اعمال مشترک ماه شعبان

ماه شعبان، نه فقط یک بازه زمانی، بلکه فرصتی طلایی برای شست‌وشوی جان در چشمه‌سار استغفار و آماده‌شدن برای ورود به ضیافت بزرگ الهی در ماه رمضان است؛ ماهی که پیامبر اکرم (ص) آن را متعلق به خود دانستند و درهای رحمت الهی بیش از هر زمان دیگری به روی بندگان گشوده است.

کد خبر: ۱۳۵۹۱۹۹

سه‌شنبه - ۳۰ دی ۱۴۰۴ / January 20, 2026

به گزارش گروه فرهنگ و هنر خبرگزاری دانشجو، نسیم ماه شعبان، وزیدن گرفته است؛ ماهی که در میان دو ماه عظیم رجب و رمضان، همچون پلی میان «توبه» و «ضیافت» قرار دارد. شعبان، فصل رویش جوانه‌های بندگی در کویر جان‌های خسته است. در احادیث اهل‌بیت (علیهم‌السلام) از این ماه به عنوان «فرصت تجارتی سودآور» برای آخرت یاد شده؛ جایی که صدقه‌ای اندک، چون کوهی عظیم در ترازوی عمل می‌درخشد و هر ذکر استغفار، گرد و غبار هزاران گناه را از آینه دل می‌زداید.

از ویژگی‌های برجسته این ماه، تأکید بر پیوند میان «نیایش» و «خدمت به خلق» است؛ آنجا که در کنار صلوات شعبانیه و مناجات بی‌نظیر امیرالمؤمنین (ع)، بر دستگیری از نیازمندان و صدقه دادن تأکید شده تا مومن، هم‌زمان با عروج معنوی، از نیازِ همنوعان خود نیز غافل نماند. در ادامه، گلچینی از مهم‌ترین اعمال مشترک این ماه معنوی را که بر اساس روایات معتبر و کتاب شریف مفاتیح‌الجنان گردآوری شده است، مرور می‌کنیم تا بهره‌ای وافر از این دقایق نورانی نصیبمان گردد.

روزه

هر روز هفتاد مرتبه بگويد:

أسْتَغْفِرُ اللهَ وَ أَسْأَلُهُ التَّوْبَةَ

هر روز هفتاد مرتبه بخواند:

▪️أسْتَغْفِرُ اللهَ الَّذِي لا إِلَهَ إِلا هُوَ الرَّحْمَنُ الرَّحِيمُ الْحَيُّ الْقَيُّومُ وَ أَتُوبُ إِلَيْهِ.

از روايات استفاده مى‌شود كه بهترين دعاها و ذكرها در اين ماه استغفار است، و هر كه در هر روز اين ماه هفتاد مرتبه استغفار كند، مانند اين است كه در ماه‌هاى ديگر هفتاد هزار مرتبه استغفار بجا آورد.

صدقه

در اين ماه صدقه بدهد، گرچه نصف دانه خرما باشد، تا حق تعالى بدن او را بر آتش دوزخ حرام كند.

از امام صادق عليه السّلام روايت شده است كه از وجود مبارک ايشان درباره فضيلت روزه ماه رجب سؤال كردند فرمودند: چرا از روزه ماه شعبان غافل هستيد؟ راوى عرض كرد يابن رسول الله كسى كه یک روز از شعبان را روزه بدارد، چه ثوابى دارد؟ فرمود: به خدا سوگند بهشت پاداش آن است، عرض كرد يابن رسول الله بهترين اعمال در اين ماه چيست؟ فرمود: صدقه و استغفار، هر كه در ماه شعبان صدقه دهد حق تعالى آن را رشد و نموّ دهد همان گونه كه يكى از شما بچّه شترش را رشد مى‌دهد، تا آن كه در قيامت درحالی كه به اندازه كوه احد شده باشد به صاحبش بازگردد.

صلوات بر پیامبر

در تمام اين ماه هزار مرتبه بگويد:

لا إِلَهَ إِلا اللهُ وَ لا نَعْبُدُ إِلا إِيَّاهُ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ وَ لَوْ كَرِهَ الْمُشْرِكُونَ

معبودى جز خدا نيست، و نپرستيم جز او را درحالی كه عبادت را براى او خالص مى‌كنيم، گر چه مشركان را خوش نيايد.

اين ذكر پاداش بسيارى دارد از جمله اينكه در نامه عملش عبادت هزار ساله بنويسند.

