییس مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم سازمان حفاظت محیط زیست توضیح داد: به طور معمول انتشار آلودگی از هر خودرو فرسوده ۹ برابر یک خودرو نوشماره با معادل مدل خود است. باید توجه داشت که بخش قابل ملاحظه‌ای از خودروهای فرسوده کاربراتوری و دارای آلایندگی بالاست.

وی با بیان اینکه در حال حاضر در شهر تهران، حدود ۳۰ هزار دستگاه خودرو پیکان تردد می‌کند، تاکید کرد: این خودروها نقش‌ قابل توجهی در انتشار آلاینده‌ها دارند و شرایط در سایر کلانشهرها نیز به همین شکل است. از سوی دیگر این خودروها حداقل دو برابر خودرو نوشماره‌ معادل خود، سوخت مصرف می‌کنند که این موضوع همزمان بر ناترازی انرژی و آلودگی هوا اثرگذار است.

تکلیف دولت چیست؟‌

طاهری انتظارات قانون هوای پاک درباره خودروهای فرسوده را نیز توضیح داد: ماده ۸ قانون هوای پاک به موضوع اسقاط ناوگان فرسوده پرداخته و تکلیفی که بر عهده دولت گذاشته از رده خارج کردن ناوگان فرسوده کشور است. از سوی دیگر در این قانون محدودیت‌ یا ممنوعیت‌هایی مانند ممنوعیت تردد، حتی ممنوعیت خرید و فروش، ممنوعیت دریافت معاینه فنی و موارد جدید دیگری مثل حمل و نقل بار، کالا و مسافر نیز در نظر گرفته شده که با این وجود هیچ کدام از این محدودیت‌ها در سال‌های گذشته اعمال نشد. تعداد ناوگانی که در سال‌های ۱۳۹۸، ۱۳۹۹ و ۱۴۰۰ از رده خارج شد، بسیار ناچیز و حدودا کمتر از ۱۵ هزار خودروی فرسوده بود این در حالیست که همان سال‌ها حدود دو میلیون خودروی جدید به ناوگان حمل و نقل اضافه شد.

به گفته وی به‌طور کلی از زمان قانون تصویب قانون هوای پاک تا ابتدای سال ۱۴۰۳ تنها حدود ۲۰۰ هزار خودرو فرسوده از رده خارج شده بود.

وی با تاکید بر عدم تعادل میان مقادیر اسقاط خودرو و افزایش ناوگان گفت: دولت چهاردهم اهمیت موضوع اسقاط را به شکلی قابل قبول درک کرده و به آن پرداخته است بنابراین اولین مصوبه کارگروه ملی آلودگی هوا در دولت چهاردهم مربوط به اسقاط خودروهای فرسوده بود و پیگیری‌ها موجب شد که در سال ۱۴۰۳، ۳۵۰ هزار خودرو اسقاط شود. این عدد بالاترین میزان اسقاط سالانه در تاریخ اقتصاد کشور بود.

رییس مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم سازمان حفاظت محیط زیست ادامه داد: اگرچه از ابتدای سال ۱۴۰۳ تا حالا نیز بیش۵۳۰ هزار خودرو فرسوده از رده خارج شد اما تعدد ترک فعل‌ها در سال‌های گذشته، منجر به انباشت وسایل نقلیه فرسوده شده و همچنان به به اقدامات جدی‌تر نیاز است.

وی با به قانون ساماندهی صنعت خودرو که سال ۱۴۰۱ تصویب شد نیز اشاره و اظهارکرد: ماده ۱۰ این قانون به موضوع اسقاط پرداخته و حالا آیین نامه دولت ذیل این ماده، برای رفع نواقص و افزایش سرعت اسقاط در حال بازنگریست.

طاهری در ادامه گفت: سازمان محیط زیست طبق ماده ۲ قانون هوای پاک به عنوان ناظر قانون هوای پاک است و وظیفه‌اش بررسی عملکرد دستگاه‌ها، ارزیابی و ارائه گزارش به صورت مستمر است اما دولت چهاردهم سعی کرد علاوه بر اجرای قانون، به دنبال آسیب شناسی و رفع موانع باشد. به عنوان مثال آیین نامه اسقاط ناوگان دیزل، ناوگان کامیون و کشنده بالای ۲۰ تن، با محوریت سازمان حفاظت محیط زیست تدوین شد البته تدوین این آیین‌نامه همکاری مطلوب وزارت نفت، وزارت صمت، وزارت راه و شهرسازی را نیز به همراه داشت.

وی با اشاره به جزییات این آیین نامه افزود: آیین نامه اسقاط ناوگان دیزل، به دولت ارسال شده تا این بخش از ناوگان با استفاده از مکانیزم گواهی صرفه جویی، از جاده خارج شود.

رییس مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم سازمان حفاظت محیط زیست با ارائه آمار از ناوگان دیزلی اظهار کرد: بیش از ۱۶ هزار کامیون کشنده بالاتر از ۲۰ تن و بیش از۵۰ سال در سطح کشور وجود دارد علاوه بر این کامیون و کشنده‌های بالای ۸۵ سال در کشور تردد می‌کنند که از سهمیه بار و سوخت نیز برخوردارند این در حالیست که مصرف سوخت بسیار بالایی دارند.

علامت سوال روبروی نظارت ناوگان فرسوده با دوربین

طاهری در خصوص فعال یا غیر فعال بودن دوربین‌ها برای پایش و نظارت بر ناوگان فرسوده اظهار کرد: دوربین‌ها در حوزه شهرداری و پلیس راهور است و آمار فعالیتشان را متولیان اعلام خواهند کرد اما به طور کلی محدودیت‌های قانون هوای پاک برای برای ناوگان فرسوده کشور عملیاتی و اجرایی نشده است.

اعمال محدودیت تردد برای کاهش آلودگی نیست

وی در خصوص تاثیر محدودیت تردد خودروهای فرسوده بر کاهش سطح آلودگی هوا در شرایط اضطرار نیز اظهار کرد: اقدامات شرایط اضطرار بر اساس تبصره سه ماده ۳ قانون هوای پاک است. این تصمیمات در زمان پایداری جو اتخاذ می‌شود که در واقع حجم بالایی از آلودگی‌ها در شهر ماندگار شده است و پایداری هوا از تصفیه هوا جلوگیری می‌کند. کاهش تردد و اعمال محدودیت‌ در این زمان با دو هدف انجام می‌شود که یکی جلوگیری از افزایش میزان آلودگی و کاهش مواجه شهروندان با آلودگیست.در نتیجه هدف از اعمال محدودیت‌ها کاهش آلودگی هوا نیست و محوریت اقدامات حوزه حمل و نقل باید به سمت اقدامات پیشگیرانه حرکت کند.

حمل و نقل از صدر لیست آلاینده‌ها پایین نمی‌آید

رییس مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم سازمان حفاظت محیط زیست گفت: انتظار نمی‌رود که منابع اصلی به جز حمل و نقل باشد. شاید درصدی تفاوت ایجاد شده باشد اما اولویت‌ها تغییر نمی‌کند. به عنوان مثال نتایج آخرین سیاهه انتشار هوای تهران نسبت به سال‌های قبل تر تغییر جزیی داشت بنابراین به نظر می‌رسد بعد از تدوین سیاهه انتشار جدید نیز باید تمرکزمان بر ناوگان حمل و نقل باشد.

طاهری در پایان تاکید کرد:‌ ضمن تمرکز و توجه بر تمامی راهکارهای کاهش آلودگی هوا، اسقاط خودروهای فرسوده برای کاهش آلودگی ناشی از تردد منابع متحرک در اولویت قرار دارد.