صلوات شعبانیه

در هر روز از شعبان در وقت زوال (اذان ظهر) و در شب نيمۀ آن بخواند اين صلوات مَرْويّه ازحضرت امام زين العابدين عليه السّلام را:

اَللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ، شَجَرَةِ النُّبُوَّةِ، وَمَوْضِعِ الرِّسالَةِ، وَمُخْتَلَفِ الْمَلائِكَةِ  وَمَعْدِنِ الْعِلْمِ، وَاَهْلِ بَيْتِ الْوَحْىِ، اَللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ، الْفُلْكِ الْجارِيَةِ، فِى اللُّجَجِ الْغامِرَةِ، يَأْمَنُ مَنْ رَكِبَها، وَيَغْرَقُ مَنْ تَرَكَهَا، الْمُتَقَدِّمُ لَهُمْ مارِقٌ، وَالْمُتَاَخِّرُ عَنْهُمْ زاهِقٌ وَاللّازِمُ لَهُمْ  لاحِقٌ، اَللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ، الْكَهْفِ الْحَصينِ، وَ غِياثِ الْمُضْطَرِّ الْمُسْتَكينِ، وَمَلْجَأِ الْهارِبينَ، وَعِصْمَةِ الْمُعْتَصِمينَ، اَللّهُمَ  صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ، صَلوةً كَثيرَةً تَكُونُ لَهُمْ رِضاً، وَلِحَقِ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ اَدآءً وَقَضآءً، بِحَوْلٍ مِنْكَ وَقُوَّةٍ يا رَبَّ الْعالَمينَ، اَللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ، الطَّيِّبينَ الْأَبْرارِ الْأَخْيارِ، الَّذينَ اَوْجَبْتَ حُقُوقَهُمْ، وَفَرَضْتَ طاعَتَهُمْ وَوِلايَتَهُمْ، اَللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ، وَاعْمُرْ قَلْبى بِطاعَتِكَ، وَلا تُخْزِنى بِمَعْصِيَتِكَ، وَارْزُقْنى مُواساةَ مَنْ قَتَّرْتَ عَلَيْهِ مِنْ رِزْقِكَ بِما وَسَّعْتَ عَلَىَّ مِنْ فَضْلِكَ، وَنَشَرْتَ عَلَىَّ مِنْ عَدْلِكَ، وَاَحْيَيْتَنى تَحْتَ ظِلِّكَ، وَهذا شَهْرُ نَبِيِّكَ سَيِّدِ رُسُلِكَ، شَعْبانُ الَّذى حَفَفْتَهُ مِنْكَ بِالرَّحْمَةِ وَالرِّضْوانِ، الَّذى كانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَالِه وَسَلَّمَ، يَدْاَبُ فى صِيامِهِ  وَقِيامِهِ، فى لَياليهِ وَاَيَّامِهِ، بُخُوعاً لَكَ فى اِكْرامِهِ وَاِعْظامِهِ، اِلى مَحَلِ حِمامِهِ، اَللّهُمَّ فَاَعِنَّا عَلَى الْأِسْتِنانِ بِسُنَّتِهِ فيهِ، وَنَيْلِ الشَّفاعَةِ لَدَيْهِ، اَللّهُمَّ وَاجْعَلْهُ لى شَفيعاً مُشَفَّعاً وَطَريقاً اِلَيْكَ مَهيَعاً، وَاجْعَلْنى لَهُ  مُتَّبِعاً، حَتّى اَلْقاكَ يَوْمَ الْقِيمَةِ عَنّى راضِياً، وَ عَنْ ذُنُوبى غاضِياً، قَدْ اَوْجَبْتَ لى مِنْكَ الرَّحْمَةَ وَالرِّضْوانَ، وَاَنْزَلْتَنى دارَ الْقَرارِ وَمَحَلَّ الْأَخْيارِ،

مناجات شعبانیه

بخواند اين مناجات مرويّه از ابن خالويه را كه نقل كرده و گفته اين مناجات حضرت اميرالمؤمنين و امامان از فرزندان او عليهم السّلام است كه در ماه شعبان مى خواندند:

اَللّهُمَ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ، وَاسْمَعْ دُعائى اِذا دَعَوْتُكَ، وَاْسمَعْ نِدائى اِذا نادَيْتُكَ، وَاَقْبِلْ عَلىَّ اِذا ناجَيْتُكَ، فَقَدْ هَرَبْتُ اِلَيْكَ، وَوَقَفْتُ بَيْنَ يَدَيكَ، مُسْتَكيناً لَكَ مُتَضرِّعاً اِلَيْكَ، راجِياً لِما لَدَيْكَ ثَوابى.... ( برای مطالعه کامل مناجات شعبانیه به مفاتیح‌ الجنان مراجعه شود)